{"id":88619,"date":"2026-08-02T23:21:52","date_gmt":"2026-08-02T23:21:52","guid":{"rendered":"https:\/\/iwell-guard.com\/uelgen-than-anh-sang-cua-nguoi-altai\/"},"modified":"2026-08-02T23:22:11","modified_gmt":"2026-08-02T23:22:11","slug":"uelgen","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/uelgen\/","title":{"rendered":"\u00dclgen &#8211; Th\u1ea7n \u00c1nh S\u00e1ng c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi Altai"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"88619\" class=\"elementor elementor-88619 elementor-2637\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-hero e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-uelgen-hero\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-hl e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"iwgw-uelgen-hl\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-htxt e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-uelgen-htxt\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-h1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-uelgen-h1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">\u00dclgen, Th\u1ea7n \u00c1nh S\u00e1ng Altai v\u00e0 \u0110\u1ea5ng S\u00e1ng Th\u1ebf c\u1ee7a Th\u1ebf Gi\u1edbi Th\u01b0\u1ee3ng T\u1ea7ng<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-lead elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-uelgen-lead\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>\u00dclgen (ti\u1ebfng Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3 c\u1ed5 <em>\u00dclg\u00e4n<\/em>) l\u00e0 th\u1ea7n s\u00e1ng th\u1ebf v\u00e0 th\u1ea7n \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi th\u01b0\u1ee3ng t\u1ea7ng trong t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng Tengri Nam Siberia, ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3o h\u1ed9 c\u00e1c shaman tr\u1eafng v\u00e0 \u0111\u1ed1i c\u1ef1c th\u1ea7n tho\u1ea1i c\u1ee7a <a href=\"\/vi\/erlik-khan\/\">Erlik Khan<\/a>, v\u1ecb ch\u00faa t\u1ec3 c\u00f5i \u00e2m.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-pillc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-uelgen-pillc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-pills elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-uelgen-pills\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"iwg-pill-row\"><span class=\"iwg-klasse-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Th\u1ea7n s\u00e1ng th\u1ebf trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Siberia \/ Tengri gi\u00e1o.\">Th\u1ea7n S\u00e1ng Th\u1ebf<\/span><a href=\"\/vi\/sibirisch-tengrismus\/\" class=\"iwg-kultur-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Th\u1ea7n tho\u1ea1i trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng Siberia \/ Tengri gi\u00e1o.\">Siberia \/ Tengri gi\u00e1o<\/a><span class=\"iwg-tradition-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Th\u1ea7n t\u1ed1i cao.\">Th\u1ea7n T\u1ed1i Cao<\/span><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-tocc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-uelgen-tocc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-toc elementor-toc--minimized-on-tablet elementor-widget elementor-widget-table-of-contents\" data-id=\"iwgw-uelgen-toc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;headings_by_tags&quot;:[&quot;h2&quot;,&quot;h3&quot;],&quot;minimize_box&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;marker_view&quot;:&quot;bullets&quot;,&quot;no_headings_message&quot;:&quot;Kh\\u00f4ng t\\u00ecm th\\u1ea5y ti\\u00eau \\u0111\\u1ec1 n\\u00e0o tr\\u00ean trang n\\u00e0y.&quot;,&quot;exclude_headings_by_selector&quot;:[],&quot;icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;fas fa-circle&quot;,&quot;library&quot;:&quot;fa-solid&quot;,&quot;rendered_tag&quot;:&quot;&lt;svg class=\\&quot;e-font-icon-svg e-fas-circle\\&quot; viewBox=\\&quot;0 0 512 512\\&quot; xmlns=\\&quot;http:\\\/\\\/www.w3.org\\\/2000\\\/svg\\&quot;&gt;&lt;path d=\\&quot;M256 8C119 8 8 119 8 256s111 248 248 248 248-111 248-248S393 8 256 8z\\&quot;&gt;&lt;\\\/path&gt;&lt;\\\/svg&gt;&quot;},&quot;minimized_on&quot;:&quot;tablet&quot;,&quot;hierarchical_view&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;min_height&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"table-of-contents.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__header\">\n\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-toc__header-title\">\n\t\t\t\tM\u1ee5c l\u1ee5c\t\t\t<\/h2>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--expand\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-uelgen-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Open table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--collapse\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-uelgen-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Close table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div id=\"elementor-toc__iwgw-uelgen-toc\" class=\"elementor-toc__body\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-toc__spinner-container\">\n\t\t\t\t<svg class=\"elementor-toc__spinner eicon-animation-spin e-font-icon-svg e-eicon-loading\" aria-hidden=\"true\" viewBox=\"0 0 1000 1000\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M500 975V858C696 858 858 696 858 500S696 142 500 142 142 304 142 500H25C25 237 238 25 500 25S975 237 975 500 763 975 500 975Z\"><\/path><\/svg>\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-hr e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-uelgen-hr\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-heroimg iwg-hero-image elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"iwgw-uelgen-heroimg\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_uelgen-683x1024.webp\" class=\"attachment-large size-large wp-image-2858\" alt=\"Uelgen - G\u00f6tter aus der Sibirisch-tengrismus-Tradition, historisch-illustrativ\" srcset=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_uelgen-683x1024.webp 683w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_uelgen-200x300.webp 200w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_uelgen-768x1152.webp 768w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_uelgen.webp 1024w\" sizes=\"(max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-sec-iwgcomp-uelgen elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"sec-iwgcomp-uelgen\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-col-iwgcomp-uelgen\" data-id=\"col-iwgcomp-uelgen\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgcomp-uelgen elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgcomp-uelgen\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Uelgen, <strong>th\u1ea7n \u00e1nh s\u00e1ng Altai<\/strong>, \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 th\u1ea7n s\u00e1ng th\u1ebf v\u00e0 th\u1ea7n t\u1ed1i cao c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi th\u01b0\u1ee3ng t\u1ea7ng trong <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"H\u1ec7 th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o trong \u0111\u00f3 c\u00e1c chuy\u00ean gia giao ti\u1ebfp v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n.\" tabindex=\"0\">shaman gi\u00e1o<\/span> Altai.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s0 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-uelgen-s0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s0h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-uelgen-s0h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ph\u00e2n lo\u1ea1i v\u00e0 H\u1ed3 s\u01a1 t\u00f3m t\u1eaft<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s0c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-uelgen-s0c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s0t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-uelgen-s0t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>\u00dclgen l\u00e0 d\u1ea1ng chuy\u00ean bi\u1ec7t h\u00f3a c\u1ee7a ph\u1ee9c h\u1ee3p th\u1ea7n t\u1ed1i cao <a href=\"\/vi\/tengri\/\">Tengri<\/a> trong t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Altai, Telengit, Shor v\u00e0 Tuva. Trong khi Tengri l\u00e0 to\u00e0n b\u1ed9 v\u00f2m tr\u1eddi, \u00dclgen ng\u1ef1 t\u1ea1i ch\u00edn t\u1ea7ng tr\u1eddi cao nh\u1ea5t v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 \u0111\u1ea5ng s\u00e1ng th\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea7u nguy\u1ec7n tr\u1ef1c ti\u1ebfp. Anokhin n\u0103m 1924 \u0111\u00e3 g\u1ecdi \u00f4ng l\u00e0 &#8220;v\u1ecb th\u1ea7n t\u1ed1i cao \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c s\u1ef1 k\u00eau c\u1ea7u c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Altai&#8221;.<\/p><p>Trong <a href=\"\/vi\/sibirisch-tengrismus\/\">truy\u1ec1n th\u1ed1ng Tengri gi\u00e1o Siberia<\/a>, \u00dclgen l\u00e0 \u0111\u1ec9nh cao c\u1ee7a m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng th\u1ea7n linh nhi\u1ec1u t\u1ea7ng; <a href=\"\/vi\/erlik-khan\/\">Erlik Khan<\/a> l\u00e0 \u0111\u1ed1i c\u1ef1c c\u1ee7a \u00f4ng, c\u00f2n <a href=\"\/vi\/yer-sub\/\">Yer-Sub<\/a> l\u00e0 ph\u1ea7n b\u1ed5 sung g\u1eafn v\u1edbi m\u1eb7t \u0111\u1ea5t.<\/p><p>\u0110i\u1ec3m \u0111\u1eb7c s\u1eafc v\u1ec1 x\u00e3 h\u1ed9i h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a \u00dclgen l\u00e0, kh\u00e1c v\u1edbi Tengri si\u00eau vi\u1ec7t xa c\u00e1ch, \u00f4ng l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ea5ng s\u00e1ng th\u1ebf ch\u1ee7 \u0111\u1ed9ng c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00eau c\u1ea7u tr\u1ef1c ti\u1ebfp. Qua \u0111\u00f3 \u00f4ng l\u1ea5p \u0111\u1ea7y kho\u1ea3ng tr\u1ed1ng m\u00e0 <em>deus otiosus<\/em> Tengri \u0111\u1ec3 l\u1ea1i; v\u1ec1 m\u1eb7t lo\u1ea1i h\u00ecnh, \u00f4ng g\u1ea7n v\u1edbi Zeus c\u1ee7a Hy L\u1ea1p hay Odin c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi B\u1eafc \u00c2u h\u01a1n l\u00e0 v\u1edbi b\u1ea7u tr\u1eddi bao la v\u00f4 t\u1eadn.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s1 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-uelgen-s1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s1h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-uelgen-s1h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">T\u00ean g\u1ecdi v\u00e0 T\u1eeb nguy\u00ean<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s1c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-uelgen-s1c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s1t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-uelgen-s1t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>T\u1eeb <em>\u00fclg\u00e4n \/ \u00fclgen<\/em> trong ti\u1ebfng Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3 c\u1ed5 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u li\u00ean k\u1ebft v\u1edbi c\u00e1c ngh\u0129a &#8220;v\u0129 \u0111\u1ea1i, cao qu\u00fd, quy\u1ec1n n\u0103ng&#8221;; trong m\u1ed9t s\u1ed1 t\u1eeb \u0111i\u1ec3n c\u00f2n c\u00f3 ngh\u0129a &#8220;ng\u01b0\u1eddi ph\u00e2n ph\u1ed1i, k\u1ebb ban ph\u00e1t&#8221; (t\u1eeb g\u1ed1c <em>\u00fcl\u0113-<\/em> &#8220;chia, ph\u00e2n ph\u00e1t&#8221;), ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi quan ni\u1ec7m r\u1eb1ng \u00f4ng ph\u00e2n ph\u00e1t ph\u1ea7n s\u1ed1ng cho con ng\u01b0\u1eddi. C\u00e1c d\u1ea1ng th\u1ee9c li\u00ean quan l\u00e0 <em>\u00dclg\u00e4n<\/em> trong ti\u1ebfng Khakas, <em>\u00dclgen<\/em> trong ti\u1ebfng Shor.