{"id":88708,"date":"2026-08-02T23:26:55","date_gmt":"2026-08-02T23:26:55","guid":{"rendered":"https:\/\/iwell-guard.com\/khormusta-thien-than-toi-cao-cua-nguoi-mong-co\/"},"modified":"2026-08-02T23:27:15","modified_gmt":"2026-08-02T23:27:15","slug":"khormusta","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/khormusta\/","title":{"rendered":"Khormusta &#8211; Thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"88708\" class=\"elementor elementor-88708 elementor-2639\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-hero e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-khormusta-hero\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-hl e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"iwgw-khormusta-hl\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-htxt e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-khormusta-htxt\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-h1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-khormusta-h1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Khormusta, Thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao Ph\u1eadt gi\u00e1o-Tengrist c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-lead elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-khormusta-lead\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Khormusta (ti\u1ebfng M\u00f4ng C\u1ed5 <em>Qormusta Tngri<\/em>, ti\u1ebfng T\u00e2y T\u1ea1ng <em>brGya-byin<\/em>) l\u00e0 v\u1ecb th\u1ea7n cao nh\u1ea5t trong s\u1ed1 99 Tengri thi\u00ean th\u1ea7n v\u00e0 l\u00e0 th\u1ee7 l\u0129nh c\u1ee7a 33 Tengri &#8220;tr\u1eafng&#8221; ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y trong Tengrism M\u00f4ng C\u1ed5 c\u0169ng nh\u01b0 trong h\u00ecnh th\u1ee9c ph\u1ee7 l\u1edbp Ph\u1eadt gi\u00e1o c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u1ed1ng n\u00e0y.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-pillc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-khormusta-pillc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-pills elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-khormusta-pills\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"iwg-pill-row\"><span class=\"iwg-klasse-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"\u0110\u1ea5ng S\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u1ed1ng Siberia \/ Tengrism.\">\u0110\u1ea5ng S\u00e1ng t\u1ea1o<\/span><a href=\"\/vi\/sibirisch-tengrismus\/\" class=\"iwg-kultur-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Th\u1ea7n tho\u1ea1i c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u1ed1ng Siberia \/ Tengrism.\">Siberia \/ Tengrism<\/a><span class=\"iwg-tradition-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao.\">Thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao<\/span><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-tocc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-khormusta-tocc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-toc elementor-toc--minimized-on-tablet elementor-widget elementor-widget-table-of-contents\" data-id=\"iwgw-khormusta-toc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;headings_by_tags&quot;:[&quot;h2&quot;,&quot;h3&quot;],&quot;minimize_box&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;marker_view&quot;:&quot;bullets&quot;,&quot;no_headings_message&quot;:&quot;Kh\\u00f4ng t\\u00ecm th\\u1ea5y ti\\u00eau \\u0111\\u1ec1 n\\u00e0o tr\\u00ean trang n\\u00e0y.&quot;,&quot;exclude_headings_by_selector&quot;:[],&quot;icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;fas fa-circle&quot;,&quot;library&quot;:&quot;fa-solid&quot;,&quot;rendered_tag&quot;:&quot;&lt;svg class=\\&quot;e-font-icon-svg e-fas-circle\\&quot; viewBox=\\&quot;0 0 512 512\\&quot; xmlns=\\&quot;http:\\\/\\\/www.w3.org\\\/2000\\\/svg\\&quot;&gt;&lt;path d=\\&quot;M256 8C119 8 8 119 8 256s111 248 248 248 248-111 248-248S393 8 256 8z\\&quot;&gt;&lt;\\\/path&gt;&lt;\\\/svg&gt;&quot;},&quot;minimized_on&quot;:&quot;tablet&quot;,&quot;hierarchical_view&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;min_height&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"table-of-contents.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__header\">\n\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-toc__header-title\">\n\t\t\t\tM\u1ee5c l\u1ee5c\t\t\t<\/h2>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--expand\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-khormusta-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Open table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--collapse\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-khormusta-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Close table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div id=\"elementor-toc__iwgw-khormusta-toc\" class=\"elementor-toc__body\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-toc__spinner-container\">\n\t\t\t\t<svg class=\"elementor-toc__spinner eicon-animation-spin e-font-icon-svg e-eicon-loading\" aria-hidden=\"true\" viewBox=\"0 0 1000 1000\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M500 975V858C696 858 858 696 858 500S696 142 500 142 142 304 142 500H25C25 237 238 25 500 25S975 237 975 500 763 975 500 975Z\"><\/path><\/svg>\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-hr e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-khormusta-hr\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-heroimg iwg-hero-image elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"iwgw-khormusta-heroimg\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_khormusta-683x1024.webp\" class=\"attachment-large size-large wp-image-2863\" alt=\"Khormusta - G\u00f6tter aus der Sibirisch-tengrismus-Tradition, historisch-illustrativ\" srcset=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_khormusta-683x1024.webp 683w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_khormusta-200x300.webp 200w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_khormusta-768x1152.webp 768w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_khormusta.webp 1024w\" sizes=\"(max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-sec-iwgcomp2-khormusta elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"sec-iwgcomp2-khormusta\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-col-iwgcomp2-khormusta\" data-id=\"col-iwgcomp2-khormusta\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgcomp2-khormusta elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgcomp2-khormusta\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Khormusta \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao mang t\u00ednh <strong>Ph\u1eadt gi\u00e1o-Tengrist<\/strong> trong c\u00e1c h\u00ecnh th\u1ee9c h\u1ed7n dung t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a M\u00f4ng C\u1ed5 v\u00e0 T\u00e2y T\u1ea1ng.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s0 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-khormusta-s0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s0h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-khormusta-s0h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ph\u00e2n lo\u1ea1i v\u00e0 h\u1ed3 s\u01a1 t\u00f3m t\u1eaft<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s0c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-khormusta-s0c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s0t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-khormusta-s0t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Khormusta l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng nh\u00e2n v\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 nh\u1ea5t c\u1ee7a t\u00f4n gi\u00e1o M\u00f4ng C\u1ed5 giai \u0111o\u1ea1n h\u1eadu k\u1ef3.<\/p><p>\u00d4ng l\u00e0 c\u1ea7u n\u1ed1i gi\u1eefa ba l\u1edbp: Ahura Mazda Iran-\u1ea4n (Pahlavi <em>Hormizd<\/em>), Indra Ph\u1eadt gi\u00e1o (Sanskrit <em>\u015aakra Dev\u0101n\u0101\u1e43 Indra<\/em>) v\u00e0 <a href=\"\/vi\/tengri\/\">Tengri<\/a> Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3 c\u1ed5-M\u00f4ng C\u1ed5. Trong v\u0103n h\u1ecdc t\u01b0\u1eddng thu\u1eadt c\u1ee7a L\u1ecbch s\u1eed B\u00ed m\u1eadt v\u00e0 trong c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n s\u1eed thi v\u1ec1 sau (s\u1eed thi Geser Khan), \u00f4ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch &#8220;Cha c\u1ee7a 33 v\u1ecb th\u1ea7n ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y&#8221; v\u00e0 tr\u1ecdng t\u00e0i c\u1ee7a c\u00e1c cu\u1ed9c xung \u0111\u1ed9t tr\u00ean thi\u00ean \u0111\u00ecnh.<\/p><p>Trong <a href=\"\/vi\/sibirisch-tengrismus\/\">truy\u1ec1n th\u1ed1ng Tengrist Siberia<\/a>, \u00f4ng \u0111\u00e1nh d\u1ea5u s\u1ef1 chuy\u1ec3n ti\u1ebfp t\u1eeb Tengri v\u00f4 h\u00ecnh sang th\u1ebf gi\u1edbi th\u1ea7n linh Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e2n c\u00e1ch h\u00f3a. V\u1ec1 m\u1eb7t l\u1ecbch s\u1eed t\u00f4n gi\u00e1o, \u00f4ng l\u00e0 m\u1ed9t b\u00e0i h\u1ecdc \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh v\u1ec1 c\u01a1 ch\u1ebf v\u1eadn h\u00e0nh c\u1ee7a <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"S\u1ef1 h\u1ee3p nh\u1ea5t c\u00e1c quan ni\u1ec7m ho\u1eb7c c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n t\u1eeb c\u00e1c truy\u1ec1n th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o kh\u00e1c nhau.\" tabindex=\"0\">\u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t h\u00f3a h\u1ed7n dung t\u00f4n gi\u00e1o<\/span>.<\/p><p><span data-nosnippet>T\u00e0i li\u1ec7u nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 Khormusta, so v\u1edbi nhi\u1ec1u nh\u00e2n v\u1eadt Tengri kh\u00e1c, d\u00e0y \u0111\u1eb7c m\u1ed9t c\u00e1ch b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng. T\u00e1c ph\u1ea9m <em>Die Religionen der Mongolei<\/em> (1970) c\u1ee7a Walther Heissig c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 thi\u1ebfu nh\u01b0 c\u00e1c c\u00f4ng tr\u00ecnh c\u1ee7a Klaus Sagaster v\u00e0 Christopher Atwood. M\u1eadt \u0111\u1ed9 n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i th\u00edch b\u1edfi ch\u1ee9c n\u0103ng c\u1ea7u n\u1ed1i c\u1ee7a \u00f4ng: Ai nghi\u00ean c\u1ee9u Khormusta l\u00e0 \u0111\u1ed3ng th\u1eddi nghi\u00ean c\u1ee9u t\u00f4n gi\u00e1o Iran, \u1ea4n \u0110\u1ed9 v\u00e0 M\u00f4ng C\u1ed5 trong s\u1ef1 ti\u1ebfp x\u00fac l\u1eabn nhau.<\/span><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s1 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-khormusta-s1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s1h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-khormusta-s1h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">T\u00ean g\u1ecdi v\u00e0 t\u1eeb nguy\u00ean<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s1c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-khormusta-s1c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s1t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-khormusta-s1t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>T\u00ean g\u1ecdi n\u00e0y b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb ti\u1ebfng Ba T\u01b0 Trung \u0110\u1ea1i <em>Hormizd \/ Ohrmazd<\/em>, t\u1ee9c l\u00e0 thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao c\u1ee7a Iran Zoroastra (Ahura Mazda). S\u1ef1 chuy\u1ec3n giao c\u00f3 l\u1ebd di\u1ec5n ra v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 7 \u0111\u1ebfn th\u1ebf k\u1ef7 9 th\u00f4ng qua c\u00e1c tuy\u1ebfn \u0111\u01b0\u1eddng th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i Sogdian v\u00e0o N\u1ed9i \u00c1.<\/p><p>Trong ph\u1ea1m vi ng\u00f4n ng\u1eef M\u00f4ng C\u1ed5, t\u00ean n\u00e0y nh\u1eadn th\u00eam h\u1eadu t\u1ed1 Tengri (<em>Qormusta Tngri<\/em>), qua \u0111\u00f3 thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao Iran \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00edch h\u1ee3p v\u00e0o h\u1ec7 th\u1ed1ng thi\u00ean \u0111\u00ecnh M\u00f4ng C\u1ed5 &#8211; m\u1ed9t v\u00ed d\u1ee5 \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh c\u1ee7a <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"S\u1ef1 h\u1ee3p nh\u1ea5t c\u00e1c quan ni\u1ec7m ho\u1eb7c c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n t\u1eeb c\u00e1c truy\u1ec1n th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o kh\u00e1c nhau.\" tabindex=\"0\">\u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t h\u00f3a h\u1ed7n dung t\u00f4n gi\u00e1o<\/span>.<\/p><p><span data-nosnippet>L\u1ecbch s\u1eed ng\u00f4n ng\u1eef v\u00e0 t\u00f4n gi\u00e1o ch\u00ednh x\u00e1c r\u1ea5t ph\u1ee9c t\u1ea1p: Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Manichaean v\u00e0 Zoroastra g\u1ed1c Sogdian \u1edf c\u00e1c th\u00e0nh ph\u1ed1 \u1ed1c \u0111\u1ea3o N\u1ed9i \u00c1 (Turfan, Khotan, Samarkand) c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi trung gian. Hans-Joachim Klimkeit \u0111\u00e3 t\u00e1i hi\u1ec7n chi ti\u1ebft c\u00e1c tuy\u1ebfn \u0111\u01b0\u1eddng trung gian n\u00e0y trong <em>Die Seidenstra\u00dfe<\/em> (1988).<\/span><\/p><p>Trong c\u00e1c b\u1ea3n d\u1ecbch T\u00e2y T\u1ea1ng, Khormusta xu\u1ea5t hi\u1ec7n d\u01b0\u1edbi d\u1ea1ng <em>brGya-byin<\/em> ho\u1eb7c <em>dBang-po brGya-byin<\/em>, t\u1ee9c l\u00e0 phi\u00ean \u00e2m c\u1ee7a \u015aakra Dev\u0101n\u0101\u1e43 Indra ng\u01b0\u1eddi \u1ea4n, &#8220;Indra, \u0110\u1ea5ng Ngh\u00ecn Danh&#8221;. S\u1ef1 \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t n\u00e0y \u0111\u00e3 t\u00edch h\u1ee3p \u00f4ng ho\u00e0n to\u00e0n v\u00e0o h\u1ec7 th\u1ed1ng th\u1ea7n linh Ph\u1eadt gi\u00e1o.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s2 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-khormusta-s2\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s2h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-khormusta-s2h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Mi\u00eau t\u1ea3 v\u00e0 bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s2c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-khormusta-s2c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s2t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-khormusta-s2t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Trong ngh\u1ec7 thu\u1eadt M\u00f4ng C\u1ed5 mang \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng Ph\u1eadt gi\u00e1o, Khormusta xu\u1ea5t hi\u1ec7n d\u01b0\u1edbi d\u1ea1ng h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng vua \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9i v\u01b0\u01a1ng mi\u1ec7n ng\u1ed3i tr\u00ean ngai sen, tay ph\u1ea3i c\u1ea7m s\u1ea5m ch\u00f9y (vajra, ti\u1ebfng M\u00f4ng C\u1ed5 <em>otschir<\/em>), tay tr\u00e1i c\u1ea7m c\u00e2y to\u1ea1i nguy\u1ec7n. \u00d4ng c\u01b0\u1ee1i voi ba \u0111\u1ea7u Airavata, qua \u0111\u00f3 \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t ho\u00e0n to\u00e0n v\u1ec1 m\u1eb7t bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc v\u1edbi Indra Ph\u1eadt gi\u00e1o.<\/p><p>Trong c\u00e1c l\u1edbp M\u00f4ng C\u1ed5 ti\u1ec1n Ph\u1eadt gi\u00e1o, trong ch\u1eebng m\u1ef1c c\u00f3 th\u1ec3 t\u00e1i hi\u1ec7n, h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a \u00f4ng \u00edt c\u1ed1 \u0111\u1ecbnh h\u01a1n; \u00f4ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n ch\u1ee7 y\u1ebfu v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch &#8220;Vua trong s\u1ed1 99 Tengri&#8221; trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"S\u1ef1 truy\u1ec1n \u0111\u1ea1t tri th\u1ee9c v\u00e0 c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3 qua nhi\u1ec1u th\u1ebf h\u1ec7.\" tabindex=\"0\">truy\u1ec1n th\u1ed1ng truy\u1ec1n mi\u1ec7ng<\/span> h\u01a1n l\u00e0 trong c\u00e1c lo\u1ea1i h\u00ecnh \u1ea3nh c\u1ed1 \u0111\u1ecbnh. Qu\u00e1 tr\u00ecnh Ph\u1eadt gi\u00e1o h\u00f3a M\u00f4ng C\u1ed5 t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 13, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 16-17, \u0111\u00e3 thi\u1ebft l\u1eadp bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc M\u1eadt t\u00f4ng th\u00f4ng d\u1ee5ng ng\u00e0y nay.<\/p><p><span data-nosnippet>Klaus Sagaster \u0111\u00e3 l\u1eadp danh m\u1ee5c to\u00e0n di\u1ec7n truy\u1ec1n th\u1ed1ng h\u00ecnh \u1ea3nh c\u1ee7a Khormusta trong <em>Die mongolische Religion<\/em> (1971). \u0110i\u1ec1u \u0111\u00e1ng ng\u1ea1c nhi\u00ean l\u00e0 quan s\u00e1t th\u1ea5y r\u1eb1ng c\u00e1c h\u00ecnh th\u1ee9c d\u00e2n gian M\u00f4ng C\u1ed5 th\u01b0\u1eddng th\u1ec3 hi\u1ec7n bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc h\u1ed7n h\u1ee3p: chi\u1ebfn binh \u0111\u1ed9i v\u01b0\u01a1ng mi\u1ec7n c\u1ea7m Vajra, nh\u01b0ng c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a tr\u1eafng thay v\u00ec voi, d\u1ea5u hi\u1ec7u cho th\u1ea5y s\u1ef1 th\u00edch nghi d\u00e2n gian \u0111\u1ed1i v\u1edbi h\u00ecnh th\u1ee9c chu\u1ea9n m\u1ef1c Ph\u1eadt gi\u00e1o.<\/span><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s3 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-khormusta-s3\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s3h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-khormusta-s3h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">C\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n th\u1ea7n tho\u1ea1i<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s3c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-khormusta-s3c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s3t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-khormusta-s3t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Trong s\u1eed thi Geser Khan (c\u00e1c phi\u00ean b\u1ea3n M\u00f4ng C\u1ed5 v\u00e0 T\u00e2y T\u1ea1ng), Khormusta l\u00e0 ngu\u1ed3n g\u1ed1c t\u1eeb \u0111\u00f3 anh h\u00f9ng Geser \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i xu\u1ed1ng tr\u1ea7n gian \u0111\u1ec3 kh\u00f4i ph\u1ee5c tr\u1eadt t\u1ef1 cho m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi b\u1ecb m\u1ea5t c\u00e2n b\u1eb1ng b\u1edfi c\u00e1c th\u1ef1c th\u1ec3 g\u00e2y h\u1ea1i. Khormusta \u1edf \u0111\u00e2y \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 ng\u01b0\u1eddi \u1ee7y th\u00e1c tr\u00ean thi\u00ean \u0111\u00ecnh v\u00e0 \u0111\u1ea3m nhi\u1ec7m ch\u1ee9c n\u0103ng m\u00e0 trong c\u00e1c s\u1eed thi \u1ea4n \u0110\u1ed9 thu\u1ed9c v\u1ec1 Indra.<\/p><p>M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n th\u1ee9 hai m\u00f4 t\u1ea3 cu\u1ed9c chi\u1ebfn gi\u1eefa 33 Tengri tr\u1eafng ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y v\u00e0 44 Tengri \u0111en ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n H\u1eafc Khan <em>Atai Ulan<\/em>; Khormusta gi\u00e0nh chi\u1ebfn th\u1eafng nh\u1edd t\u1ea1o ra s\u1ea5m ch\u00f9y, qua \u0111\u00f3 \u0111\u1ea3m b\u1ea3o tr\u1eadt t\u1ef1 v\u0169 tr\u1ee5. C\u00e2u chuy\u1ec7n tr\u1eadn chi\u1ebfn nh\u1ecb nguy\u00ean n\u00e0y mang d\u1ea5u \u1ea5n Zoroastra r\u00f5 r\u1ec7t.<\/p><p>Trong L\u1ecbch s\u1eed B\u00ed m\u1eadt c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5 (1240), Khormusta kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 c\u1eadp tr\u1ef1c ti\u1ebfp; tuy nhi\u00ean, truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u1ec1 sau \u0111\u00f4i ch\u1ed7 \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t c\u00f4ng th\u1ee9c &#8220;M\u00f6ngke Tengri&#8221; v\u1edbi \u00f4ng. Igor de Rachewiltz \u0111\u00e3 th\u1ea3o lu\u1eadn ph\u00ea ph\u00e1n s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t mu\u1ed9n n\u00e0y trong b\u00ecnh ch\u00fa Brill c\u1ee7a \u00f4ng (2004).<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s4 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-khormusta-s4\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s4h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-khormusta-s4h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s4c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-khormusta-s4c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s4t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-khormusta-s4t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o th\u1edd ph\u1ee5ng d\u00e0nh cho m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c nh\u00e2n v\u1eadt thi\u00eang li\u00eang.\" tabindex=\"0\">Nghi th\u1ee9c th\u1edd ph\u1ee5ng<\/span> Khormusta c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c l\u1ecbch s\u1eed g\u1eafn v\u1edbi tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh M\u00f4ng C\u1ed5 t\u1eeb th\u1eddi nh\u00e0 Nguy\u00ean. Khubilai Khan \u0111\u00e3 t\u00edch h\u1ee3p n\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1ch c\u00f3 h\u1ec7 th\u1ed1ng trong khu\u00f4n kh\u1ed5 nghi l\u1ec5 cung \u0111\u00ecnh T\u00e2y T\u1ea1ng-Ph\u1eadt gi\u00e1o. V\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 17 v\u00e0 18, d\u01b0\u1edbi \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a ph\u00e1i Gelug, \u00f4ng tr\u1edf th\u00e0nh th\u1ea7n h\u1ed9 tr\u00ec c\u1ee7a c\u00e1c tu vi\u1ec7n nhi\u1ec1u banner.