<\/p><p>Ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5 kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t \u0111\u1ed1i \u1ee9ng tr\u1ef1c ti\u1ebfp; \u1edf \u0111\u00f3, vai tr\u00f2 n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea3m nhi\u1ec7m m\u1ed9t ph\u1ea7n b\u1edfi <em>M\u00f6ngke Tngri<\/em>, m\u1ed9t ph\u1ea7n b\u1edfi c\u00e1c B\u1ed3 T\u00e1t mang \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng Ph\u1eadt gi\u00e1o nh\u01b0 <a href=\"\/vi\/khormusta\/\">Khormusta<\/a>. S\u1ef1 b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng n\u00e0y l\u00e0m cho \u00dclgen tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1eb7c th\u00f9 Nam Siberia g\u1ed1c Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3.<\/p><p>M\u1ed9t t\u1eeb nguy\u00ean thay th\u1ebf k\u1ebft n\u1ed1i t\u00ean g\u1ecdi v\u1edbi <em>\u00fcligen<\/em>, &#8220;ng\u01b0\u1eddi t\u1eb7ng ban&#8221;, ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi quan ni\u1ec7m th\u1ea7n tho\u1ea1i r\u1eb1ng \u00dclgen ph\u00e2n ph\u00e1t c\u1ee7a c\u1ea3i v\u00e0 ph\u1ed3n th\u1ecbnh. C\u1ea3 hai t\u1eeb nguy\u00ean \u0111\u1ec1u t\u01b0\u01a1ng th\u00edch v\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed ng\u00f4n ng\u1eef v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f9ng t\u00e1c \u0111\u1ed9ng trong l\u1ecbch s\u1eed.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s2 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-uelgen-s2\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s2h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-uelgen-s2h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Mi\u00eau t\u1ea3 v\u00e0 Bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s2c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-uelgen-s2c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s2t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-uelgen-s2t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>\u00dclgen \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng cao tu\u1ed5i, r\u00e2u tr\u1eafng, ng\u1ed3i tr\u00ean ngai v\u00e0ng \u1edf t\u1ea7ng tr\u1eddi cao nh\u1ea5t. \u00d4ng m\u1eb7c \u00e1o cho\u00e0ng th\u00eau h\u00ecnh m\u1eb7t tr\u1eddi v\u00e0 m\u1eb7t tr\u0103ng, tay ph\u1ea3i c\u1ea7m c\u00e2y cung ph\u00e1t s\u00e1ng l\u00e0m t\u1eeb ch\u1ea5t li\u1ec7u c\u1ea7u v\u1ed3ng, tay tr\u00e1i c\u1ea7m ch\u00e9n s\u1eefa ng\u1ef1a. S\u1ee9 gi\u1ea3 c\u1ee7a \u00f4ng l\u00e0 \u0111\u1ea1i b\u00e0ng tr\u1eafng.<\/p><p>Trong c\u00e1c s\u01a1 \u0111\u1ed3 tr\u1ed1ng shaman c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Altai theo Anokhin v\u00e0 Potapov, \u00dclgen \u0111\u1ee9ng \u1edf v\u1ecb tr\u00ed cao nh\u1ea5t; b\u00ean d\u01b0\u1edbi \u00f4ng ph\u00e2n nh\u00e1nh ch\u00edn ng\u01b0\u1eddi con g\u00e1i (<em>Kysh-Kyz<\/em>) v\u00e0 ch\u00edn ng\u01b0\u1eddi con trai, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi cai qu\u1ea3n m\u1ed9t v\u00f9ng tr\u1eddi ri\u00eang. Th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u1ec1 ch\u00edn con trai v\u00e0 con g\u00e1i n\u00e0y l\u00e0 bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc th\u1ea7n t\u1ed1i cao Siberia c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n, c\u0169ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n \u1edf <a href=\"\/vi\/erlik-khan\/\">Erlik Khan<\/a>, nh\u01b0ng theo chi\u1ec1u \u0111\u1ed1i ngh\u1ecbch h\u01b0\u1edbng xu\u1ed1ng.<\/p><p>Trong b\u1ed1i c\u1ea3nh C\u1ed9ng h\u00f2a Altai hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc c\u1ee7a \u00dclgen \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee7ng c\u1ed1; m\u1ed9t b\u1ee9c tranh t\u01b0\u1eddng n\u1ed5i ti\u1ebfng t\u1ea1i nh\u00e0 v\u0103n h\u00f3a Gorno-Altaysk m\u00f4 t\u1ea3 \u00f4ng theo d\u1ea1ng chu\u1ea9n r\u00e2u tr\u1eafng. Bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i n\u00e0y d\u1ef1a tr\u00ean c\u00e1c ph\u00e1c th\u1ea3o d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc c\u1ee7a Anokhin v\u00e0 t\u1ea1o ra m\u1ed9t h\u00ecnh th\u1ee9c h\u00ecnh \u1ea3nh th\u1ed1ng nh\u1ea5t kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i nh\u01b0 v\u1eady trong t\u01b0 li\u1ec7u l\u1ecbch s\u1eed.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s3 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-uelgen-s3\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s3h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-uelgen-s3h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">C\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n th\u1ea7n tho\u1ea1i<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s3c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-uelgen-s3c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s3t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-uelgen-s3t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>C\u00e2u chuy\u1ec7n s\u00e1ng th\u1ebf c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Altai m\u00f4 t\u1ea3 \u00dclgen m\u1ed9t m\u00ecnh tr\u00f4i d\u1ea1t trong tr\u1eadn h\u1ed3ng th\u1ee7y nguy\u00ean th\u1ee7y, sai m\u1ed9t con chim (\u0111\u00f4i khi l\u00e0 v\u1ecbt, \u0111\u00f4i khi l\u00e0 Erlik mang h\u00ecnh chim) l\u1eb7n xu\u1ed1ng \u0111\u00e1y \u0111\u1ec3 l\u1ea5y b\u00f9n, r\u1ed3i t\u1eeb \u0111\u00f3 t\u1ea1o ra m\u1eb7t \u0111\u1ea5t.<\/p><p>Sau khi Erlik t\u00e1ch ra ri\u00eang, \u00dclgen t\u1ea1o ra con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean t\u1eeb \u0111\u1ea5t s\u00e9t v\u00e0 th\u1ed5i h\u1ed3n v\u00e0o ng\u01b0\u1eddi b\u1eb1ng c\u00e1ch \u0111\u1eb7t m\u1eb7t tr\u1eddi v\u00e0o \u0111\u1ea7u h\u1eafn, m\u1ed9t <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 n\u1ed9i dung t\u00e1i di\u1ec5n trong ngh\u1ec7 thu\u1eadt ho\u1eb7c trong c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3.\" tabindex=\"0\">m\u00f4-t\u00edp<\/span> c\u00f3 nh\u1eefng song song trong t\u01b0 t\u01b0\u1edfng s\u00e1ng th\u1ebf c\u1ee7a Kit\u00f4 gi\u00e1o, nh\u01b0ng ch\u1eafc ch\u1eafn \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh m\u1ed9t c\u00e1ch \u0111\u1ed9c l\u1eadp.<\/p><p>M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n th\u1ee9 hai m\u00f4 t\u1ea3 vi\u1ec7c d\u1ef1ng c\u00e2y v\u0169 tr\u1ee5, m\u1ed9t c\u00e2y th\u00f4ng Siberia, r\u1ec5 c\u1eafm s\u00e2u v\u00e0o v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c c\u1ee7a Erlik v\u00e0 ng\u1ecdn v\u01b0\u01a1n t\u1edbi d\u01b0\u1edbi ngai v\u00e0ng c\u1ee7a \u00dclgen. Tr\u00ean tr\u1ee5c n\u00e0y, <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Chuy\u00ean gia t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng l\u00e0m trung gian gi\u1eefa con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n.\" tabindex=\"0\">shaman<\/span> tr\u1eafng th\u1ef1c hi\u1ec7n h\u00e0nh tr\u00ecnh c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a l\u00ean tr\u00ean. Mircea Eliade \u0111\u00e3 bi\u1ebfn <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 n\u1ed9i dung t\u00e1i di\u1ec5n trong ngh\u1ec7 thu\u1eadt ho\u1eb7c trong c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3.\" tabindex=\"0\">m\u00f4-t\u00edp<\/span> n\u00e0y th\u00e0nh ph\u1ea1m tr\u00f9 trung t\u00e2m trong m\u00f4 h\u00ecnh <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"H\u1ec7 th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o trong \u0111\u00f3 c\u00e1c chuy\u00ean gia giao ti\u1ebfp v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n.\" tabindex=\"0\">shaman gi\u00e1o<\/span> c\u1ee7a m\u00ecnh d\u01b0\u1edbi kh\u00e1i ni\u1ec7m &#8220;Axis Mundi&#8221;.<\/p><p>M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n th\u1ee9 ba m\u00f4 t\u1ea3 cu\u1ed9c tranh ch\u1ea5p gi\u1eefa \u00dclgen v\u00e0 Erlik v\u1ec1 con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean: Erlik c\u1ed1 th\u1ed5i h\u01a1i th\u1edf v\u00e0o th\u00e2n h\u00ecnh \u0111\u1ea5t s\u00e9t, nh\u01b0ng \u00dclgen \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc. V\u00ec t\u1ee9c gi\u1eadn, Erlik t\u1ea1o ra nh\u1eefng c\u0103n b\u1ec7nh \u0111\u1ea7u ti\u00ean v\u00e0 mu\u1ed7i, m\u1ed9t <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n v\u1ec1 c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n, ngu\u1ed3n g\u1ed1c v\u00e0 tr\u1eadt t\u1ef1 c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi.\" tabindex=\"0\">th\u1ea7n tho\u1ea1i<\/span> gi\u1ea3i th\u00edch ngu\u1ed3n g\u1ed1c \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh, gi\u1ea3i th\u00edch s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a c\u00e1i \u00e1c m\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea7n nh\u1ecb nguy\u00ean lu\u1eadn \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s4 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-uelgen-s4\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s4h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-uelgen-s4h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s4c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-uelgen-s4c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s4t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-uelgen-s4t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o th\u1edd ph\u1ee5ng d\u00e0nh cho m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c nh\u00e2n v\u1eadt thi\u00eang li\u00eang.\" tabindex=\"0\">T\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng<\/span> \u00dclgen tr\u00ean cao nguy\u00ean Altai l\u00e0 m\u1ed9t nghi l\u1ec5 m\u00f9a xu\u00e2n c\u00f4ng c\u1ed9ng. Tr\u00ean m\u1ed9t ng\u1ecdn n\u00fai thi\u00eang v\u00e0o th\u00e1ng N\u0103m, ng\u01b0\u1eddi ta hi\u1ebfn t\u1ebf m\u1ed9t con ng\u1ef1a \u00e1nh s\u00e1ng tr\u1ebb (m\u00e0u tr\u1eafng ho\u1eb7c v\u00e0ng nh\u1ea1t); c\u00e1c shaman c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a qua &#8220;ch\u00edn t\u1ea7ng tr\u1eddi&#8221; trong c\u00e1c bu\u1ed5i l\u1ec5 xu\u1ea5t th\u1ea7n v\u00e0 truy\u1ec1n \u0111\u1ea1t l\u1eddi c\u1ea7u nguy\u1ec7n c\u1ee7a b\u1ed9 l\u1ea1c l\u00ean \u00dclgen. Anokhin \u0111\u00e3 ghi ch\u00e9p chi ti\u1ebft m\u1ed9t trong nh\u1eefng bu\u1ed5i l\u1ec5 n\u00e0y (1909, xu\u1ea5t b\u1ea3n 1924).<\/p><p>Trong l\u0129nh v\u1ef1c c\u00e1 nh\u00e2n, \u00dclgen l\u00e0 \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"H\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u1ea7u nguy\u1ec7n ho\u1eb7c kh\u1ea9n c\u1ea7u h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ebfn m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c quy\u1ec1n n\u0103ng.\" tabindex=\"0\">k\u00eau c\u1ea7u<\/span> trung t\u00e2m c\u1ee7a c\u00e1c shaman tr\u1eafng (<em>aq kam<\/em>), trong khi c\u00e1c shaman \u0111en h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ebfn <a href=\"\/vi\/erlik-khan\/\">Erlik Khan<\/a>. Ng\u00e0y l\u1ec5 c\u1ee7a \u00f4ng th\u01b0\u1eddng tr\u00f9ng v\u1edbi l\u1ec5 h\u1ed9i h\u1ea1 ch\u00ed v\u00e0 ch\u1ed3ng l\u1ea5p v\u1edbi ph\u1ee9c h\u1ee3p Naadam sau n\u00e0y c\u1ee7a M\u00f4ng C\u1ed5.<\/p><p>M\u1ed9t h\u00ecnh th\u1ee9c th\u1edd ph\u1ee5ng \u00dclgen \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t chu\u1ed7i h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng mang t\u00ednh bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng c\u00f3 quy t\u1eafc, mang \u00fd ngh\u0129a t\u00f4n gi\u00e1o ho\u1eb7c v\u0103n h\u00f3a.