<\/p><p>\u1ede t\u1ea7ng l\u1edbp d\u00e2n gian, Khormusta xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong c\u00e1c nghi l\u1ec5 Ovoo v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng t\u1ed1i cao c\u1ee7a l\u1eddi c\u1ea7u nguy\u1ec7n; h\u01b0\u01a1ng li\u1ec7u (ti\u1ebfng M\u00f4ng C\u1ed5 <em>sang<\/em>) \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2ng l\u00ean cho \u00f4ng trong nh\u1eefng gi\u1edd \u0111\u1ea7u bu\u1ed5i s\u00e1ng, v\u00e0 c\u00e1c l\u1eddi &#8220;Qormusta Tngri \u00f6ber\u00f6\u00f6&#8221; (&#8220;\u0111\u00edch th\u00e2n Khormusta&#8221;) m\u1edf \u0111\u1ea7u nhi\u1ec1u l\u1eddi kh\u1ea9n c\u1ea7u. Caroline Humphrey \u0111\u00e3 m\u00f4 t\u1ea3 \u0111i\u1ec1u n\u00e0y chi ti\u1ebft trong <em>Shamans and Elders<\/em> (1996).<\/p><p>Trong M\u00f4ng C\u1ed5 \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i, Khormusta hi\u1ec7n di\u1ec7n ch\u1ee7 y\u1ebfu trong Ph\u1eadt gi\u00e1o tu vi\u1ec7n; m\u1ed9t s\u1ed1 tu vi\u1ec7n (Gandan \u1edf Ulaanbaatar) t\u1ed5 ch\u1ee9c c\u00e1c nghi l\u1ec5 ph\u1ee5ng v\u1ee5 Khormusta h\u00e0ng n\u0103m. Ngo\u00e0i ra, \u00f4ng l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n trong kho t\u00e0ng c\u1ee7a m\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00f3m Tengrist m\u1edbi, d\u00f9 \u0111\u00f4i khi h\u1ecd g\u1ea1t \u00f4ng ra ngo\u00e0i l\u1ec1 v\u00ec &#8220;qu\u00e1 Ph\u1eadt gi\u00e1o&#8221;.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s5 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-khormusta-s5\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s5h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-khormusta-s5h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Th\u1ef1c h\u00e0nh b\u1ea3o h\u1ed9 v\u00e0 c\u00e1c y\u1ebfu t\u1ed1 apotropaic<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s5c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-khormusta-s5c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s5t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-khormusta-s5t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Theo m\u00f4 t\u1ea3 khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc: Th\u1ef1c h\u00e0nh b\u1ea3o h\u1ed9 trong ph\u1ee9c h\u1ee3p Khormusta g\u1eafn ch\u1eb7t v\u1edbi kh\u00e1i ni\u1ec7m Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u1ec1 &#8220;t\u00e1m v\u1ecb th\u1ea7n v\u0129 \u0111\u1ea1i&#8221; v\u00e0 c\u00e1c mandala b\u1ea3o h\u1ed9 M\u1eadt t\u00f4ng. C\u00e1c y\u1ebfu t\u1ed1 apotropaic th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng bao g\u1ed3m x\u00f4ng h\u01b0\u01a1ng b\u1eb1ng c\u00e2y b\u00e1ch x\u00f9, treo <em>khadag<\/em> (c\u00e1c d\u1ea3i v\u1ea3i xanh ban ph\u00fac) v\u00e0 t\u1ee5ng \u0111\u1ecdc v\u0103n b\u1ea3n <em>Sang<\/em>. Khormusta \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 ngu\u1ed3n \u00e1nh s\u00e1ng t\u1ed5ng qu\u00e1t, kh\u00f4ng ph\u1ea3i th\u1ea7n b\u1ea3o h\u1ed9 chuy\u00ean bi\u1ec7t ch\u1ed1ng l\u1ea1i c\u00e1c b\u1ec7nh t\u1eadt c\u1ee5 th\u1ec3.<\/p><p>M\u1ed9t h\u00ecnh th\u1ee9c \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 <em>Khormusta-Sang<\/em>, m\u1ed9t v\u0103n b\u1ea3n ph\u1ee5ng v\u1ee5 \u0111\u1ec3 thanh t\u1ea9y nh\u00e0 c\u1eeda v\u00e0 s\u00e2n v\u01b0\u1eddn, \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n qua nhi\u1ec1u \u1ea5n b\u1ea3n M\u00f4ng C\u1ed5 (B\u1eafc Kinh, Urga) t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 17. Klaus Sagaster \u0111\u00e3 cho xu\u1ea5t b\u1ea3n m\u1ed9t \u1ea5n b\u1ea3n ph\u00ea b\u00ecnh.<\/p><p>Trong th\u1ef1c h\u00e0nh d\u00e2n gian, Khormusta kh\u00f4ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng tr\u1ef1c ti\u1ebfp c\u1ee7a l\u1eddi c\u1ea7u nguy\u1ec7n b\u1ea3o h\u1ed9; ng\u01b0\u1eddi ta th\u01b0\u1eddng h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ebfn c\u00e1c s\u1ee9 gi\u1ea3 c\u1ee7a \u00f4ng ho\u1eb7c c\u00e1c quy\u1ec1n n\u0103ng Yer-Sub g\u1eafn v\u1edbi \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m c\u1ee5 th\u1ec3. C\u1ea5u tr\u00fac trung gian n\u00e0y l\u00e0 \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng c\u1ee7a t\u00f4n gi\u00e1o M\u00f4ng C\u1ed5 v\u00e0 v\u1ec1 m\u1eb7t lo\u1ea1i h\u00ecnh t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng v\u1edbi th\u1ef1c h\u00e0nh C\u00f4ng gi\u00e1o l\u00e0 c\u1ea7u nguy\u1ec7n qua c\u00e1c v\u1ecb th\u00e1nh thay v\u00ec tr\u1ef1c ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn Thi\u00ean Ch\u00faa.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s6 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-khormusta-s6\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s6h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-khormusta-s6h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">C\u00e1c t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng trong c\u00e1c n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u00e1c<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s6c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-khormusta-s6c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s6t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-khormusta-s6t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>C\u00f3 m\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 tr\u1ef1c ti\u1ebfp v\u1edbi Ahura Mazda (Iran), Indra (\u1ea4n \u0110\u1ed9), \u015aakra (Ph\u1eadt gi\u00e1o), c\u00e1c th\u1ea7n trung t\u00e2m H\u1eb1ng Nga (Trung Qu\u1ed1c). T\u1ea1i b\u1ea3n th\u00e2n Siberia, \u00f4ng c\u00f3 n\u00e9t t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng v\u1edbi <a href=\"\/vi\/uelgen\/\">\u00dclgen<\/a>, v\u1edbi s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t l\u00e0 Khormusta \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1 nh\u00e2n h\u00f3a r\u00f5 r\u00e0ng h\u01a1n theo h\u01b0\u1edbng Ph\u1eadt gi\u00e1o-M\u1eadt t\u00f4ng.<\/p><p>M\u1ed9t \u0111i\u1ec3m t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t th\u00fa v\u1ecb l\u00e0 s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t v\u1edbi Nguy\u00ean Th\u1ee7y Thi\u00ean T\u00f4n trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng \u0110\u1ea1o gi\u00e1o Trung Hoa, xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong m\u1ed9t s\u1ed1 h\u00ecnh th\u1ee9c h\u1ed7n dung t\u00f4n gi\u00e1o M\u00f4ng C\u1ed5-Trung Hoa. Encyclopedia c\u1ee7a Christopher Atwood th\u1ea3o lu\u1eadn v\u1ec1 s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t n\u00e0y nh\u01b0 m\u1ed9t v\u00ed d\u1ee5 v\u1ec1 &#8220;thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao \u0111a l\u1edbp&#8221;.<\/p><p>Trong so s\u00e1nh r\u1ed9ng h\u01a1n, Khormusta l\u00e0 m\u1ed9t b\u00e0i h\u1ecdc lo\u1ea1i h\u00ecnh v\u1ec1 &#8220;c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n di chuy\u1ec3n&#8221;, nh\u1eefng th\u1ef1c th\u1ec3 duy tr\u00ec ph\u1ea3 h\u1ec7 ri\u00eang c\u1ee7a m\u00ecnh qua nhi\u1ec1u ranh gi\u1edbi ng\u00f4n ng\u1eef v\u00e0 t\u00f4n gi\u00e1o. Nh\u1eefng v\u1ecb th\u1ea7n di chuy\u1ec3n nh\u01b0 v\u1eady hi\u1ebfm khi \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p r\u00f5 r\u00e0ng nh\u01b0 Khormusta.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s7 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-khormusta-s7\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s7h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-khormusta-s7h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ti\u1ebfp nh\u1eadn v\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s7c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-khormusta-s7c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s7t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-khormusta-s7t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><span data-nosnippet>Khormusta l\u00e0 \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a ng\u00e0nh M\u00f4ng C\u1ed5 h\u1ecdc qua Walther Heissig, Klaus Sagaster (<em>Die mongolische Religion<\/em>, 1971), Christopher Atwood (<em>Encyclopedia of Mongolia<\/em>, 2004) v\u00e0 trong tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1i Nga c\u1ee7a N. L. \u017dukovskaja. Trong Ph\u1eadt gi\u00e1o M\u00f4ng C\u1ed5 \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i, \u00f4ng v\u1eabn c\u00f2n s\u1ed1ng \u0111\u1ed9ng; trong v\u0103n b\u1ea3n Tengrist m\u1edbi, ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i, \u00f4ng \u0111\u00f4i khi b\u1ecb g\u1ea1t ra ngo\u00e0i l\u1ec1 v\u00ec &#8220;qu\u00e1 Ph\u1eadt gi\u00e1o&#8221;.<\/span><\/p><p>M\u1ed9t h\u01b0\u1edbng nghi\u00ean c\u1ee9u ri\u00eang t\u1eadp trung v\u00e0o truy\u1ec1n th\u1ed1ng Khormusta-Geser nh\u01b0 h\u00ecnh th\u1ee9c s\u1eed thi truy\u1ec1n mi\u1ec7ng v\u00e0 v\u0103n b\u1ea3n. S\u1eed thi Geser Khan \u0111\u01b0\u1ee3c Bruno Gallinucci \u0111\u1ec1 c\u1eadp l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf ch\u00e2u \u00c2u v\u00e0o n\u0103m 1716, \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ecbch m\u1ed9t c\u00e1ch c\u00f3 h\u1ec7 th\u1ed1ng t\u1eeb n\u0103m 1839 (Schmidt); nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a Walther Heissig \u0111\u00e3 soi s\u00e1ng l\u1ea1i m\u1ed1i quan h\u1ec7 c\u1ee7a n\u00f3 v\u1edbi Khormusta.<\/p><p><span data-nosnippet>Trong M\u00f4ng C\u1ed5 \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i, Khormusta \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7n d\u1eabn l\u1ea1i v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch &#8220;thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao M\u00f4ng C\u1ed5&#8221; trong c\u00e1c nghi l\u1ec5 nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc ch\u00ednh th\u1ee9c nh\u00e2n k\u1ef7 ni\u1ec7m 800 n\u0103m Chinggis Khan (2006), m\u1ed9t v\u00ed d\u1ee5 v\u1ec1 c\u00e1ch l\u1ecbch s\u1eed t\u00f4n gi\u00e1o v\u00e0 ch\u00ednh tr\u1ecb b\u1ea3n s\u1eafc \u0111an xen nhau trong th\u1ebf k\u1ef7 21.