\" tabindex=\"0\">nghi l\u1ec5<\/span> <em>tagyl<\/em>: Tr\u00ean m\u1ed9t t\u1ea3ng \u0111\u00e1 ph\u1eb3ng, ng\u01b0\u1eddi ta d\u1ef1ng m\u1ed9t b\u00e0n th\u1edd \u0111\u00e1 nh\u1ecf v\u00e0 c\u00fang s\u1eefa ng\u1ef1a c\u00f9ng b\u00e1nh b\u01a1. Nh\u1eefng b\u00e0n th\u1edd \u0111\u00e1 nh\u01b0 v\u1eady \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y m\u1ed9t ph\u1ea7n trong c\u00e1c th\u1ea3o nguy\u00ean cao Nam Siberia v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 ni\u00ean \u0111\u1ea1i t\u1eeb <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Th\u1eddi k\u1ef3 ti\u1ec1n s\u1eed khi \u0111\u1ed3ng l\u00e0 kim lo\u1ea1i quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t \u0111\u1ec3 ch\u1ebf t\u1ea1o c\u00f4ng c\u1ee5.\" tabindex=\"0\">th\u1eddi \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed3 \u0111\u1ed3ng<\/span>, m\u1eb7c d\u00f9 s\u1ef1 li\u00ean t\u1ee5c v\u1ec1 nh\u1eadn di\u1ec7n t\u00f4n gi\u00e1o kh\u00f4ng nh\u1ea5t thi\u1ebft l\u00e0 li\u00ean t\u1ee5c.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s5 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-uelgen-s5\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s5h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-uelgen-s5h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Th\u1ef1c h\u00e0nh b\u1ea3o h\u1ed9 v\u00e0 Y\u1ebfu t\u1ed1 apotropaic<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s5c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-uelgen-s5c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s5t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-uelgen-s5t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Th\u1ef1c h\u00e0nh b\u1ea3o h\u1ed9 trong ph\u1ee9c h\u1ee3p \u00dclgen mang h\u00e0m ngh\u0129a t\u00edch c\u1ef1c: m\u1ee5c \u0111\u00edch \u00edt l\u00e0 \u0111\u1ec3 xua \u0111u\u1ed5i m\u00e0 l\u00e0 &#8220;\u0111\u1eb7t l\u1ea1i v\u00e0o tr\u1eadt t\u1ef1&#8221;. C\u00e1c y\u1ebfu t\u1ed1 apotropaic bao g\u1ed3m vi\u1ec7c bu\u1ed9c d\u1ea3i v\u1ea3i tr\u1eafng (<em>kyira<\/em>) v\u00e0o c\u00e2y th\u00f4ng Siberia tr\u00ean c\u00e1c \u0111\u00e8o n\u00fai, d\u1ef1ng c\u00e1c th\u00e1p \u0111\u00e1 nh\u1ecf (<em>obo<\/em>) v\u00e0 tr\u00e1nh \u1ed3n \u00e0o, c\u00e3i v\u00e3 tr\u00ean c\u00e1c \u0111\u00e8o n\u00fai.<\/p><p data-nosnippet=\"true\">Khi tr\u1ebb em b\u1ecb b\u1ec7nh, c\u00f3 th\u1ec3 m\u1eddi m\u1ed9t <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Chuy\u00ean gia t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng l\u00e0m trung gian gi\u1eefa con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n.\" tabindex=\"0\">shaman<\/span> tr\u1eafng \u0111\u1ebfn, ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd c\u1ea7u xin \u00dclgen &#8220;tr\u1ea3 l\u1ea1i ph\u1ea7n s\u1ed1ng&#8221;. Theo ngh\u0129a kh\u00e1i ni\u1ec7m, \u0111\u00e2y l\u00e0 l\u1eddi c\u1ea7u xin v\u1ec1 tr\u1eadt t\u1ef1 v\u0169 tr\u1ee5, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u1eddi h\u1ee9a ch\u1eefa b\u1ec7nh. \u0110\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 theo khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc, th\u1ef1c h\u00e0nh n\u00e0y thu\u1ed9c v\u1ec1 &#8220;c\u00e1c nghi l\u1ec5 ph\u1ee5c h\u1ed3i&#8221; c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p trong nhi\u1ec1u truy\u1ec1n th\u1ed1ng b\u1ea3n \u0111\u1ecba kh\u00e1c.<\/p><p>\u0110i\u1ec1u quan tr\u1ecdng l\u00e0 s\u1ef1 ph\u00e2n bi\u1ec7t: \u00dclgen l\u00e0 \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng nh\u1eadn l\u1eddi c\u1ea7u xin, kh\u00f4ng ph\u1ea3i b\u1ea3n th\u00e2n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ch\u1eefa b\u1ec7nh. Vi\u1ec7c ch\u1eefa b\u1ec7nh l\u00e0 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m c\u1ee7a shaman v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch ng\u01b0\u1eddi trung gian, m\u1ed9t s\u1ef1 ph\u00e2n bi\u1ec7t quan tr\u1ecdng v\u1ec1 x\u00e3 h\u1ed9i h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o m\u00e0 Roberte Hamayon (1990) \u0111\u00e3 l\u00e0m r\u00f5 s\u1eafc n\u00e9t so v\u1edbi m\u00f4 h\u00ecnh c\u1ee7a Eliade.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s6 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-uelgen-s6\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s6h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-uelgen-s6h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Song song trong c\u00e1c n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u00e1c<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s6c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-uelgen-s6c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s6t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-uelgen-s6t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>V\u1ec1 m\u1eb7t c\u1ea5u tr\u00fac c\u00f3 th\u1ec3 so s\u00e1nh v\u1edbi Tyr c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Germanic, Varuna trong ch\u1ee9c n\u0103ng \u00e1nh s\u00e1ng theo V\u1ec7-\u0111\u00e0, Iuppiter c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi La M\u00e3 v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch th\u1ea7n ph\u00e1p lu\u1eadt v\u00e0 tr\u1eadt t\u1ef1, v\u00e0 \u1edf Siberia, v\u1edbi <em>Aar Tojon<\/em> c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Yakut. V\u1ec1 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o, \u0111\u00e1ng ch\u00fa \u00fd l\u00e0 \u00dclgen, kh\u00e1c v\u1edbi Tengri si\u00eau vi\u1ec7t xa c\u00e1ch, c\u00f3 m\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n s\u00e1ng th\u1ebf c\u1ee5 th\u1ec3 m\u00e0 kh\u00f4ng v\u00ec th\u1ebf tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t th\u1ea7n demiurge s\u00e1ng th\u1ebf nh\u01b0 Yaldabaoth trong Ng\u1ed9 \u0110\u1ea1o gi\u00e1o.<\/p><p>M\u1ed9t song song g\u1ea7n g\u0169i \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y \u1edf Ukko c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ph\u1ea7n Lan, c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t &#8220;th\u1ea7n t\u1ed1i cao ch\u1ee7 \u0111\u1ed9ng h\u01a1n&#8221; b\u00ean d\u01b0\u1edbi m\u1ed9t t\u1ea7ng tr\u1eddi tr\u1eebu t\u01b0\u1ee3ng. Nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u Kalevala Ph\u1ea7n Lan Juha Pentik\u00e4inen trong <em>Shamanism and Culture<\/em> (1998) \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n c\u00e1c so s\u00e1nh lo\u1ea1i h\u00ecnh gi\u1eefa c\u00e1c th\u1ea7n t\u1ed1i cao Siberia v\u00e0 Ph\u1ea7n Lan-Ugric.<\/p><p>\u0110i\u1ec3m \u0111\u1eb7c th\u00f9 Altai l\u00e0 s\u1ef1 ph\u00e2n chia nghi\u00eam ng\u1eb7t th\u00e0nh c\u00e1c shaman &#8220;tr\u1eafng&#8221; v\u00e0 &#8220;\u0111en&#8221; v\u1edbi \u0111\u1ecba ch\u1ec9 k\u00eau c\u1ea7u ri\u00eang bi\u1ec7t. M\u00f4 h\u00ecnh n\u00e0y hi\u1ebfm g\u1eb7p trong so s\u00e1nh Siberia v\u00e0 l\u00e0m cho \u00dclgen \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t th\u00fa v\u1ecb v\u1ec1 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s7 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-uelgen-s7\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s7h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-uelgen-s7h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ti\u1ebfp nh\u1eadn hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i v\u00e0 Nghi\u00ean c\u1ee9u h\u1ecdc thu\u1eadt<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s7c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-uelgen-s7c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s7t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-uelgen-s7t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Trong c\u00f4ng t\u00e1c v\u0103n h\u00f3a Altai hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, \u00dclgen \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n vinh tr\u1edf l\u1ea1i, xu\u1ea5t hi\u1ec7n tr\u00ean tem b\u01b0u ch\u00ednh, l\u1ec5 h\u1ed9i d\u00e2n gian v\u00e0 s\u00e1ch gi\u00e1o khoa c\u1ee7a C\u1ed9ng h\u00f2a Altai. C\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m khoa h\u1ecdc kinh \u0111i\u1ec3n: Anokhin (1924), L. P. Potapov (<em>Altaiskij schamanizm<\/em>, 1991), Mircea Eliade (1951), Vladimir Basilov (1984) v\u00e0 g\u1ea7n \u0111\u00e2y h\u01a1n l\u00e0 Andrei Znamenski (2007).<\/p><p>Nh\u00e0 khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o Ph\u1ea7n Lan Juha Pentik\u00e4inen (<em>Shamanism and Culture<\/em>, 1998) x\u1ebfp \u00dclgen v\u00e0o m\u1ed9t d\u00e3y th\u1ea7n \u00e1nh s\u00e1ng v\u00f9ng c\u1ef1c r\u1ed9ng l\u1edbn h\u01a1n.<\/p><p>Trong x\u00e3 h\u1ed9i Altai \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i, <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00f4n gi\u00e1o th\u1edd ph\u1ee5ng d\u00e0nh cho m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n ho\u1eb7c nh\u00e2n v\u1eadt thi\u00eang li\u00eang.\" tabindex=\"0\">t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng<\/span> \u00dclgen \u0111ang trong t\u00ecnh tr\u1ea1ng c\u0103ng th\u1eb3ng: m\u1ed9t m\u1eb7t \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecbnh v\u1ecb l\u00e0 &#8220;t\u00f4n gi\u00e1o b\u1ea3n \u0111\u1ecba \u0111\u00edch th\u1ef1c&#8221; \u0111\u1ed1i l\u1eadp v\u1edbi Kit\u00f4 gi\u00e1o Nga, m\u1eb7t kh\u00e1c l\u1ea1i b\u1ecb ph\u1ee7 l\u00ean b\u1edfi c\u00e1c y\u1ebfu t\u1ed1 New Age kh\u00f4ng c\u00f3 trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc. Andrei Znamenski \u0111\u00e3 ph\u00e2n t\u00edch s\u1ef1 c\u0103ng th\u1eb3ng n\u00e0y m\u1ed9t c\u00e1ch chi ti\u1ebft trong t\u1eadp s\u00e1ch xu\u1ea5t b\u1ea3n t\u1ea1i Oxford.<\/p><p>M\u1ed9t h\u01b0\u1edbng nghi\u00ean c\u1ee9u ri\u00eang t\u1eadp trung v\u00e0o c\u00e1c d\u1ea5u v\u1ebft kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc c\u1ee7a c\u00e1c nghi l\u1ec5 l\u1ea5y \u00dclgen l\u00e0m trung t\u00e2m; M. P. Grjaznow v\u00e0 V. D. Kubarew \u0111\u00e3 ghi ch\u00e9p c\u00e1c tranh kh\u1eafc \u0111\u00e1 \u1edf Tuva v\u00e0 Altai, \u0111\u01b0\u1ee3c di\u1ec5n gi\u1ea3i l\u00e0 h\u00ecnh \u1ea3nh ng\u01b0\u1eddi c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a c\u1ee7a \u00dclgen, m\u1eb7c d\u00f9 s\u1ef1 nh\u1eadn di\u1ec7n n\u00e0y ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c nh\u1eadn ch\u1eafc ch\u1eafn.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s8 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-uelgen-s8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s8h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-uelgen-s8h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Tranh lu\u1eadn h\u1ecdc thu\u1eadt v\u00e0 C\u00e2u h\u1ecfi c\u00f2n b\u1ecf ng\u1ecf<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s8c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-uelgen-s8c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s8t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-uelgen-s8t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Ba cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn h\u1ecdc thu\u1eadt \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 \u00dclgen. Th\u1ee9 nh\u1ea5t: \u00dclgen l\u00e0 s\u1ef1 ph\u00e2n t\u00e1ch t\u1eeb Tengri hay l\u00e0 m\u1ed9t t\u1ea7ng l\u1edbp Altai \u0111\u1ed9c l\u1eadp? Anokhin v\u00e0 Potapov nghi\u00eang v\u1ec1 c\u00e1ch \u0111\u1ecdc th\u1ee9 nh\u1ea5t, c\u00f2n Roux v\u00e0 Hamayon nghi\u00eang v\u1ec1 c\u00e1ch \u0111\u1ecdc th\u1ee9 hai.<\/p><p>Th\u1ee9 hai: T\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng \u00dclgen c\u00f3 li\u00ean t\u1ee5c nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o t\u1eeb th\u1eddi ti\u1ec1n H\u1ed3i gi\u00e1o \u0111\u1ebfn th\u1ebf k\u1ef7 19-20? Ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u b\u1eb1ng v\u0103n b\u1ea3n h\u1ea7u nh\u01b0 v\u1eafng m\u1eb7t; <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"S\u1ef1 truy\u1ec1n \u0111\u1ea1t tri th\u1ee9c v\u00e0 c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3 qua nhi\u1ec1u th\u1ebf h\u1ec7.\" tabindex=\"0\">truy\u1ec1n th\u1ed1ng<\/span> d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p c\u00f3 h\u1ec7 th\u1ed1ng t\u1eeb th\u1eddi Radloff (th\u1eadp ni\u00ean 1860).<\/p><p>Th\u1ee9 ba: Ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng thu th\u1eadp t\u01b0 li\u1ec7u c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Nga \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p bao nhi\u00eau v\u00e0o vi\u1ec7c c\u1ee7ng c\u1ed1 h\u00ecnh \u1ea3nh \u00dclgen? Andrei Znamenski \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a ra m\u1ed9t s\u1ef1 ph\u1ea3n t\u01b0 t\u1ef1 ph\u00ea ph\u00e1n quan tr\u1ecdng \u1edf \u0111\u00e2y: Ph\u1ea7n l\u1edbn nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta bi\u1ebft v\u1ec1 \u00dclgen c\u0169ng l\u00e0 s\u1ea3n ph\u1ea9m c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc th\u1eddi Sa ho\u00e0ng v\u00e0 X\u00f4 vi\u1ebft, kh\u00f4ng ch\u1ec9 t\u1eeb quan \u0111i\u1ec3m n\u1ed9i t\u00e2m c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Altai.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s9 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-uelgen-s9\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s9h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-uelgen-s9h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">\u00dclgen trong so s\u00e1nh v\u1edbi c\u00e1c th\u1ea7n t\u1ed1i cao c\u1ee7a c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c l\u00e2n c\u1eadn<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s9c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-uelgen-s9c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s9t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-uelgen-s9t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>M\u1ed9t so s\u00e1nh c\u00f3 h\u1ec7 th\u1ed1ng gi\u1eefa \u00dclgen v\u00e0 c\u00e1c th\u1ea7n t\u1ed1i cao Siberia kh\u00e1c c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb khai s\u00e1ng v\u1ec1 m\u1eb7t khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc. So v\u1edbi <a href=\"\/vi\/buga-tungus\/\">Buga<\/a> c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Tungus, \u00dclgen mang t\u00ednh c\u00e1 nh\u00e2n r\u00f5 r\u00e0ng h\u01a1n v\u00e0 c\u00f3 m\u1ed9t th\u1ea7n tho\u1ea1i phong ph\u00fa h\u01a1n; so v\u1edbi <em>\u00dcr\u00fcn Aar Tojon<\/em> c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Yakut, \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh dung nh\u01b0 m\u1ed9t \u0111\u1ea5ng s\u00e1ng th\u1ebf ch\u1ee7 \u0111\u1ed9ng h\u01a1n. So v\u1edbi <a href=\"\/vi\/khormusta\/\">Khormusta<\/a> c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5, \u00f4ng thi\u1ebfu c\u00e1c t\u1ea7ng l\u1edbp Iran-Ph\u1eadt gi\u00e1o.<\/p><p>Nh\u1eefng so s\u00e1nh n\u00e0y cho th\u1ea5y t\u00f4n gi\u00e1o Nam Siberia kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t t\u1ea7ng l\u1edbp \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t, m\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ed5 g\u1ed3m c\u00e1c th\u1ea7n t\u1ed1i cao c\u00f3 h\u00ecnh th\u1ee9c kh\u00e1c nhau, m\u1ed7i v\u1ecb c\u00f3 th\u1ea7n tho\u1ea1i, bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc v\u00e0 th\u1ef1c h\u00e0nh nghi l\u1ec5 ri\u00eang. Vladimir Basilov trong <em>Shamanism in Siberia<\/em> (1984) \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n nghi\u00ean c\u1ee9u so s\u00e1nh c\u00f3 h\u1ec7 th\u1ed1ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean.<\/p><p>V\u1ec1 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o, \u00dclgen \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t th\u00fa v\u1ecb v\u00ec \u00f4ng l\u1ea5p \u0111\u1ea7y kho\u1ea3ng tr\u1ed1ng gi\u1eefa Tengri si\u00eau vi\u1ec7t xa c\u00e1ch v\u00e0 c\u00e1c th\u1ea7n chuy\u00ean bi\u1ec7t c\u1ee5 th\u1ec3. Vai tr\u00f2 trung gian n\u00e0y l\u00e0m cho \u00f4ng tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t trong nh\u1eefng th\u1ea7n t\u1ed1i cao &#8220;sinh \u0111\u1ed9ng&#8221; nh\u1ea5t c\u1ee7a Siberia.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s10 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-uelgen-s10\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s10h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-uelgen-s10h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u v\u00e0 li\u00ean k\u1ebft v\u1edbi trung t\u00e2m v\u0103n h\u00f3a<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s10c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-uelgen-s10c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s10t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-uelgen-s10t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Ai mu\u1ed1n nghi\u00ean c\u1ee9u ph\u1ee9c h\u1ee3p \u00dclgen trong chi\u1ec1u r\u1ed9ng c\u1ee7a n\u00f3 s\u1ebd t\u00ecm th\u1ea5y c\u00e1c tham chi\u1ebfu ch\u00e9o quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t \u0111\u1ebfn c\u00e1c nh\u00e2n v\u1eadt li\u00ean quan nh\u01b0 <a href=\"\/vi\/tengri\/\">Tengri<\/a>, <a href=\"\/vi\/erlik-khan\/\">Erlik Khan<\/a> v\u00e0 th\u1ea7n h\u1ed9 m\u1ec7nh-m\u1eabu th\u1ea7n <a href=\"\/vi\/umai\/\">Umai<\/a> tr\u00ean trang t\u1ed5ng quan <a href=\"\/vi\/sibirisch-tengrismus\/\">Truy\u1ec1n th\u1ed1ng Tengri gi\u00e1o Siberia<\/a>.<\/p><p><em>Materialien zum <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"H\u1ec7 th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o trong \u0111\u00f3 c\u00e1c chuy\u00ean gia giao ti\u1ebfp v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n.\" tabindex=\"0\">Schamanismus<\/span> der Altaier<\/em> c\u1ee7a A. V. Anokhin (1924) l\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u s\u01a1 c\u1ea5p quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t v\u00e0 cung c\u1ea5p c\u00e1c m\u00f4 t\u1ea3 chi ti\u1ebft v\u1ec1 s\u00e1u bu\u1ed5i l\u1ec5 shaman ho\u00e0n ch\u1ec9nh m\u00e0 \u00f4ng t\u1ef1 ghi ch\u00e9p. <em>Altaiskij schamanizm<\/em> c\u1ee7a L. P. Potapov (1991) l\u00e0 t\u1ed5ng h\u1ee3p quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t c\u1ee7a khoa h\u1ecdc X\u00f4 vi\u1ebft-Nga.<\/p><p>\u0110\u1ec3 t\u00ecm hi\u1ec3u v\u1ec1 b\u1ed1i c\u1ea3nh v\u00f9ng c\u1ef1c r\u1ed9ng l\u1edbn h\u01a1n, xin tham kh\u1ea3o <em>Shamanism and Culture<\/em> c\u1ee7a Juha Pentik\u00e4inen (1998), trong \u0111\u00f3 \u00dclgen \u0111\u01b0\u1ee3c x\u1ebfp v\u00e0o m\u1ed9t d\u00e3y th\u1ea7n \u00e1nh s\u00e1ng r\u1ed9ng l\u1edbn h\u01a1n t\u1eeb Scandinavia \u0111\u1ebfn Siberia.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s11 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-uelgen-s11\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s11h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-uelgen-s11h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a \u00c1nh S\u00e1ng<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s11c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-uelgen-s11c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s11t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-uelgen-s11t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>\u00dclgen l\u00e0 v\u00ed d\u1ee5 \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh cho ph\u1ea1m tr\u00f9 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o &#8220;th\u1ea7n \u00e1nh s\u00e1ng&#8221; m\u00e0 Wilhelm Schmidt \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n trong h\u1ecdc thuy\u1ebft v\u1ec1 th\u1ea7n t\u1ed1i cao v\u00e0 sau \u0111\u00f3 Friedrich Heiler trong <em>Erscheinungsformen und Wesen der Religion<\/em> (1961) ti\u1ebfp t\u1ee5c ho\u00e0n thi\u1ec7n. \u0110\u1eb7c tr\u01b0ng l\u00e0 s\u1ef1 k\u1ebft h\u1ee3p gi\u1eefa \u00e1nh s\u00e1ng, \u0111\u1ed9 cao, s\u00e1ng th\u1ebf v\u00e0 tr\u1eadt t\u1ef1 \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c.<\/p><p>So v\u1edbi c\u00e1c th\u1ea7n \u00e1nh s\u00e1ng kh\u00e1c, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 Surya c\u1ee7a V\u1ec7-\u0111\u00e0, Ra c\u1ee7a Ai C\u1eadp, Hvar Khshaeta c\u1ee7a Zoroastrianism, \u00dclgen thi\u1ebfu s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t tr\u1ef1c ti\u1ebfp v\u1edbi \u0111\u0129a m\u1eb7t tr\u1eddi; \u00f4ng l\u00e0 &#8220;th\u1ea7n t\u1ed1i cao ph\u00e1t s\u00e1ng&#8221; \u0111\u1ee9ng sau c\u00e1c hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng thi\u00ean v\u0103n. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y l\u00e0m cho \u00f4ng v\u1ec1 m\u1eb7t lo\u1ea1i h\u00ecnh g\u1ea7n h\u01a1n v\u1edbi c\u00e1c th\u1ea7n t\u1ed1i cao \u1ea4n-\u00c2u nh\u01b0 Varuna hay Tyr h\u01a1n l\u00e0 c\u00e1c th\u1ea7n m\u1eb7t tr\u1eddi \u1ea4n-Iran.<\/p><p>M\u1ed1i li\u00ean k\u1ebft v\u1edbi c\u00e2y v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e0 m\u00f4-t\u00edp c\u1ed1t l\u00f5i \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh kh\u00e1i ni\u1ec7m &#8220;Axis Mundi&#8221; c\u1ee7a Eliade. D\u00f9 l\u00fd thuy\u1ebft c\u1ee7a Eliade ng\u00e0y nay \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00ecn nh\u1eadn m\u1ed9t c\u00e1ch ph\u00ea ph\u00e1n, t\u01b0 li\u1ec7u t\u1eeb ph\u1ee9c h\u1ee3p \u00dclgen v\u1eabn l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng v\u00ed d\u1ee5 thuy\u1ebft ph\u1ee5c nh\u1ea5t v\u1ec1 c\u1ea5u tr\u00fac trung gian v\u0169 tr\u1ee5 theo chi\u1ec1u d\u1ecdc.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s12 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-uelgen-s12\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s12h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-uelgen-s12h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ph\u1ea3n t\u01b0 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p lu\u1eadn<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s12c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-uelgen-s12c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s12t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-uelgen-s12t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Trong nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 \u00dclgen n\u1ea3y sinh m\u1ed9t s\u1ed1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p lu\u1eadn. Th\u1ee9 nh\u1ea5t: T\u00f4n gi\u00e1o Altai trong th\u1ebf k\u1ef7 19 ch\u1ee7 y\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p b\u1edfi c\u00e1c nh\u00e0 truy\u1ec1n gi\u00e1o Ch\u00ednh th\u1ed1ng Nga v\u00e0 sau \u0111\u00f3 b\u1edfi c\u00e1c nh\u00e0 d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc Nga. C\u1ea3 hai nh\u00f3m \u0111\u1ec1u c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u1ecbnh ki\u1ebfn di\u1ec5n gi\u1ea3i l\u00e0m sai l\u1ec7ch h\u00ecnh \u1ea3nh \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n.