<\/span><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s8 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-khormusta-s8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s8h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-khormusta-s8h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">C\u00e1c tranh lu\u1eadn nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 c\u00e2u h\u1ecfi c\u00f2n m\u1edf<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s8c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-khormusta-s8c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s8t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-khormusta-s8t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Tranh lu\u1eadn nghi\u00ean c\u1ee9u quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t li\u00ean quan \u0111\u1ebfn th\u1ee9 t\u1ef1 c\u00e1c l\u1edbp: Li\u1ec7u Khormusta c\u00f3 ph\u1ea3i tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean l\u00e0 Hormizd Iran, sau \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a v\u00e0o h\u1ec7 th\u1ed1ng Tengri, v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t v\u1edbi Indra? Hay c\u00f3 m\u1ed9t l\u1edbp b\u1ea3n \u0111\u1ecba c\u1ed5 h\u01a1n m\u00e0 t\u00ean g\u1ecdi Iran \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eafn v\u00e0o sau?<\/p><p>M\u1ed9t tranh lu\u1eadn th\u1ee9 hai xoay quanh quan ni\u1ec7m v\u1ec1 &#8220;99 Tengri&#8221;: Con s\u1ed1 n\u00e0y c\u00f3 ph\u1ea3i l\u00e0 b\u1ea3n \u0111\u1ecba-M\u00f4ng C\u1ed5 hay \u0111\u01b0\u1ee3c du nh\u1eadp t\u1eeb Ph\u1eadt gi\u00e1o? Walther Heissig l\u1eadp lu\u1eadn cho ngu\u1ed3n g\u1ed1c ti\u1ec1n Ph\u1eadt gi\u00e1o; nghi\u00ean c\u1ee9u g\u1ea7n \u0111\u00e2y h\u01a1n (P. K. Kozin) \u0111\u1eb7t ra nh\u1eefng nghi ng\u1edd.<\/p><p>Cu\u1ed1i c\u00f9ng: Khormusta c\u00f3 quan h\u1ec7 th\u1ebf n\u00e0o v\u1edbi t\u00f4n gi\u00e1o shaman Siberia? Trong ng\u01b0\u1eddi Buryat, \u00f4ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n m\u1ea1nh m\u1ebd; trong ng\u01b0\u1eddi Tuvan v\u00e0 Altai, h\u1ea7u nh\u01b0 kh\u00f4ng c\u00f3. S\u1ef1 b\u1ea5t c\u00e2n x\u1ee9ng \u0111\u1ecba l\u00fd n\u00e0y c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed t\u00f4n gi\u00e1o v\u00e0 \u0111ang ch\u1edd m\u1ed9t nghi\u00ean c\u1ee9u h\u1ec7 th\u1ed1ng.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s9 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-khormusta-s9\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s9h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-khormusta-s9h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Khormusta trong t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a N\u1ed9i M\u00f4ng C\u1ed5<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s9c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-khormusta-s9c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s9t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-khormusta-s9t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>V\u1ecb tr\u00ed c\u1ee7a Khormusta \u1edf N\u1ed9i M\u00f4ng C\u1ed5 (nay l\u00e0 t\u1ec9nh c\u1ee7a C\u1ed9ng h\u00f2a Nh\u00e2n d\u00e2n Trung Hoa) x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00ean c\u1ee9u ri\u00eang. \u1ede \u0111\u00e2y \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng Ph\u1eadt gi\u00e1o m\u1ea1nh nh\u1ea5t, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u00e1c \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0110\u1ea1o gi\u00e1o Trung Hoa c\u0169ng th\u00e2m nh\u1eadp v\u00e0o. Khormusta \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t v\u1edbi Ng\u1ecdc Ho\u00e0ng Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf \u0110\u1ea1o gi\u00e1o trong m\u1ed9t s\u1ed1 tu vi\u1ec7n N\u1ed9i M\u00f4ng C\u1ed5 (ch\u1eb3ng h\u1ea1n Wudangzhao), m\u1ed9t h\u00ecnh th\u1ee9c <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"S\u1ef1 h\u1ee3p nh\u1ea5t c\u00e1c quan ni\u1ec7m ho\u1eb7c c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n t\u1eeb c\u00e1c truy\u1ec1n th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o kh\u00e1c nhau.\" tabindex=\"0\">\u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t h\u00f3a h\u1ed7n dung t\u00f4n gi\u00e1o<\/span> ba chi\u1ec1u hi\u1ebfm th\u1ea5y trong l\u1ecbch s\u1eed.<\/p><p><span data-nosnippet>Christopher Atwood \u0111\u00e3 t\u00e1i hi\u1ec7n s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t \u0111a chi\u1ec1u n\u00e0y trong <em>Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire<\/em> (2004) v\u00e0 cho th\u1ea5y Khormusta tr\u1edf th\u00e0nh c\u1ea7u n\u1ed1i gi\u1eefa ba th\u1ebf gi\u1edbi quan t\u00f4n gi\u00e1o: Iran-Zoroastra, \u1ea4n \u0110\u1ed9-Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u00e0 Trung Hoa-\u0110\u1ea1o gi\u00e1o. Ch\u1ee9c n\u0103ng c\u1ea7u n\u1ed1i n\u00e0y l\u00e0 \u0111\u1ed9c nh\u1ea5t v\u00f4 nh\u1ecb v\u1ec1 m\u1eb7t khoa h\u1ecdc.<\/span><\/p><p>Trong ch\u00ednh tr\u1ecb b\u1ea3n s\u1eafc M\u00f4ng C\u1ed5 \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i, Khormusta \u0111\u00f4i khi \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n vinh l\u00e0 &#8220;nh\u00e0 h\u1ed7n dung t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u00e1ng ch\u00fa \u00fd&#8221;, \u0111\u00f4i khi l\u1ea1i b\u1ecb nh\u00ecn nh\u1eadn ph\u00ea ph\u00e1n l\u00e0 &#8220;l\u1edbp ph\u1ee7 Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u00e8 l\u00ean Tengri ch\u00ednh th\u1ed1ng&#8221;. C\u1ea3 hai \u0111\u00e1nh gi\u00e1 \u0111\u1ec1u c\u00f3 c\u01a1 s\u1edf trong l\u1ecbch s\u1eed t\u00f4n gi\u00e1o v\u00e0 c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a ch\u00ednh tr\u1ecb r\u00f5 r\u00e0ng.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s10 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-khormusta-s10\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s10h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-khormusta-s10h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u v\u00e0 li\u00ean h\u1ec7 v\u1edbi trung t\u00e2m v\u0103n h\u00f3a<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s10c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-khormusta-s10c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s10t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-khormusta-s10t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Ai mu\u1ed1n nghi\u00ean c\u1ee9u to\u00e0n di\u1ec7n ph\u1ee9c h\u1ee3p Khormusta s\u1ebd t\u00ecm th\u1ea5y tr\u00ean trang t\u1ed5ng quan <a href=\"\/vi\/sibirisch-tengrismus\/\">Truy\u1ec1n th\u1ed1ng Tengrist Siberia<\/a> c\u00e1c tham chi\u1ebfu ch\u00e9o quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t \u0111\u1ebfn c\u00e1c nh\u00e2n v\u1eadt li\u00ean quan nh\u01b0 <a href=\"\/vi\/tengri\/\">Tengri<\/a> (l\u1edbp c\u1ed5 h\u01a1n), <a href=\"\/vi\/uelgen\/\">\u00dclgen<\/a> (t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng Nam Siberia) v\u00e0 <a href=\"\/vi\/asbuiga\/\">Asbuiga<\/a> (l\u1edbp linh h\u1ed3n tr\u1ee3 gi\u00fap ph\u00eda d\u01b0\u1edbi).<\/p><p><em>Die Religionen der Mongolei<\/em> (1970) c\u1ee7a Walther Heissig v\u00e0 <em>Die mongolische Religion<\/em> (1971) c\u1ee7a Klaus Sagaster l\u00e0 c\u00e1c t\u00e0i li\u1ec7u chu\u1ea9n m\u1ef1c kh\u00f4ng th\u1ec3 thi\u1ebfu. \u0110\u1ed1i v\u1edbi truy\u1ec1n th\u1ed1ng Geser Khan, t\u1eadp Brill c\u1ee7a Walther Heissig (1983) l\u00e0 tr\u1ecdng y\u1ebfu.<\/p><p><em>Kategorii i simvolika tradicionnoj kul&#8217;tury mongolov<\/em> (1988) c\u1ee7a N. L. \u017dukovskaja cung c\u1ea5p t\u1ed5ng h\u1ee3p ti\u1ebfng Nga quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t. C\u00e1c c\u00f4ng tr\u00ecnh d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc c\u1ee7a Caroline Humphrey trong th\u1eadp ni\u00ean 1990 v\u00e0 2000 b\u1ed5 sung b\u1ee9c tranh v\u1edbi chi\u1ec1u s\u00e2u \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s11 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-khormusta-s11\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s11h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-khormusta-s11h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Khormusta trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Geser Khan<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s11c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-khormusta-s11c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s11t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-khormusta-s11t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Vai tr\u00f2 c\u1ee7a Khormusta trong s\u1eed thi Geser Khan, m\u1ed9t trong nh\u1eefng anh h\u00f9ng ca truy\u1ec1n mi\u1ec7ng v\u0129 \u0111\u1ea1i nh\u1ea5t c\u1ee7a N\u1ed9i \u00c1, x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00ean c\u1ee9u chuy\u00ean s\u00e2u. S\u1eed thi t\u1ed3n t\u1ea1i trong c\u00e1c phi\u00ean b\u1ea3n M\u00f4ng C\u1ed5, T\u00e2y T\u1ea1ng v\u00e0 Buryat; th\u01b0\u1eddng g\u1ed3m h\u00e0ng ngh\u00ecn c\u00e2u th\u01a1 v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00e1t trong nhi\u1ec1u \u0111\u00eam bi\u1ec3u di\u1ec5n.<\/p><p>Trong t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c phi\u00ean b\u1ea3n, Khormusta l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u1ee7y th\u00e1c tr\u00ean thi\u00ean \u0111\u00ecnh ph\u00e1i anh h\u00f9ng Geser xu\u1ed1ng tr\u1ea7n gian \u0111\u1ec3 kh\u00f4i ph\u1ee5c tr\u1eadt t\u1ef1 cho m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi b\u1ecb m\u1ea5t c\u00e2n b\u1eb1ng b\u1edfi c\u00e1c th\u1ef1c th\u1ec3 g\u00e2y h\u1ea1i. Ch\u1ee9c n\u0103ng t\u01b0\u1eddng thu\u1eadt n\u00e0y v\u1ec1 m\u1eb7t lo\u1ea1i h\u00ecnh t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng v\u1edbi vai tr\u00f2 c\u1ee7a Indra trong c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n Avat\u0101ra \u1ea4n \u0110\u1ed9.<\/p><p>Walther Heissig \u0111\u00e3 bi\u00ean so\u1ea1n ph\u00ea b\u00ecnh s\u1eed thi Geser Khan trong nhi\u1ec1u t\u1eadp; t\u1eadp Brill (1983) l\u00e0 \u1ea5n b\u1ea3n chu\u1ea9n m\u1ef1c. Trong th\u1ebf k\u1ef7 21, s\u1eed thi \u0111ang tr\u1ea3i qua s\u1ef1 ph\u1ee5c h\u01b0ng \u1edf N\u1ed9i M\u00f4ng C\u1ed5, n\u01a1i n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o t\u1ed3n nh\u01b0 y\u1ebfu t\u1ed1 trung t\u00e2m c\u1ee7a b\u1ea3n s\u1eafc v\u0103n h\u00f3a M\u00f4ng C\u1ed5.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s12 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-khormusta-s12\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s12h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-khormusta-s12h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ph\u1ea3n t\u01b0 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p lu\u1eadn<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s12c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-khormusta-s12c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s12t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-khormusta-s12t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Nghi\u00ean c\u1ee9u Khormusta \u0111\u1eb7t ra m\u1ed9t s\u1ed1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p lu\u1eadn. Th\u1ee9 nh\u1ea5t: S\u1ef1 ph\u00e2n l\u1edbp t\u00f4n gi\u00e1o \u0111a chi\u1ec1u (Iran, \u1ea4n \u0110\u1ed9, M\u00f4ng C\u1ed5, Trung Hoa) khi\u1ebfn vi\u1ec7c x\u00e1c l\u1eadp ph\u1ea3 h\u1ec7 r\u00f5 r\u00e0ng tr\u1edf n\u00ean kh\u00f3 kh\u0103n. Ng\u00f4n ng\u1eef h\u1ecdc l\u1ecbch s\u1eed cung c\u1ea5p m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111i\u1ec3m t\u1ef1a, nh\u01b0ng nhi\u1ec1u giai \u0111o\u1ea1n chuy\u1ec3n ti\u1ebfp v\u1eabn c\u00f2n mang t\u00ednh suy \u0111o\u00e1n.<\/p><p>Th\u1ee9 hai: L\u1edbp Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 (v\u0103n b\u1ea3n tu vi\u1ec7n, bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc), c\u00f2n l\u1edbp ti\u1ec1n Ph\u1eadt gi\u00e1o ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 t\u00e1i hi\u1ec7n gi\u00e1n ti\u1ebfp. M\u00f4 h\u00ecnh ph\u00e2n l\u1edbp c\u1ee7a Walther Heissig ng\u00e0y nay \u0111\u01b0\u1ee3c xem x\u00e9t l\u1ea1i m\u1ed9t ph\u1ea7n.<\/p><p>Th\u1ee9 ba: Th\u1ef1c h\u00e0nh Khormusta \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i \u1edf M\u00f4ng C\u1ed5 v\u00e0 N\u1ed9i M\u00f4ng C\u1ed5 t\u1ed3n t\u1ea1i trong c\u00e1c b\u1ed1i c\u1ea3nh ch\u00ednh tr\u1ecb v\u00e0 t\u00f4n gi\u00e1o kh\u00e1c nhau; m\u1ed9t m\u00f4 t\u1ea3 th\u1ed1ng nh\u1ea5t l\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 v\u1ec1 m\u1eb7t ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p lu\u1eadn.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s13 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-khormusta-s13\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s13h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-khormusta-s13h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Khormusta trong ch\u00ednh tr\u1ecb b\u1ea3n s\u1eafc M\u00f4ng C\u1ed5 \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s13c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-khormusta-s13c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s13t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-khormusta-s13t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Ch\u00ednh tr\u1ecb b\u1ea3n s\u1eafc M\u00f4ng C\u1ed5 \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i s\u1eed d\u1ee5ng Khormusta m\u1ed9t c\u00e1ch c\u00f3 ch\u1ee7 \u0111\u00edch nh\u01b0 &#8220;thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao mang t\u00ednh v\u0169 tr\u1ee5&#8221;, bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng cho ch\u1ee9c n\u0103ng c\u1ea7u n\u1ed1i c\u1ee7a M\u00f4ng C\u1ed5 gi\u1eefa Iran, \u1ea4n \u0110\u1ed9 v\u00e0 \u0110\u00f4ng \u00c1. C\u00e1ch \u0111\u1ecdc n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ed5 bi\u1ebfn trong c\u00e1c \u1ea5n ph\u1ea9m ch\u00ednh th\u1ee9c c\u1ee7a B\u1ed9 V\u0103n h\u00f3a M\u00f4ng C\u1ed5 t\u1eeb th\u1eadp ni\u00ean 2010.<\/p><p>V\u1ec1 m\u1eb7t khoa h\u1ecdc, ch\u00ednh tr\u1ecb b\u1ea3n s\u1eafc n\u00e0y r\u1ea5t c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a nh\u1eadn th\u1ee9c: N\u00f3 bi\u1ebfn Khormusta th\u00e0nh hi\u1ec7n th\u00e2n c\u1ee7a m\u1ed9t &#8220;v\u0169 tr\u1ee5-c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng M\u00f4ng C\u1ed5&#8221;, trong \u0111\u00f3 t\u00ednh \u0111a d\u1ea1ng t\u00f4n gi\u00e1o kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00ecn nh\u1eadn nh\u01b0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 m\u00e0 nh\u01b0 th\u1ebf m\u1ea1nh. Quan \u0111i\u1ec3m n\u00e0y t\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3n v\u1edbi c\u00e1c m\u00f4 h\u00ecnh b\u1ea3n s\u1eafc \u0111\u1ed9c th\u1ea7n.<\/p><p>Caroline Humphrey \u0111\u00e3 ch\u1ec9 ra trong nhi\u1ec1u b\u00e0i lu\u1eadn r\u1eb1ng ch\u00ednh s\u1ef1 chi\u1ebfm d\u1ee5ng ch\u00ednh tr\u1ecb Khormusta n\u00e0y t\u1ef1 n\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ef1c h\u00e0nh t\u00f4n gi\u00e1o, m\u1ed9t h\u00ecnh th\u1ee9c t\u00f4n k\u00ednh th\u1ebf t\u1ee5c c\u00f9ng t\u1ed3n t\u1ea1i v\u1edbi truy\u1ec1n th\u1ed1ng tu vi\u1ec7n.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s14 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-khormusta-s14\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s14h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-khormusta-s14h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Khormusta nh\u01b0 b\u00e0i h\u1ecdc ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p lu\u1eadn<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s14c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-khormusta-s14c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s14t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-khormusta-s14t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Khormusta l\u00e0 m\u1ed9t b\u00e0i h\u1ecdc ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p lu\u1eadn ngo\u1ea1i l\u1ec7 cho <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Khoa h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00e1c t\u00f4n gi\u00e1o theo ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p so s\u00e1nh v\u00e0 kh\u00f4ng d\u1ef1a tr\u00ean t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng.\" tabindex=\"0\">khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc<\/span>. \u00d4ng cho th\u1ea5y m\u1ed9t kh\u00e1i ni\u1ec7m t\u00f4n gi\u00e1o c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i qua ba ng\u1eef c\u1ea3nh ng\u00f4n ng\u1eef v\u00e0 ba ng\u1eef c\u1ea3nh t\u00f4n gi\u00e1o trong hai thi\u00ean ni\u00ean k\u1ef7 m\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh m\u1ea5t c\u00e1c tr\u1ecdng t\u00e2m ch\u1ee9c n\u0103ng: thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao, \u0111\u1ea5ng s\u00e1ng t\u1ea1o, ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3o \u0111\u1ea3m tr\u1eadt t\u1ef1 th\u1ebf gi\u1edbi. S\u1ef1 \u1ed5n \u0111\u1ecbnh nh\u01b0 v\u1eady hi\u1ebfm c\u00f3 trong hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o.<\/p><p>\u0110\u1ed3ng th\u1eddi, th\u1ef1c ch\u1ea5t c\u1ee7a \u00f4ng bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i: T\u1eeb Hormizd Iran-Zoroastra tr\u1edf th\u00e0nh Khormusta t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng Indra \u1ea4n \u0110\u1ed9-Ph\u1eadt gi\u00e1o, cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ee3p nh\u1ea5t v\u1edbi ph\u1ee9c h\u1ee3p Tengri M\u00f4ng C\u1ed5-Tengrist. \u0110\u1ed9ng l\u1ef1c \u1ed5n \u0111\u1ecbnh-bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i song h\u00e0nh n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p nghi\u00ean c\u1ee9u h\u00e0ng \u0111\u1ea7u v\u1ec1 nh\u00e2n h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o.<\/p><p>Klaus Sagaster \u0111\u00e3 ph\u00e2n t\u00edch \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c n\u00e0y trong <em>Die mongolische Religion<\/em> (1971) nh\u01b0 m\u00f4 h\u00ecnh \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh c\u1ee7a &#8220;chuy\u1ec3n giao t\u00f4n gi\u00e1o&#8221;. Christopher Atwood \u0111\u00e3 l\u00e0m s\u1eafc n\u00e9t h\u01a1n k\u1ebft qu\u1ea3 n\u00e0y trong Encyclopedia (2004). \u0110\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u tr\u1ebb, Khormusta l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng nghi\u00ean c\u1ee9u b\u1ed5 \u00edch.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s15 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-khormusta-s15\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s15h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-khormusta-s15h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Khormusta trong v\u0103n h\u1ecdc tu vi\u1ec7n M\u00f4ng C\u1ed5<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s15c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-khormusta-s15c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-s15t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-khormusta-s15t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>V\u0103n h\u1ecdc tu vi\u1ec7n M\u00f4ng C\u1ed5 t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 17 \u0111\u1ebfn th\u1ebf k\u1ef7 19, trong \u0111\u00f3 Khormusta xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong v\u00f4 s\u1ed1 v\u0103n b\u1ea3n ph\u1ee5ng v\u1ee5, x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00ean c\u1ee9u chuy\u00ean s\u00e2u. C\u00e1c \u1ea5n ph\u1ea9m t\u1eeb B\u1eafc Kinh, Urga v\u00e0 Lhasa ch\u1ee9a c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n Khormusta-Sang, c\u00e1c m\u00f4 t\u1ea3 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kreisf\u00f6rmiges Diagramm, das in Hinduismus und Buddhismus den Kosmos abbildet.\" tabindex=\"0\">mandala<\/span> Khormusta v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea3n d\u1ecbch M\u1eadt t\u00f4ng Khormusta t\u1eeb ti\u1ebfng T\u00e2y T\u1ea1ng.<\/p><p>Klaus Sagaster \u0111\u00e3 cho xu\u1ea5t b\u1ea3n m\u1ed9t \u1ea5n b\u1ea3n ph\u00ea b\u00ecnh c\u1ee7a c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n Khormusta M\u00f4ng C\u1ed5 quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t trong lu\u1eadn v\u0103n habilitation (1976). \u1ea4n b\u1ea3n n\u00e0y ng\u00e0y nay l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng c\u00f4ng c\u1ee5 nghi\u00ean c\u1ee9u qu\u00fd gi\u00e1 nh\u1ea5t c\u1ee7a ng\u00e0nh nghi\u00ean c\u1ee9u t\u00f4n gi\u00e1o M\u00f4ng C\u1ed5 v\u00e0 c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c tham kh\u1ea3o trong m\u1ecdi nghi\u00ean c\u1ee9u nghi\u00eam t\u00fac v\u1ec1 Khormusta.<\/p><p>C\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n cho th\u1ea5y Khormusta, v\u1ed1n c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c Iran-Ph\u1eadt gi\u00e1o, \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt \u0111\u1ed9c l\u1eadp v\u1edbi c\u00e1c nghi l\u1ec5 ri\u00eang, c\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh ri\u00eang v\u00e0 c\u00e1c quy \u01b0\u1edbc bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc ri\u00eang trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng tu vi\u1ec7n M\u00f4ng C\u1ed5.