<\/p><p>Th\u1ee9 hai: C\u00e1c giao th\u1ee9c bu\u1ed5i l\u1ec5 chi ti\u1ebft c\u1ee7a Anokhin (1909) l\u00e0 m\u1ed9t ngu\u1ed3n t\u01b0 li\u1ec7u xu\u1ea5t s\u1eafc, nh\u01b0ng b\u1ecb \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh b\u1edfi s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n c\u1ee7a ch\u00ednh ng\u01b0\u1eddi quan s\u00e1t. Cu\u1ed9c th\u1ea3o lu\u1eadn ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p v\u1ec1 &#8220;quan s\u00e1t tham d\u1ef1&#8221; trong d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng tr\u1ef1c ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn t\u01b0 li\u1ec7u c\u1ee7a Anokhin.<\/p><p>Th\u1ee9 ba: S\u1ef1 t\u00e1i Tengri h\u00f3a \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i \u1edf C\u1ed9ng h\u00f2a Altai \u0111ang x\u00e2y d\u1ef1ng m\u1ed9t truy\u1ec1n th\u1ed1ng h\u00ecnh \u1ea3nh \u00dclgen \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee7ng c\u1ed1, kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i kh\u00e9p k\u00edn nh\u01b0 v\u1eady trong t\u01b0 li\u1ec7u l\u1ecbch s\u1eed. S\u1ef1 ki\u1ebfn t\u1ea1o n\u00e0y th\u00fa v\u1ecb v\u1ec1 m\u1eb7t x\u00e3 h\u1ed9i h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o, nh\u01b0ng kh\u00f4ng n\u00ean nh\u1ea7m l\u1eabn v\u1edbi t\u1ea7ng l\u1edbp l\u1ecbch s\u1eed.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s13 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-uelgen-s13\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s13h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-uelgen-s13h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">\u00dclgen v\u00e0 Quan ni\u1ec7m v\u1ec1 C\u00e2y V\u0169 Tr\u1ee5<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s13c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-uelgen-s13c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s13t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-uelgen-s13t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>M\u1ed9t quan ni\u1ec7m bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng t\u00f4n gi\u00e1o trung t\u00e2m trong ph\u1ee9c h\u1ee3p \u00dclgen l\u00e0 c\u00e2y v\u0169 tr\u1ee5, <em>baj-terek<\/em>: m\u1ed9t c\u00e2y th\u00f4ng Siberia ho\u1eb7c c\u00e2y b\u1ea1ch d\u01b0\u01a1ng v\u0169 tr\u1ee5, r\u1ec5 c\u1eafm s\u00e2u v\u00e0o c\u00f5i \u00e2m v\u00e0 ng\u1ecdn v\u01b0\u01a1n t\u1edbi d\u01b0\u1edbi ngai v\u00e0ng c\u1ee7a \u00dclgen. D\u1ecdc theo tr\u1ee5c n\u00e0y, <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Chuy\u00ean gia t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng l\u00e0m trung gian gi\u1eefa con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n.\" tabindex=\"0\">shaman<\/span> tr\u1eafng th\u1ef1c hi\u1ec7n h\u00e0nh tr\u00ecnh \u0111i l\u00ean.<\/p><p>Mircea Eliade \u0111\u00e3 bi\u1ebfn <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 n\u1ed9i dung t\u00e1i di\u1ec5n trong ngh\u1ec7 thu\u1eadt ho\u1eb7c trong c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3.\" tabindex=\"0\">m\u00f4-t\u00edp<\/span> n\u00e0y th\u00e0nh ph\u1ea1m tr\u00f9 trung t\u00e2m trong m\u00f4 h\u00ecnh <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"H\u1ec7 th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o trong \u0111\u00f3 c\u00e1c chuy\u00ean gia giao ti\u1ebfp v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n.\" tabindex=\"0\">shaman gi\u00e1o<\/span> c\u1ee7a m\u00ecnh v\u00e0 \u0111\u00e3 h\u1ec7 th\u1ed1ng h\u00f3a n\u00f3 d\u01b0\u1edbi kh\u00e1i ni\u1ec7m &#8220;Axis Mundi&#8221; trong <em>Le sacr\u00e9 et le profane<\/em> (1957) v\u00e0 <em>Le chamanisme<\/em> (1951). D\u00f9 m\u00f4 h\u00ecnh c\u1ee7a Eliade ng\u00e0y nay \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00ecn nh\u1eadn m\u1ed9t c\u00e1ch ph\u00ea ph\u00e1n, c\u00e2y v\u0169 tr\u1ee5 c\u1ee7a \u00dclgen v\u1eabn l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng v\u00ed d\u1ee5 thuy\u1ebft ph\u1ee5c nh\u1ea5t v\u1ec1 c\u1ea5u tr\u00fac trung gian v\u0169 tr\u1ee5 theo chi\u1ec1u d\u1ecdc trong m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o b\u1ea3n \u0111\u1ecba.<\/p><p>C\u00e1c ngh\u1ec7 s\u0129 Altai \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i ti\u1ebfp thu quan ni\u1ec7m v\u1ec1 c\u00e2y v\u0169 tr\u1ee5; n\u00f3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n tr\u00ean nhi\u1ec1u tranh t\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ed3 l\u01b0u ni\u1ec7m v\u00e0 trong c\u00e1c tri\u1ec3n l\u00e3m ngh\u1ec7 thu\u1eadt d\u00e2n gian. S\u1ef1 ti\u1ebfp nh\u1eadn n\u00e0y th\u00fa v\u1ecb v\u1ec1 m\u1eb7t x\u00e3 h\u1ed9i h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o v\u00ec n\u00f3 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i m\u1ed9t <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 n\u1ed9i dung t\u00e1i di\u1ec5n trong ngh\u1ec7 thu\u1eadt ho\u1eb7c trong c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3.\" tabindex=\"0\">m\u00f4-t\u00edp<\/span> t\u00f4n gi\u00e1o th\u00e0nh m\u1ed9t d\u1ea5u \u1ea5n b\u1ea3n s\u1eafc v\u0103n h\u00f3a.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s14 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-uelgen-s14\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s14h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-uelgen-s14h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">\u00dclgen qua l\u0103ng k\u00ednh c\u00e1c tranh lu\u1eadn nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s14c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-uelgen-s14c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-s14t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-uelgen-s14t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i v\u1ec1 \u00dclgen \u0111\u1ee9ng trong nhi\u1ec1u s\u1ee9c c\u0103ng mang t\u00ednh x\u00e2y d\u1ef1ng. M\u1ed9t b\u00ean l\u00e0 tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1i Nga-X\u00f4 vi\u1ebft \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u1ebft l\u1eadp (Potapov, Tokarev), l\u00e0m vi\u1ec7c v\u1edbi ngu\u1ed3n t\u01b0 li\u1ec7u th\u1ef1c nghi\u1ec7m phong ph\u00fa; b\u00ean kia l\u00e0 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y (Eliade, Pentik\u00e4inen), t\u00ecm ki\u1ebfm c\u00e1c c\u1ea5u tr\u00fac t\u00f4n gi\u00e1o ph\u1ed5 qu\u00e1t.<\/p><p>C\u1ea3 hai tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1i b\u1ed5 sung cho nhau m\u00e0 kh\u00f4ng tr\u00f9ng kh\u1edbp ho\u00e0n to\u00e0n. Roberte Hamayon \u0111\u00e3 l\u00e0m r\u00f5 s\u1ef1 c\u0103ng th\u1eb3ng c\u1ee7a ch\u00fang trong <em>La chasse \u00e0 l&#8217;\u00e2me<\/em> (1990) v\u00e0 \u1ee7ng h\u1ed9 m\u1ed9t c\u00e1ch \u0111\u1ecdc th\u1ee9 ba d\u1ef1a tr\u00ean n\u1ec1n t\u1ea3ng kinh t\u1ebf-x\u00e3 h\u1ed9i.<\/p><p>Andrei Znamenski trong c\u00e1c c\u00f4ng tr\u00ecnh t\u1eeb n\u0103m 2003 \u0111\u00e3 h\u1ec7 th\u1ed1ng h\u00f3a c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p c\u1ee7a nghi\u00ean c\u1ee9u <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"H\u1ec7 th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o trong \u0111\u00f3 c\u00e1c chuy\u00ean gia giao ti\u1ebfp v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n.\" tabindex=\"0\">shaman gi\u00e1o<\/span>: Bao nhi\u00eau trong h\u00ecnh \u1ea3nh nghi\u00ean c\u1ee9u l\u00e0 hi\u1ec7u \u1ee9ng c\u1ee7a ch\u00ednh ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng nghi\u00ean c\u1ee9u? B\u01b0\u1edbc ngo\u1eb7t ph\u1ea3n t\u01b0 n\u00e0y ng\u00e0y nay c\u0169ng \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 \u00dclgen. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t v\u00ed d\u1ee5 c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb gi\u00e1o hu\u1ea5n cho c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o tr\u1ebb.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2bb9b29e e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp2bb9b29e\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp26f84b97 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp26f84b97\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">\u00dclgen trong t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3 Altai: Ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ghi ch\u00e9p<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp237ddc15 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp237ddc15\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp28067a54 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp28067a54\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t th\u1ef1c th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n th\u1edd nh\u01b0 th\u1ea7n th\u00e1nh trong m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o.\" tabindex=\"0\">Th\u1ea7n linh<\/span> \u00dclgen, c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft l\u00e0 <em>\u00dclg\u00e4n<\/em> ho\u1eb7c <em>Bai \u00dclgen<\/em>, \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn ch\u1ee7 y\u1ebfu qua t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c n\u00f3i ti\u1ebfng Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3 \u1edf v\u00f9ng n\u00fai Altai. C\u00e1c m\u00f4 t\u1ea3 quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t ch\u00fang ta c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc th\u1ebf k\u1ef7 19 v\u00e0 \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 20.<\/p><p>\u0110\u1eb7c bi\u1ec7t c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a l\u00e0 c\u00e1c c\u00f4ng tr\u00ecnh c\u1ee7a nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u Wilhelm Radloff c\u0169ng nh\u01b0 nh\u00e0 truy\u1ec1n gi\u00e1o v\u00e0 nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u ng\u00f4n ng\u1eef Vasily Verbitsky, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng trong th\u1ebf k\u1ef7 19 gi\u1eefa ng\u01b0\u1eddi Altai v\u00e0 \u0111\u00e3 thu th\u1eadp c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n, l\u1eddi c\u1ea7u nguy\u1ec7n v\u00e0 m\u00f4 t\u1ea3 th\u1ef1c h\u00e0nh nghi l\u1ec5.<\/p><p>Trong c\u00e1c ngu\u1ed3n n\u00e0y, \u00dclgen xu\u1ea5t hi\u1ec7n nh\u01b0 m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n b\u1ea7u tr\u1eddi cao qu\u00fd v\u00e0 nh\u00e2n t\u1eeb, c\u01b0 ng\u1ee5 \u1edf m\u1ed9t trong c\u00e1c t\u1ea7ng tr\u1eddi cao. Trong nhi\u1ec1u truy\u1ec1n th\u1ed1ng, \u00f4ng \u0111\u1ed1i l\u1eadp v\u1edbi Erlik, ch\u00faa t\u1ec3 c\u00f5i \u00e2m. \u00dclgen \u0111\u01b0\u1ee3c li\u00ean k\u1ebft v\u1edbi s\u00e1ng th\u1ebf, ph\u1ed3n th\u1ecbnh, gia s\u00fac v\u00e0 ph\u00fac l\u1ee3i c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi.<\/p><p>Kh\u00e1c v\u1edbi m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n b\u1ea7u tr\u1eddi xa c\u00e1ch v\u00e0 th\u1ee5 \u0111\u1ed9ng, \u00dclgen l\u00e0 \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a c\u00e1c nghi l\u1ec5 c\u1ee5 th\u1ec3; ng\u01b0\u1eddi ta d\u00e2ng hi\u1ebfn t\u1ebf v\u1eadt cho \u00f4ng, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 ng\u1ef1a, v\u00e0 chuy\u00ean gia shaman ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi \u00f4ng trong c\u00e1c b\u00e0i ca nghi l\u1ec5.