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2047651f e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp2047651f\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2230923b elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp2230923b\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">S\u1ef1 chuy\u1ec3n h\u00f3a Ph\u1eadt gi\u00e1o c\u1ee7a m\u1ed9t thi\u00ean th\u1ea7n c\u1ed5 x\u01b0a<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp266018fd e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp266018fd\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2cafb229 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp2cafb229\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>T\u00ean g\u1ecdi <em>Khormusta<\/em> (ti\u1ebfng M\u00f4ng C\u1ed5 c\u0169ng l\u00e0 <em>Qormusta<\/em>, <em>Khurmasta<\/em>) l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng b\u1eb1ng ch\u1ee9ng r\u00f5 r\u00e0ng nh\u1ea5t cho th\u1ea5y l\u1ecbch s\u1eed t\u00f4n gi\u00e1o M\u00f4ng C\u1ed5 kh\u00f4ng h\u00ecnh th\u00e0nh m\u1ed9t ch\u1ec9nh th\u1ec3 kh\u00e9p k\u00edn m\u00e0 l\u00e0 s\u1ef1 ch\u1ed3ng l\u1edbp c\u1ee7a c\u00e1c t\u1ea7ng c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c kh\u00e1c nhau.<\/p><p>V\u1ec1 m\u1eb7t ng\u00f4n ng\u1eef h\u1ecdc, t\u00ean g\u1ecdi n\u00e0y d\u1eabn v\u1ec1 ti\u1ebfng Iran <em>Ahura Mazda<\/em>, \u0111\u01b0\u1ee3c truy\u1ec1n qua ti\u1ebfng Sogdian v\u00e0 ti\u1ebfng Uighur. Th\u00f4ng qua c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n Manichaean v\u00e0 Ph\u1eadt gi\u00e1o \u1edf Trung \u00c1, t\u00ean g\u1ecdi n\u00e0y \u0111i v\u00e0o th\u1ebf gi\u1edbi Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3-M\u00f4ng C\u1ed5, n\u01a1i n\u00f3 g\u1eafn k\u1ebft v\u1edbi m\u1ed9t quan ni\u1ec7m \u0111\u00e3 c\u00f3 s\u1eb5n v\u1ec1 v\u1ecb ch\u1ee7 t\u1ec3 thi\u00ean \u0111\u00ecnh t\u1ed1i cao.<\/p><p>Trong v\u0103n h\u1ecdc Ph\u1eadt gi\u00e1o c\u1ee7a M\u00f4ng C\u1ed5, Khormusta h\u1ee3p nh\u1ea5t v\u1edbi Indra, vua c\u1ee7a \u0111i\u1ec7n th\u1ea7n \u1ea4n \u0110\u1ed9, ng\u01b0\u1eddi \u1edf \u0111\u00f3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch ch\u1ee7 nh\u00e2n c\u1ee7a thi\u00ean \u0111\u00ecnh <em>Trayastrimsha<\/em> v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3o v\u1ec7 Gi\u00e1o ph\u00e1p.<\/p><p>Qua \u0111\u00f3, t\u1eeb m\u1ed9t <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t th\u1ef1c th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n th\u1edd nh\u01b0 th\u1ea7n th\u00e1nh trong m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n linh<\/span> \u0111\u1ed9c l\u1eadp tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t v\u01b0\u01a1ng ch\u00faa \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00edch h\u1ee3p v\u00e0o m\u00f4 h\u00ecnh v\u0169 tr\u1ee5 Ph\u1eadt gi\u00e1o, \u0111\u1ee9ng \u1edf v\u1ecb tr\u00ed cao nh\u01b0ng v\u1eabn ph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt v\u00e0 c\u00e1c B\u1ed3 t\u00e1t. S\u1ef1 ph\u00e2n lo\u1ea1i n\u00e0y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 t\u00e1c d\u1ee5ng ph\u1ee5 m\u00e0 l\u00e0 ch\u1ee7 \u00fd v\u1ec1 m\u1eb7t ch\u00ednh tr\u1ecb t\u00f4n gi\u00e1o: S\u1ef1 truy\u1ec1n b\u00e1 Ph\u1eadt gi\u00e1o T\u00e2y T\u1ea1ng t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 16 \u0111\u00f2i h\u1ecfi kh\u00f4ng ph\u1ea3i lo\u1ea1i b\u1ecf c\u00e1c thi\u00ean th\u1ea7n c\u1ed5 x\u01b0a m\u00e0 l\u00e0 x\u1ebfp h\u1ecd v\u00e0o v\u1ecb tr\u00ed th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p><p>V\u1ec1 ph\u00ea b\u00ecnh ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u, c\u1ea7n nh\u1ea5n m\u1ea1nh r\u1eb1ng h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c ch\u1ee9ng t\u00edch v\u0103n b\u1ea3n v\u1ec1 Khormusta \u0111\u1ec1u xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb c\u00e1c ng\u1eef c\u1ea3nh mang \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng Ph\u1eadt gi\u00e1o, ch\u1eb3ng h\u1ea1n t\u1eeb c\u00e1c l\u1eddi kh\u1ea9n c\u1ea7u trong s\u1eed thi Geser ho\u1eb7c t\u1eeb c\u00e1c b\u1ea3n th\u1ea3o nghi l\u1ec5. M\u1ed9t h\u00ecnh th\u1ee9c ti\u1ec1n Ph\u1eadt gi\u00e1o c\u1ee7a nh\u00e2n v\u1eadt ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c suy lu\u1eadn gi\u00e1n ti\u1ebfp t\u1eeb \u0111\u00f3.<\/p><p>C\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u nh\u01b0 Walther Heissig \u0111\u00e3 ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng b\u1ed1n m\u01b0\u01a1i ch\u00edn ho\u1eb7c ba m\u01b0\u01a1i ba Tengri \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 c\u1eadp trong s\u1eed thi, m\u00e0 Khormusta \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u, l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 h\u1ec7 th\u1ed1ng h\u00f3a th\u1ee9 c\u1ea5p, c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng ch\u1ec9 xu\u1ea5t hi\u1ec7n qua s\u1ef1 ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi h\u1ec7 th\u1ed1ng s\u1ed1 th\u1ea7n linh \u1ea4n \u0110\u1ed9-Ph\u1eadt gi\u00e1o.<\/p><p>\u0110\u1ed1i v\u1edbi vi\u1ec7c hi\u1ec3u <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"S\u1ef1 truy\u1ec1n \u0111\u1ea1t tri th\u1ee9c v\u00e0 c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3 qua nhi\u1ec1u th\u1ebf h\u1ec7.\" tabindex=\"0\">truy\u1ec1n th\u1ed1ng truy\u1ec1n kh\u1ea9u<\/span> Tengrist Siberia, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0: Khormusta minh h\u1ecda \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh r\u1eb1ng <a href=\"\/vi\/sibirisch-tengrismus\/\">Tengrism<\/a> kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng \u0111\u00f3ng k\u00edn m\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t l\u0129nh v\u1ef1c th\u1ea9m th\u1ea5u, ti\u1ebfp nh\u1eadn c\u00e1c t\u00ean g\u1ecdi v\u00e0 kh\u00e1i ni\u1ec7m ngo\u1ea1i lai v\u00e0 k\u1ebft h\u1ee3p ch\u00fang v\u1edbi c\u00e1c quan ni\u1ec7m ri\u00eang c\u1ee7a m\u00ecnh. Ai di\u1ec5n gi\u1ea3i nh\u00e2n v\u1eadt n\u00e0y m\u1ed9t c\u00e1ch bi\u1ec7t l\u1eadp nh\u01b0 thu\u1ea7n t\u00fay M\u00f4ng C\u1ed5 s\u1ebd b\u1ecf qua l\u1ecbch s\u1eed trung gian Trung \u00c1 v\u1eabn c\u00f2n hi\u1ec7n di\u1ec7n trong t\u00ean g\u1ecdi c\u1ee7a \u00f4ng cho \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-lit e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-khormusta-lit\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-lith elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-khormusta-lith\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">T\u00e0i li\u1ec7u tham kh\u1ea3o (tuy\u1ec3n ch\u1ecdn)<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-litc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-khormusta-litc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-litt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-khormusta-litt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><li>Walther Heissig: <em>Die Religionen der Mongolei<\/em> (1970)<\/li><li>Klaus Sagaster: <em>Die mongolische Religion<\/em> (1971)<\/li><li>Christopher Atwood: <em>Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire<\/em> (2004)<\/li><li><span data-nosnippet>Igor de Rachewiltz: <em>The Secret History of the Mongols<\/em> (Brill, 2004)<\/span><\/li><li>N. L. \u017dukovskaja: <em>Kategorii i simvolika tradicionnoj kul&#8217;tury mongolov<\/em> (1988)<\/li><li>Caroline Humphrey: <em>Shamans and Elders<\/em> (1996)<\/li><li>Roberte Hamayon: <em>La chasse \u00e0 l&#8217;\u00e2me<\/em> (1990)<\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw2-add-khormusta e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgkw2-add-khormusta\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw2-add-khormusta-t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgkw2-add-khormusta-t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><strong><span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n v\u1ec1 c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n, ngu\u1ed3n g\u1ed1c v\u00e0 tr\u1eadt t\u1ef1 c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi.\" tabindex=\"0\">Th\u1ea7n tho\u1ea1i<\/span><\/strong> v\u1ec1 Khormusta k\u1ebft n\u1ed1i c\u00e1c quan ni\u1ec7m thi\u00ean \u0111\u00ecnh Tengrist v\u1edbi c\u00e1c l\u1edbp Ph\u1eadt gi\u00e1o; c\u00e1c <strong>ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u<\/strong> quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t l\u00e0 c\u00e1c bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed M\u00f4ng C\u1ed5, s\u1eed thi Geser v\u00e0 c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n nghi l\u1ec5 ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng T\u00e2y T\u1ea1ng.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-kwd e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-khormusta-kwd\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-kwdc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-khormusta-kwdc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-kwdt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-khormusta-kwdt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em>C\u00e1c thu\u1eadt ng\u1eef then ch\u1ed1t li\u00ean quan: Khormusta Qormusta Tngri Geser Khan Ahura Mazda Indra thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao M\u00f4ng C\u1ed5.<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-cc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-khormusta-cc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" id=\"iwg-cc-khormusta\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-ccinner e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-khormusta-ccinner\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-cch elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-khormusta-cch\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">iWell Guard v\u00e0 c\u00e1c truy\u1ec1n th\u1ed1ng b\u1ea3o h\u1ed9<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-cct elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-khormusta-cct\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p>iWell Guard k\u1ebf th\u1eeba truy\u1ec1n th\u1ed1ng l\u1ecbch s\u1eed v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a c\u00e1c v\u1eadt ph\u1ea9m b\u1ea3o h\u1ed9 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111eo mang, trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u1ee7a <a href=\"\/vi\/sibirisch-tengrismus\/\">Siberia \/ Tengrism<\/a> v\u00e0 nhi\u1ec1u n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u00e1c tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi. 41 l\u1edbp, v\u00e0ng th\u1eadt, b\u1ea1ch kim, b\u1ea1c, s\u1ea3n xu\u1ea5t t\u1ea1i \u0110\u1ee9c. Quy\u1ec1n tr\u1ea3 h\u00e0ng trong v\u00f2ng 30 ng\u00e0y.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-ccb iwg-cc-button iwg-cc-cta-2026-05-13 elementor-widget elementor-widget-jet-button\" data-id=\"iwgw-khormusta-ccb\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"jet-button.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-jet-button jet-elements\"><div class=\"jet-button__container\"><a class=\"jet-button__instance jet-button__instance--icon-left hover-effect-1\" href=\"\/ueber-iwell-guard\/?utm_source=iwell-guard.com&amp;utm_medium=info-box&amp;utm_campaign=wesen-tradition\"><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-normal\"><\/div><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-hover\"><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-normal\"><span class=\"jet-button__label\">T\u00ecm hi\u1ec3u th\u00eam v\u1ec1 iWell Guard<\/span><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-hover\"><span class=\"jet-button__label\">T\u00ecm hi\u1ec3u th\u00eam v\u1ec1 iWell Guard<\/span><\/div><\/a><\/div><\/div><style>.elementor-element.elementor-element-iwgw-khormusta-ccb .jet-button__instance{width:320px;height:56px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-khormusta-ccb .jet-button__state-normal .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#1a1b20;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-khormusta-ccb .jet-button__state-hover .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#FECC76;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-khormusta-ccb .jet-button__plane-normal{background-color:#FECC76;border-style:solid;border-color:#C99540;border-width:2px 2px 2px 2px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-khormusta-ccb .jet-button__plane-hover{background-color:rgba(0,0,0,0.55);border-style:solid;border-color:#FECC76;border-width:2px 2px 2px 2px;}<\/style>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-ccd elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-khormusta-ccd\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p style=\"text-align:center;font-size:13px;opacity:0.7;margin-top:14px\" data-nosnippet=\"true\">Tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u00e1 nh\u00e2n c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00e1c nhau t\u00f9y t\u1eebng ng\u01b0\u1eddi. Kh\u00f4ng ph\u1ea3i s\u1ea3n ph\u1ea9m y t\u1ebf. Kh\u00f4ng c\u00f3 cam k\u1ebft ch\u1eefa b\u1ec7nh.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-disc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-khormusta-disc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-khormusta-discw elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-khormusta-discw\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<footer data-nosnippet=\"true\" class=\"iwg-disclaimer-block\"><p data-nosnippet=\"true\">iWell Guard <strong>kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 s\u1ea3n ph\u1ea9m y t\u1ebf<\/strong> v\u00e0 kh\u00f4ng thay th\u1ebf \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb y t\u1ebf ho\u1eb7c t\u00e2m l\u00fd tr\u1ecb li\u1ec7u. C\u00e1c n\u1ed9i dung khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc l\u00e0 ph\u00e2n lo\u1ea1i l\u1ecbch s\u1eed v\u0103n h\u00f3a, kh\u00f4ng ph\u1ea3i khuy\u1ebfn ngh\u1ecb th\u1ef1c h\u00e0nh t\u00e2m linh.<\/p><\/footer>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Khormusta, Thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao Ph\u1eadt gi\u00e1o-Tengrist c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5 Khormusta (ti\u1ebfng M\u00f4ng C\u1ed5 Qormusta Tngri, ti\u1ebfng T\u00e2y T\u1ea1ng brGya-byin) l\u00e0 v\u1ecb th\u1ea7n cao nh\u1ea5t trong s\u1ed1 99 Tengri thi\u00ean th\u1ea7n v\u00e0 l\u00e0 th\u1ee7 l\u0129nh c\u1ee7a 33 Tengri &#8220;tr\u1eafng&#8221; ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y trong Tengrism M\u00f4ng C\u1ed5 c\u0169ng nh\u01b0 trong h\u00ecnh th\u1ee9c ph\u1ee7 l\u1edbp Ph\u1eadt gi\u00e1o [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2863,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"_yoast_wpseo_focuskw":"Khormusta thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao M\u00f4ng C\u1ed5","_yoast_wpseo_title":"Khormusta - Thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao M\u00f4ng C\u1ed5, th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u","_yoast_wpseo_metadesc":"Khormusta l\u00e0 thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5, m\u1ed9t s\u1ef1 h\u1ee3p nh\u1ea5t c\u00e1c l\u1edbp Iran-Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u00e0 Tengrism. Th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u.","_yoast_wpseo_meta-robots-noindex":"","_yoast_wpseo_canonical":"","_angie_page":false,"gefaehrdungsstufe":"1","wesen_kultur":"sibirisch-tengrismus","wesen_klasse":"goetter","footnotes":""},"categories":[],"class_list":["post-88708","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.7 (Yoast SEO v28.1) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Khormusta - Thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao M\u00f4ng C\u1ed5, th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Khormusta l\u00e0 thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5, m\u1ed9t s\u1ef1 h\u1ee3p nh\u1ea5t c\u00e1c l\u1edbp Iran-Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u00e0 Tengrism. Th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/khormusta\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"vi_VN\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Khormusta - Thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Khormusta l\u00e0 thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5, m\u1ed9t s\u1ef1 h\u1ee3p nh\u1ea5t c\u00e1c l\u1edbp Iran-Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u00e0 Tengrism. Th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/khormusta\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"iWell Guard\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-08-02T23:27:15+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_khormusta.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"\u01af\u1edbc t\u00ednh th\u1eddi gian \u0111\u1ecdc\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"29 ph\u00fat\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/khormusta\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/khormusta\\\/\",\"name\":\"Khormusta - Thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao M\u00f4ng C\u1ed5, th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/khormusta\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/khormusta\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_sibirisch-tengrismus_khormusta.webp\",\"datePublished\":\"2026-08-02T23:26:55+00:00\",\"dateModified\":\"2026-08-02T23:27:15+00:00\",\"description\":\"Khormusta l\u00e0 thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5, m\u1ed9t s\u1ef1 h\u1ee3p nh\u1ea5t c\u00e1c l\u1edbp Iran-Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u00e0 Tengrism. Th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/khormusta\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"vi\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/khormusta\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"vi\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/khormusta\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_sibirisch-tengrismus_khormusta.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_sibirisch-tengrismus_khormusta.webp\",\"width\":1024,\"height\":1536,\"caption\":\"G\u00f6tter aus der Sibirisch-tengrismus-Tradition.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/khormusta\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Start\",\"item\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/trang-chu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Khormusta &#8211; Thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/\",\"name\":\"iWell Guard\",\"description\":\"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"vi\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#organization\",\"name\":\"Ittermann electronic GmbH\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"vi\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"width\":1182,\"height\":237,\"caption\":\"Ittermann electronic GmbH\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/pantip.com\\\/profile\\\/9367242\",\"https:\\\/\\\/micro.blog\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.diggerslist.com\\\/iwellguard\\\/about\",\"https:\\\/\\\/skitterphoto.com\\\/photographers\\\/2870314\\\/iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/iwellguard.wordpress.com\\\/2026\\\/06\\\/06\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/hub.docker.com\\\/u\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.pinterest.com\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/bit.ly\\\/m\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/entre-vos-mains.alsace.eu\\\/profiles\\\/iwellguard\\\/activity\",\"https:\\\/\\\/gravatar.com\\\/reallybeded8fd34\",\"https:\\\/\\\/naijamatta.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.goodreads.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/profile.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/experiment.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/wakelet.com\\\/@iWellGuard82270\",\"https:\\\/\\\/www.chordie.com\\\/forum\\\/profile.php?id=2555664\",\"https:\\\/\\\/www.instapaper.com\\\/p\\\/17757966\",\"https:\\\/\\\/www.mapleprimes.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/businesslistingplus.com\\\/profile\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/telegra.ph\\\/iWell-Guard-06-06\",\"https:\\\/\\\/pbase.com\\\/iwellguard\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/b.