<\/p><p>Khi s\u1eed d\u1ee5ng c\u00e1c ngu\u1ed3n n\u00e0y, c\u1ea7n l\u01b0u \u00fd r\u1eb1ng Verbitsky l\u00e0 nh\u00e0 truy\u1ec1n gi\u00e1o v\u00e0 nh\u00ecn nh\u1eadn t\u00f4n gi\u00e1o Altai t\u1eeb g\u00f3c \u0111\u1ed9 Kit\u00f4 gi\u00e1o, trong khi Radloff ch\u1ee7 y\u1ebfu quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn ng\u00f4n ng\u1eef h\u1ecdc v\u00e0 d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc. Ngo\u00e0i ra, c\u1ea3 hai \u0111\u1ec1u ghi ch\u00e9p m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u00e3 b\u1ecb \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng b\u1edfi ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi Ph\u1eadt gi\u00e1o, Kit\u00f4 gi\u00e1o v\u00e0 s\u1ef1 th\u1ed1ng tr\u1ecb c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Nga.<\/p><p>M\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u th\u1eadm ch\u00ed \u0111\u00e3 suy \u0111o\u00e1n v\u1ec1 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng Iran-Zoroastrianism ho\u1eb7c Kit\u00f4 gi\u00e1o c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 trong s\u1ef1 \u0111\u1ed1i l\u1eadp nh\u1ecb nguy\u00ean gi\u1eefa \u00dclgen v\u00e0 Erlik. C\u00e2u h\u1ecfi n\u00e0y ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i \u0111\u00e1p d\u1ee9t kho\u00e1t, nh\u01b0ng nh\u1eafc nh\u1edf ch\u00fang ta kh\u00f4ng n\u00ean coi h\u00ecnh \u1ea3nh \u00dclgen \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n l\u00e0 c\u1ed5 x\u01b0a v\u00e0 kh\u00f4ng b\u1ecb \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng m\u00e0 kh\u00f4ng ki\u1ec3m ch\u1ee9ng. C\u00e1c <a href=\"\/vi\/sibirisch-tengrismus\/\">n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a N\u1ed9i \u00c1<\/a> l\u00e2n c\u1eadn c\u0169ng bi\u1ebft \u0111\u1ebfn c\u00e1c th\u1ea7n b\u1ea7u tr\u1eddi t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp299b431d e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp299b431d\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp206c9790 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp206c9790\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">H\u00e0nh tr\u00ecnh thi\u00ean \u0111\u00e0ng c\u1ee7a shaman \u0111\u1ebfn \u00dclgen: m\u1ed9t v\u0103n b\u1ea3n nghi l\u1ec5 chi ti\u1ebft<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp262fe7ef e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp262fe7ef\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp213fcfa0 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp213fcfa0\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Thu\u1ed9c nh\u1eefng ch\u1ee9ng c\u1ee9 \u1ea5n t\u01b0\u1ee3ng nh\u1ea5t c\u1ee7a t\u00f4n gi\u00e1o Altai l\u00e0 m\u00f4 t\u1ea3 v\u1ec1 m\u1ed9t h\u00e0nh tr\u00ecnh nghi l\u1ec5 l\u00ean thi\u00ean \u0111\u00e0ng \u0111\u1ebfn \u00dclgen, \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n qua Wilhelm Radloff v\u00e0 sau \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o Mircea Eliade tr\u00ecnh b\u00e0y chi ti\u1ebft trong nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a \u00f4ng v\u1ec1 <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"H\u1ec7 th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o trong \u0111\u00f3 c\u00e1c chuy\u00ean gia giao ti\u1ebfp v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n.\" tabindex=\"0\">shaman gi\u00e1o<\/span>. <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"M\u1ed9t chu\u1ed7i h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng mang t\u00ednh bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng c\u00f3 quy t\u1eafc, mang \u00fd ngh\u0129a t\u00f4n gi\u00e1o ho\u1eb7c v\u0103n h\u00f3a.\" tabindex=\"0\">Nghi l\u1ec5<\/span> n\u00e0y ph\u1ee5c v\u1ee5 vi\u1ec7c d\u00e2ng hi\u1ebfn t\u1ebf ng\u1ef1a cho \u00dclgen v\u00e0 nh\u1eb1m \u0111\u1ea3m b\u1ea3o s\u1ef1 h\u1ea3o \u00fd c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng.<\/p><p>Tr\u00ecnh t\u1ef1, nh\u01b0 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 trong c\u00e1c ngu\u1ed3n, g\u1ed3m nhi\u1ec1u giai \u0111o\u1ea1n. Sau c\u00e1c ph\u1ea7n chu\u1ea9n b\u1ecb bao g\u1ed3m vi\u1ec7c l\u1ef1a ch\u1ecdn v\u00e0 x\u1eed l\u00fd nghi l\u1ec5 v\u1eadt hi\u1ebfn t\u1ebf, chuy\u00ean gia shaman t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng leo l\u00ean m\u1ed9t d\u00e3y b\u1eadc kh\u1eafc v\u00e0o c\u00e2y b\u1ea1ch d\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho c\u00e1c t\u1ea7ng tr\u1eddi k\u1ebf ti\u1ebfp nhau.<\/p><p>Trong c\u00e1c b\u00e0i ca nghi l\u1ec5, \u00f4ng m\u00f4 t\u1ea3 h\u00e0nh tr\u00ecnh t\u1eeb t\u1ea7ng n\u00e0y sang t\u1ea7ng kh\u00e1c, g\u1eb7p g\u1ee1 c\u00e1c sinh v\u1eadt d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn n\u01a1i ng\u1ef1 c\u1ee7a \u00dclgen. T\u1ea1i \u0111i\u1ec3m n\u00e0y, \u00f4ng tr\u00ecnh b\u00e0y nh\u1eefng l\u1eddi c\u1ea7u nguy\u1ec7n c\u1ee7a c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng v\u00e0 c\u1ed1 g\u1eafng thu th\u1eadp th\u00f4ng tin v\u1ec1 t\u01b0\u01a1ng lai t\u1eeb c\u00e1c c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi, ch\u1eb3ng h\u1ea1n v\u1ec1 m\u00f9a thu ho\u1ea1ch s\u1eafp t\u1edbi hay s\u1ef1 sinh s\u00f4i c\u1ee7a \u0111\u00e0n gia s\u00fac.<\/p><p>Khi \u0111\u00e1nh gi\u00e1 nh\u1eefng m\u00f4 t\u1ea3 n\u00e0y, c\u1ea7n th\u1eadn tr\u1ecdng. V\u0103n b\u1ea3n m\u00e0 Radloff ghi ch\u00e9p l\u00e0 m\u1ed9t bu\u1ed5i tr\u00ecnh di\u1ec5n c\u1ee5 th\u1ec3 g\u1eafn v\u1edbi \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m v\u00e0 th\u1eddi gian, kh\u00f4ng ph\u1ea3i m\u1ed9t k\u1ecbch b\u1ea3n v\u01b0\u1ee3t th\u1eddi gian. Eliade \u0111\u00e3 kh\u00e1i qu\u00e1t h\u00f3a n\u00f3 nh\u01b0 m\u1ed9t v\u00ed d\u1ee5 m\u1eabu v\u1ec1 h\u00e0nh tr\u00ecnh thi\u00ean \u0111\u00e0ng c\u1ee7a shaman, nh\u01b0ng nghi\u00ean c\u1ee9u sau n\u00e0y \u0111\u00e3 ph\u00ea ph\u00e1n xu h\u01b0\u1edbng nh\u1ea5t th\u1ec3 h\u00f3a c\u1ee7a \u00f4ng.<\/p><p>C\u00f3 th\u1ec3 kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng \u00dclgen trong th\u1ef1c h\u00e0nh Altai kh\u00f4ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t quan ni\u1ec7m th\u1ea7n h\u1ecdc, m\u00e0 l\u00e0 m\u1ee5c ti\u00eau c\u1ee7a m\u1ed9t h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng nghi l\u1ec5 c\u00f4ng phu, trong \u0111\u00f3 s\u1ef1 ph\u00e2n t\u1ea7ng c\u1ee7a b\u1ea7u tr\u1eddi v\u00e0 h\u00e0nh tr\u00ecnh \u0111i l\u00ean c\u1ee7a chuy\u00ean gia \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e0n d\u1ef1ng m\u1ed9t c\u00e1ch c\u1ee5 th\u1ec3.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp25359e9f e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp25359e9f\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp239a60e9 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp239a60e9\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">\u00dclgen v\u00e0 Erlik: c\u1ea5u tr\u00fac nh\u1ecb nguy\u00ean v\u00e0 c\u00e1c c\u00e1ch di\u1ec5n gi\u1ea3i<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2c94b71a e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp2c94b71a\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp27d463c9 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp27d463c9\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>\u0110\u1eb7c tr\u01b0ng c\u1ee7a h\u00ecnh \u1ea3nh \u00dclgen \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n l\u00e0 m\u1ed1i li\u00ean k\u1ebft ch\u1eb7t ch\u1ebd c\u1ee7a \u00f4ng v\u1edbi nh\u00e2n v\u1eadt \u0111\u1ed1i l\u1eadp <a href=\"\/vi\/sibirisch-tengrismus\/\">Erlik<\/a>. Trong nhi\u1ec1u c\u00e2u chuy\u1ec7n Altai, c\u1ea3 hai xu\u1ea5t hi\u1ec7n nh\u01b0 m\u1ed9t c\u1eb7p \u0111\u00f4i b\u1ed5 sung: \u00dclgen \u1edf tr\u00ean b\u1ea7u tr\u1eddi, g\u1eafn v\u1edbi \u00e1nh s\u00e1ng, s\u00e1ng th\u1ebf v\u00e0 s\u1ef1 s\u1ed1ng; Erlik \u1edf d\u01b0\u1edbi, g\u1eafn v\u1edbi c\u00f5i \u00e2m, b\u1ec7nh t\u1eadt v\u00e0 c\u00e1i ch\u1ebft.<\/p><p>M\u1ed9t s\u1ed1 c\u00e2u chuy\u1ec7n s\u00e1ng th\u1ebf \u0111\u1ec3 c\u1ea3 hai c\u00f9ng tham gia v\u00e0o vi\u1ec7c t\u1ea1o ra th\u1ebf gi\u1edbi, trong \u0111\u00f3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p c\u1ee7a Erlik th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0a v\u00e0o th\u1ebf gi\u1edbi nh\u1eefng g\u00ec kh\u00f4ng ho\u00e0n h\u1ea3o ho\u1eb7c c\u00f3 h\u1ea1i.<\/p><p>C\u1ea5u tr\u00fac nh\u1ecb nguy\u00ean n\u00e0y \u0111\u00e3 thu h\u00fat s\u1ef1 quan t\u00e2m nghi\u00ean c\u1ee9u s\u00e2u r\u1ed9ng. M\u1ed9t c\u00e2u h\u1ecfi \u0111\u1eb7t ra l\u00e0 li\u1ec7u ch\u1ee7 ngh\u0129a nh\u1ecb nguy\u00ean r\u00f5 r\u1ec7t c\u00f3 ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m nguy\u00ean g\u1ed1c c\u1ee7a t\u00f4n gi\u00e1o Altai hay \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u0103ng c\u01b0\u1eddng th\u00f4ng qua ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi c\u00e1c h\u1ec7 th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o nh\u1ecb nguy\u00ean, ch\u1eb3ng h\u1ea1n c\u00e1c quan ni\u1ec7m Zoroastrian qua c\u00e1c tuy\u1ebfn \u0111\u01b0\u1eddng th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i N\u1ed9i \u00c1 hay c\u00e1c quan ni\u1ec7m Kit\u00f4 gi\u00e1o v\u1ec1 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf v\u00e0 Ma qu\u1ef7 th\u00f4ng qua truy\u1ec1n gi\u00e1o Nga.<\/p><p>Kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u01b0a ra c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi d\u1ee9t kho\u00e1t, v\u00ec c\u00e1c ngu\u1ed3n ch\u1ec9 c\u00f3 t\u1eeb th\u1eddi \u0111i\u1ec3m m\u00e0 nh\u1eefng ti\u1ebfp x\u00fac nh\u01b0 v\u1eady \u0111\u00e3 t\u1ed3n t\u1ea1i t\u1eeb l\u00e2u.<\/p><p>Quan tr\u1ecdng h\u01a1n n\u1eefa, s\u1ef1 \u0111\u1ed1i l\u1eadp gi\u1eefa \u00dclgen v\u00e0 Erlik kh\u00f4ng n\u00ean b\u1ecb hi\u1ec3u nh\u1ea7m l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c chi\u1ebfn \u0111\u01a1n gi\u1ea3n gi\u1eefa thi\u1ec7n v\u00e0 \u00e1c. Trong nhi\u1ec1u c\u00e2u chuy\u1ec7n, Erlik kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 k\u1ebb th\u00f9 thu\u1ea7n t\u00fay m\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ea7n thi\u1ebft c\u1ee7a tr\u1eadt t\u1ef1 th\u1ebf gi\u1edbi, m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ta ph\u1ea3i s\u1eafp x\u1ebfp v\u1edbi n\u00f3 c\u0169ng nh\u01b0 v\u1edbi \u00dclgen.<\/p><p>C\u00e1c chuy\u00ean gia shaman giao ti\u1ebfp v\u1edbi c\u1ea3 th\u1ebf gi\u1edbi tr\u00ean l\u1eabn th\u1ebf gi\u1edbi d\u01b0\u1edbi. M\u1ed1i quan h\u1ec7 gi\u1eefa hai quy\u1ec1n n\u0103ng n\u00e0y v\u00ec v\u1eady \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 ch\u00ednh x\u00e1c h\u01a1n l\u00e0 s\u1ef1 b\u1ed5 sung \u0111\u1ea7y c\u0103ng th\u1eb3ng h\u01a1n l\u00e0 ch\u1ee7 ngh\u0129a nh\u1ecb nguy\u00ean \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c. V\u1ec1 c\u00e1ch ph\u00e2n lo\u1ea1i \u00dclgen, t\u1eeb \u0111\u00f3 suy ra r\u1eb1ng \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a \u00f4ng ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec3u \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 khi \u0111\u1ed1i chi\u1ebfu v\u1edbi Erlik: \u00f4ng l\u00e0 c\u1ef1c thi\u00ean c\u1ee7a m\u1ed9t c\u00e1ch di\u1ec5n gi\u1ea3i th\u1ebf gi\u1edbi hai c\u1ef1c.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-lit e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-uelgen-lit\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-lith elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-uelgen-lith\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">T\u00e0i li\u1ec7u tham kh\u1ea3o (tuy\u1ec3n ch\u1ecdn)<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-litc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-uelgen-litc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-litt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-uelgen-litt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><li>A. V. Anokhin: <em>Materialien zum <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"H\u1ec7 th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o trong \u0111\u00f3 c\u00e1c chuy\u00ean gia giao ti\u1ebfp v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi linh h\u1ed3n.\" tabindex=\"0\">Schamanismus<\/span> der Altaier<\/em> (1924)<\/li><li>L. P. Potapov: <em>Altaiskij schamanizm<\/em> (1991)<\/li><li>Mircea Eliade: <em>Le chamanisme<\/em> (1951)<\/li><li>Vladimir Basilov: <em>Shamanism in Siberia<\/em> (1984)<\/li><li>Juha Pentik\u00e4inen: <em>Shamanism and Culture<\/em> (1998)<\/li><li>Andrei Znamenski: <em>Shamanism and Western Imagination<\/em> (2007)<\/li><li>Roberte Hamayon: <em>La chasse \u00e0 l&#8217;\u00e2me<\/em> (1990)<\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw-add-uelgen e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgkw-add-uelgen\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw-add-uelgen-t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgkw-add-uelgen-t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Th\u1ea7n \u00e1nh s\u00e1ng Altai \u0111\u01b0\u1ee3c ghi l\u1ea1i trong c\u00e1c ngu\u1ed3n v\u1edbi hai c\u00e1ch phi\u00ean \u00e2m th\u00f4ng d\u1ee5ng: <strong>\u00dclgen<\/strong> theo d\u1ea1ng chu\u1ea9n Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3 h\u1ecdc v\u00e0 <strong>Uelgen<\/strong> trong c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n ti\u1ebfng \u0110\u1ee9c kh\u00f4ng d\u00f9ng k\u00fd t\u1ef1 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t.<\/p><p>C\u1ea3 hai c\u00e1ch vi\u1ebft \u0111\u1ec1u ch\u1ec9 c\u00f9ng m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt, xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong c\u00e1c ghi ch\u00e9p c\u1ee7a Wilhelm Radloff v\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u t\u00f4n gi\u00e1o Siberia sau n\u00e0y nh\u01b0 \u0111\u1ea5ng s\u00e1ng th\u1ebf c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi th\u01b0\u1ee3ng t\u1ea7ng v\u00e0 \u0111\u1ed1i th\u1ee7 c\u1ee7a Erlik c\u00f5i \u00e2m. C\u00e1ch vi\u1ebft k\u00e9p gi\u00fap tra c\u1ee9u d\u1ec5 d\u00e0ng h\u01a1n trong c\u00e1c th\u01b0 m\u1ee5c c\u0169 v\u00e0 danh m\u1ee5c k\u1ef9 thu\u1eadt s\u1ed1, n\u01a1i k\u00fd t\u1ef1 bi\u1ebfn \u00e2m \u0111\u01b0\u1ee3c x\u1eed l\u00fd kh\u00e1c nhau.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw2-add-uelgen e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgkw2-add-uelgen\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw2-add-uelgen-t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgkw2-add-uelgen-t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Th\u1ea7n tho\u1ea1i s\u00e1ng th\u1ebf c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi <em>Altai<\/em> bi\u1ebft \u0111\u1ebfn \u00dclgen l\u00e0 ch\u00faa t\u1ec3 b\u1ea7u tr\u1eddi \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi th\u01b0\u1ee3ng t\u1ea7ng, v\u1edbi \u0111\u1ed1i th\u1ee7 Erlik cai qu\u1ea3n c\u00f5i \u00e2m; c\u00e1c ghi ch\u00e9p d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc c\u1ee7a Wilhelm Radloff trong th\u1ebf k\u1ef7 m\u01b0\u1eddi ch\u00edn \u0111\u00e3 ghi l\u1ea1i chi ti\u1ebft <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"To\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n c\u1ee7a m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o ho\u1eb7c n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a.\" tabindex=\"0\">\u0111i\u1ec7n th\u1ea7n<\/span> n\u00e0y.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-kwd e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-uelgen-kwd\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-kwdc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-uelgen-kwdc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-kwdt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-uelgen-kwdt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em>C\u00e1c thu\u1eadt ng\u1eef then ch\u1ed1t li\u00ean quan: \u00dclgen Aq Kam shaman tr\u1eafng ch\u00edn t\u1ea7ng tr\u1eddi s\u00e1ng th\u1ebf Altai.<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-cc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-uelgen-cc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" id=\"iwg-cc-uelgen\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-ccinner e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-uelgen-ccinner\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-cch elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-uelgen-cch\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">iWell Guard v\u00e0 c\u00e1c truy\u1ec1n th\u1ed1ng b\u1ea3o h\u1ed9<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-cct elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-uelgen-cct\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p>iWell Guard k\u1ebf th\u1eeba truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u0103n h\u00f3a l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a c\u00e1c v\u1eadt ph\u1ea9m b\u1ea3o h\u1ed9 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111eo mang, trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u1ee7a <a href=\"\/vi\/sibirisch-tengrismus\/\">Siberia \/ Tengri gi\u00e1o<\/a> v\u00e0 nhi\u1ec1u n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u00e1c tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi. 41 l\u1edbp, v\u00e0ng th\u1eadt, b\u1ea1ch kim, b\u1ea1c, s\u1ea3n xu\u1ea5t t\u1ea1i \u0110\u1ee9c. Quy\u1ec1n tr\u1ea3 h\u00e0ng trong v\u00f2ng 30 ng\u00e0y.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-ccb iwg-cc-button iwg-cc-cta-2026-05-13 elementor-widget elementor-widget-jet-button\" data-id=\"iwgw-uelgen-ccb\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"jet-button.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-jet-button jet-elements\"><div class=\"jet-button__container\"><a class=\"jet-button__instance jet-button__instance--icon-left hover-effect-1\" href=\"\/ueber-iwell-guard\/?utm_source=iwell-guard.com&amp;utm_medium=info-box&amp;utm_campaign=wesen-tradition\"><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-normal\"><\/div><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-hover\"><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-normal\"><span class=\"jet-button__label\">T\u00ecm hi\u1ec3u th\u00eam v\u1ec1 iWell Guard<\/span><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-hover\"><span class=\"jet-button__label\">T\u00ecm hi\u1ec3u th\u00eam v\u1ec1 iWell Guard<\/span><\/div><\/a><\/div><\/div><style>.elementor-element.elementor-element-iwgw-uelgen-ccb .jet-button__instance{width:320px;height:56px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-uelgen-ccb .jet-button__state-normal .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#1a1b20;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-uelgen-ccb .jet-button__state-hover .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#FECC76;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-uelgen-ccb .jet-button__plane-normal{background-color:#FECC76;border-style:solid;border-color:#C99540;border-width:2px 2px 2px 2px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-uelgen-ccb .jet-button__plane-hover{background-color:rgba(0,0,0,0.55);border-style:solid;border-color:#FECC76;border-width:2px 2px 2px 2px;}<\/style>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-ccd elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-uelgen-ccd\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p style=\"text-align:center;font-size:13px;opacity:0.7;margin-top:14px\" data-nosnippet=\"true\">Tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u00e1 nh\u00e2n c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00e1c nhau t\u00f9y t\u1eebng ng\u01b0\u1eddi. Kh\u00f4ng ph\u1ea3i s\u1ea3n ph\u1ea9m y t\u1ebf. Kh\u00f4ng c\u00f3 cam k\u1ebft ch\u1eefa b\u1ec7nh.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-disc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-uelgen-disc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-uelgen-discw elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-uelgen-discw\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<footer data-nosnippet=\"true\" class=\"iwg-disclaimer-block\"><p data-nosnippet=\"true\">iWell Guard <strong>kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 s\u1ea3n ph\u1ea9m y t\u1ebf<\/strong> v\u00e0 kh\u00f4ng thay th\u1ebf \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb y t\u1ebf ho\u1eb7c t\u00e2m l\u00fd tr\u1ecb li\u1ec7u. C\u00e1c n\u1ed9i dung khoa h\u1ecdc t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ecdc l\u00e0 ph\u00e2n lo\u1ea1i l\u1ecbch s\u1eed v\u0103n h\u00f3a, kh\u00f4ng ph\u1ea3i khuy\u1ebfn ngh\u1ecb th\u1ef1c h\u00e0nh t\u00e2m linh.<\/p><\/footer>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dclgen, Th\u1ea7n \u00c1nh S\u00e1ng Altai v\u00e0 \u0110\u1ea5ng S\u00e1ng Th\u1ebf c\u1ee7a Th\u1ebf Gi\u1edbi Th\u01b0\u1ee3ng T\u1ea7ng \u00dclgen (ti\u1ebfng Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3 c\u1ed5 \u00dclg\u00e4n) l\u00e0 th\u1ea7n s\u00e1ng th\u1ebf v\u00e0 th\u1ea7n \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi th\u01b0\u1ee3ng t\u1ea7ng trong t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng Tengri Nam Siberia, ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3o h\u1ed9 c\u00e1c shaman tr\u1eafng v\u00e0 \u0111\u1ed1i c\u1ef1c th\u1ea7n tho\u1ea1i c\u1ee7a Erlik Khan, v\u1ecb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2858,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"_yoast_wpseo_focuskw":"\u00dclgen th\u1ea7n \u00e1nh s\u00e1ng Altai","_yoast_wpseo_title":"Uelgen - Th\u1ea7n \u00c1nh S\u00e1ng Altai, S\u00e1ng Th\u1ebf v\u00e0 Ngu\u1ed3n T\u00e0i Li\u1ec7u","_yoast_wpseo_metadesc":"\u00dclgen l\u00e0 th\u1ea7n s\u00e1ng th\u1ebf v\u00e0 th\u1ea7n \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi th\u01b0\u1ee3ng t\u1ea7ng trong Tengri gi\u00e1o Nam Siberia. Ph\u00e2n lo\u1ea1i c\u00f9ng th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng.","_yoast_wpseo_meta-robots-noindex":"","_yoast_wpseo_canonical":"","_angie_page":false,"gefaehrdungsstufe":"1","wesen_kultur":"sibirisch-tengrismus","wesen_klasse":"goetter","footnotes":""},"categories":[],"class_list":["post-88619","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.7 (Yoast SEO v28.1) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Uelgen - Th\u1ea7n \u00c1nh S\u00e1ng Altai, S\u00e1ng Th\u1ebf v\u00e0 Ngu\u1ed3n T\u00e0i Li\u1ec7u<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"\u00dclgen l\u00e0 th\u1ea7n s\u00e1ng th\u1ebf v\u00e0 th\u1ea7n \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi th\u01b0\u1ee3ng t\u1ea7ng trong Tengri gi\u00e1o Nam Siberia. Ph\u00e2n lo\u1ea1i c\u00f9ng th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/uelgen\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"vi_VN\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u00dclgen - Th\u1ea7n \u00c1nh S\u00e1ng c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi Altai\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u00dclgen l\u00e0 th\u1ea7n s\u00e1ng th\u1ebf v\u00e0 th\u1ea7n \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi th\u01b0\u1ee3ng t\u1ea7ng trong Tengri gi\u00e1o Nam Siberia. Ph\u00e2n lo\u1ea1i c\u00f9ng th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/uelgen\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"iWell Guard\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-08-02T23:22:11+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_uelgen.