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/20260607#bookmark-4788405196491818882\",\"https:\\\/\\\/fliphtml5.com\\\/home\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/anyflip.com\\\/homepage\\\/cmiwl#About\",\"https:\\\/\\\/transfur.com\\\/Users\\\/iwellguard\",\"http:\\\/\\\/delphi.larsbo.org\\\/user\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/jobs.lajobsportal.org\\\/profiles\\\/8380803-iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/md.chaosdorf.de\\\/s\\\/jfbe5SBdJD\",\"https:\\\/\\\/www.lingvolive.com\\\/en-us\\\/profile\\\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\\\/translations\",\"https:\\\/\\\/www.fitday.com\\\/fitness\\\/forums\\\/members\\\/iwellguard.html\",\"https:\\\/\\\/www.mymeetbook.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/pxhere.com\\\/en\\\/photographer-me\\\/5040798\",\"https:\\\/\\\/disqus.com\\\/by\\\/iwellguard\\\/about\\\/\",\"https:\\\/\\\/pastelink.net\\\/hjwciqwq\",\"https:\\\/\\\/pubhtml5.com\\\/homepage\\\/scjhn\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.bitchute.com\\\/channel\\\/2O2eOKzNqujT\",\"https:\\\/\\\/audiomack.com\\\/iwellguard\"]},{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/khormusta\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/khormusta\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Ralf Ittermann\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f\"},\"headline\":\"Khormusta &#8211; Thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5\",\"datePublished\":\"2026-08-02T23:26:55+00:00\",\"dateModified\":\"2026-08-02T23:27:15+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/khormusta\\\/\"},\"wordCount\":5862,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/khormusta\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_sibirisch-tengrismus_khormusta.webp\",\"inLanguage\":\"vi\",\"description\":\"Khormusta l\u00e0 thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5, m\u1ed9t s\u1ef1 h\u1ee3p nh\u1ea5t c\u00e1c l\u1edbp Iran-Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u00e0 Tengrism. Th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u.\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Khormusta - Thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao M\u00f4ng C\u1ed5, th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u","description":"Khormusta l\u00e0 thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5, m\u1ed9t s\u1ef1 h\u1ee3p nh\u1ea5t c\u00e1c l\u1edbp Iran-Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u00e0 Tengrism. Th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/khormusta\/","og_locale":"vi_VN","og_type":"article","og_title":"Khormusta - Thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5","og_description":"Khormusta l\u00e0 thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5, m\u1ed9t s\u1ef1 h\u1ee3p nh\u1ea5t c\u00e1c l\u1edbp Iran-Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u00e0 Tengrism. Th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u.","og_url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/khormusta\/","og_site_name":"iWell Guard","article_modified_time":"2026-08-02T23:27:15+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":1536,"url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_khormusta.webp","type":"image\/webp"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"\u01af\u1edbc t\u00ednh th\u1eddi gian \u0111\u1ecdc":"29 ph\u00fat"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/khormusta\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/khormusta\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Khormusta &#8211; Thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5","datePublished":"2026-08-02T23:26:55+00:00","dateModified":"2026-08-02T23:27:15+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/khormusta\/"},"wordCount":5862,"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/khormusta\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_khormusta.webp","inLanguage":"vi","description":"Khormusta l\u00e0 thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5, m\u1ed9t s\u1ef1 h\u1ee3p nh\u1ea5t c\u00e1c l\u1edbp Iran-Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u00e0 Tengrism. Th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u."},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/khormusta\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/khormusta\/","name":"Khormusta - Thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao M\u00f4ng C\u1ed5, th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/khormusta\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/khormusta\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_khormusta.webp","datePublished":"2026-08-02T23:26:55+00:00","dateModified":"2026-08-02T23:27:15+00:00","description":"Khormusta l\u00e0 thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5, m\u1ed9t s\u1ef1 h\u1ee3p nh\u1ea5t c\u00e1c l\u1edbp Iran-Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u00e0 Tengrism. Th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/khormusta\/#breadcrumb"},"inLanguage":"vi","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/khormusta\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/khormusta\/#primaryimage","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_khormusta.webp","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_khormusta.webp","width":1024,"height":1536,"caption":"G\u00f6tter aus der Sibirisch-tengrismus-Tradition."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/khormusta\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Start","item":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/trang-chu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Khormusta &#8211; Thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#website","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/","name":"iWell Guard","description":"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen","publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"vi"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","width":1182,"height":237,"caption":"Ittermann electronic GmbH"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/pantip.com\/profile\/9367242","https:\/\/micro.blog\/iwellguard","https:\/\/www.diggerslist.com\/iwellguard\/about","https:\/\/skitterphoto.com\/photographers\/2870314\/iwell-guard","https:\/\/iwellguard.wordpress.com\/2026\/06\/06\/iwell-guard\/","https:\/\/hub.docker.com\/u\/iwellguard","https:\/\/www.pinterest.com\/iwellguard\/","https:\/\/bit.ly\/m\/iwellguard","https:\/\/entre-vos-mains.alsace.eu\/profiles\/iwellguard\/activity","https:\/\/gravatar.com\/reallybeded8fd34","https:\/\/naijamatta.com\/iwellguard","https:\/\/www.goodreads.com\/iwellguard","https:\/\/profile.hatena.ne.jp\/iwellguard\/","https:\/\/experiment.com\/users\/iwellguard","https:\/\/wakelet.com\/@iWellGuard82270","https:\/\/www.chordie.com\/forum\/profile.php?id=2555664","https:\/\/www.instapaper.com\/p\/17757966","https:\/\/www.mapleprimes.com\/users\/iwellguard","https:\/\/businesslistingplus.com\/profile\/iwell-guard\/","https:\/\/telegra.ph\/iWell-Guard-06-06","https:\/\/pbase.com\/iwellguard\/iwellguard","https:\/\/b.hatena.ne.jp\/iwellguard\/20260607#bookmark-4788405196491818882","https:\/\/fliphtml5.com\/home\/iwellguard","https:\/\/anyflip.com\/homepage\/cmiwl#About","https:\/\/transfur.com\/Users\/iwellguard","http:\/\/delphi.larsbo.org\/user\/iwellguard","https:\/\/jobs.lajobsportal.org\/profiles\/8380803-iwell-guard","https:\/\/md.chaosdorf.de\/s\/jfbe5SBdJD","https:\/\/www.lingvolive.com\/en-us\/profile\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\/translations","https:\/\/www.fitday.com\/fitness\/forums\/members\/iwellguard.html","https:\/\/www.mymeetbook.com\/iwellguard","https:\/\/pxhere.com\/en\/photographer-me\/5040798","https:\/\/disqus.com\/by\/iwellguard\/about\/","https:\/\/pastelink.net\/hjwciqwq","https:\/\/pubhtml5.com\/homepage\/scjhn\/","https:\/\/www.bitchute.com\/channel\/2O2eOKzNqujT","https:\/\/audiomack.com\/iwellguard"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f","name":"Ralf Ittermann","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","caption":"Ralf Ittermann"},"givenName":"Ralf","familyName":"Ittermann","jobTitle":"Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer und redaktioneller Verantwortlicher","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/author\/claude\/","description":"Ralf Ittermann ist Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer der Ittermann electronic GmbH und redaktioneller Verantwortlicher des iWell-Guard-Lexikons. Er verbindet langj\u00e4hrige Erfahrung in der Pr\u00e4zisionsfertigung mit medialer Praxis und religionsgeschichtlicher Quellenarbeit.","worksFor":{"@type":"Organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/ittermann.de\/","address":{"@type":"PostalAddress","streetAddress":"K\u00f6hlergasse 16-18","postalCode":"99842","addressLocality":"Ruhla","addressCountry":"DE"}},"knowsAbout":["Religionsgeschichte","Mythologie","Mediale Praxis","Energetische Diagnostik","Schutzpraxis","Volksglauben","Westliche Esoterik"]},{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/khormusta\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/khormusta\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Khormusta &#8211; Thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5","datePublished":"2026-08-02T23:26:55+00:00","dateModified":"2026-08-02T23:27:15+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/khormusta\/"},"wordCount":5862,"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/khormusta\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_khormusta.webp","inLanguage":"vi","description":"Khormusta l\u00e0 thi\u00ean th\u1ea7n t\u1ed1i cao c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5, m\u1ed9t s\u1ef1 h\u1ee3p nh\u1ea5t c\u00e1c l\u1edbp Iran-Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u00e0 Tengrism. Th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u."}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/88708","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=88708"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/88708\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":88714,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/88708\/revisions\/88714"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2863"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=88708"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=88708"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}