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"\u01af\u1edbc t\u00ednh th\u1eddi gian \u0111\u1ecdc\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"35 ph\u00fat\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/uelgen\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/uelgen\\\/\",\"name\":\"Uelgen - Th\u1ea7n \u00c1nh S\u00e1ng Altai, S\u00e1ng Th\u1ebf v\u00e0 Ngu\u1ed3n T\u00e0i Li\u1ec7u\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/uelgen\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/uelgen\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_sibirisch-tengrismus_uelgen.webp\",\"datePublished\":\"2026-08-02T23:21:52+00:00\",\"dateModified\":\"2026-08-02T23:22:11+00:00\",\"description\":\"\u00dclgen l\u00e0 th\u1ea7n s\u00e1ng th\u1ebf v\u00e0 th\u1ea7n \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi th\u01b0\u1ee3ng t\u1ea7ng trong Tengri gi\u00e1o Nam Siberia. Ph\u00e2n lo\u1ea1i c\u00f9ng th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/uelgen\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"vi\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/uelgen\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"vi\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/uelgen\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_sibirisch-tengrismus_uelgen.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_sibirisch-tengrismus_uelgen.webp\",\"width\":1024,\"height\":1536,\"caption\":\"G\u00f6tter aus der Sibirisch-tengrismus-Tradition.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/uelgen\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Start\",\"item\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/trang-chu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u00dclgen &#8211; Th\u1ea7n \u00c1nh S\u00e1ng c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi Altai\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/\",\"name\":\"iWell Guard\",\"description\":\"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"vi\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#organization\",\"name\":\"Ittermann electronic GmbH\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"vi\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"width\":1182,\"height\":237,\"caption\":\"Ittermann electronic GmbH\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/pantip.com\\\/profile\\\/9367242\",\"https:\\\/\\\/micro.blog\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.diggerslist.com\\\/iwellguard\\\/about\",\"https:\\\/\\\/skitterphoto.com\\\/photographers\\\/2870314\\\/iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/iwellguard.wordpress.com\\\/2026\\\/06\\\/06\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/hub.docker.com\\\/u\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.pinterest.com\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/bit.ly\\\/m\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/entre-vos-mains.alsace.eu\\\/profiles\\\/iwellguard\\\/activity\",\"https:\\\/\\\/gravatar.com\\\/reallybeded8fd34\",\"https:\\\/\\\/naijamatta.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.goodreads.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/profile.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/experiment.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/wakelet.com\\\/@iWellGuard82270\",\"https:\\\/\\\/www.chordie.com\\\/forum\\\/profile.php?id=2555664\",\"https:\\\/\\\/www.instapaper.com\\\/p\\\/17757966\",\"https:\\\/\\\/www.mapleprimes.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/businesslistingplus.com\\\/profile\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/telegra.ph\\\/iWell-Guard-06-06\",\"https:\\\/\\\/pbase.com\\\/iwellguard\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/b.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/20260607#bookmark-4788405196491818882\",\"https:\\\/\\\/fliphtml5.com\\\/home\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/anyflip.com\\\/homepage\\\/cmiwl#About\",\"https:\\\/\\\/transfur.com\\\/Users\\\/iwellguard\",\"http:\\\/\\\/delphi.larsbo.org\\\/user\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/jobs.lajobsportal.org\\\/profiles\\\/8380803-iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/md.chaosdorf.de\\\/s\\\/jfbe5SBdJD\",\"https:\\\/\\\/www.lingvolive.com\\\/en-us\\\/profile\\\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\\\/translations\",\"https:\\\/\\\/www.fitday.com\\\/fitness\\\/forums\\\/members\\\/iwellguard.html\",\"https:\\\/\\\/www.mymeetbook.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/pxhere.com\\\/en\\\/photographer-me\\\/5040798\",\"https:\\\/\\\/disqus.com\\\/by\\\/iwellguard\\\/about\\\/\",\"https:\\\/\\\/pastelink.net\\\/hjwciqwq\",\"https:\\\/\\\/pubhtml5.com\\\/homepage\\\/scjhn\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.bitchute.com\\\/channel\\\/2O2eOKzNqujT\",\"https:\\\/\\\/audiomack.com\\\/iwellguard\"]},{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/uelgen\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/uelgen\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Ralf Ittermann\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f\"},\"headline\":\"\u00dclgen &#8211; Th\u1ea7n \u00c1nh S\u00e1ng c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi Altai\",\"datePublished\":\"2026-08-02T23:21:52+00:00\",\"dateModified\":\"2026-08-02T23:22:11+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/uelgen\\\/\"},\"wordCount\":7003,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/vi\\\/uelgen\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_sibirisch-tengrismus_uelgen.webp\",\"inLanguage\":\"vi\",\"description\":\"\u00dclgen l\u00e0 th\u1ea7n s\u00e1ng th\u1ebf v\u00e0 th\u1ea7n \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi th\u01b0\u1ee3ng t\u1ea7ng trong Tengri gi\u00e1o Nam Siberia. Ph\u00e2n lo\u1ea1i c\u00f9ng th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng.\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Uelgen - Th\u1ea7n \u00c1nh S\u00e1ng Altai, S\u00e1ng Th\u1ebf v\u00e0 Ngu\u1ed3n T\u00e0i Li\u1ec7u","description":"\u00dclgen l\u00e0 th\u1ea7n s\u00e1ng th\u1ebf v\u00e0 th\u1ea7n \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi th\u01b0\u1ee3ng t\u1ea7ng trong Tengri gi\u00e1o Nam Siberia. Ph\u00e2n lo\u1ea1i c\u00f9ng th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/uelgen\/","og_locale":"vi_VN","og_type":"article","og_title":"\u00dclgen - Th\u1ea7n \u00c1nh S\u00e1ng c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi Altai","og_description":"\u00dclgen l\u00e0 th\u1ea7n s\u00e1ng th\u1ebf v\u00e0 th\u1ea7n \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi th\u01b0\u1ee3ng t\u1ea7ng trong Tengri gi\u00e1o Nam Siberia. Ph\u00e2n lo\u1ea1i c\u00f9ng th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng.","og_url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/uelgen\/","og_site_name":"iWell Guard","article_modified_time":"2026-08-02T23:22:11+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":1536,"url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_uelgen.webp","type":"image\/webp"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"\u01af\u1edbc t\u00ednh th\u1eddi gian \u0111\u1ecdc":"35 ph\u00fat"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/uelgen\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/uelgen\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"\u00dclgen &#8211; Th\u1ea7n \u00c1nh S\u00e1ng c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi Altai","datePublished":"2026-08-02T23:21:52+00:00","dateModified":"2026-08-02T23:22:11+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/uelgen\/"},"wordCount":7003,"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/uelgen\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_uelgen.webp","inLanguage":"vi","description":"\u00dclgen l\u00e0 th\u1ea7n s\u00e1ng th\u1ebf v\u00e0 th\u1ea7n \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi th\u01b0\u1ee3ng t\u1ea7ng trong Tengri gi\u00e1o Nam Siberia. Ph\u00e2n lo\u1ea1i c\u00f9ng th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng."},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/uelgen\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/uelgen\/","name":"Uelgen - Th\u1ea7n \u00c1nh S\u00e1ng Altai, S\u00e1ng Th\u1ebf v\u00e0 Ngu\u1ed3n T\u00e0i Li\u1ec7u","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/uelgen\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/uelgen\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_uelgen.webp","datePublished":"2026-08-02T23:21:52+00:00","dateModified":"2026-08-02T23:22:11+00:00","description":"\u00dclgen l\u00e0 th\u1ea7n s\u00e1ng th\u1ebf v\u00e0 th\u1ea7n \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi th\u01b0\u1ee3ng t\u1ea7ng trong Tengri gi\u00e1o Nam Siberia. Ph\u00e2n lo\u1ea1i c\u00f9ng th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/uelgen\/#breadcrumb"},"inLanguage":"vi","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/uelgen\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/uelgen\/#primaryimage","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_uelgen.webp","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_uelgen.webp","width":1024,"height":1536,"caption":"G\u00f6tter aus der Sibirisch-tengrismus-Tradition."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/uelgen\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Start","item":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/trang-chu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u00dclgen &#8211; Th\u1ea7n \u00c1nh S\u00e1ng c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi Altai"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#website","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/","name":"iWell Guard","description":"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen","publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"vi"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","width":1182,"height":237,"caption":"Ittermann electronic GmbH"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/pantip.com\/profile\/9367242","https:\/\/micro.blog\/iwellguard","https:\/\/www.diggerslist.com\/iwellguard\/about","https:\/\/skitterphoto.com\/photographers\/2870314\/iwell-guard","https:\/\/iwellguard.wordpress.com\/2026\/06\/06\/iwell-guard\/","https:\/\/hub.docker.com\/u\/iwellguard","https:\/\/www.pinterest.com\/iwellguard\/","https:\/\/bit.ly\/m\/iwellguard","https:\/\/entre-vos-mains.alsace.eu\/profiles\/iwellguard\/activity","https:\/\/gravatar.com\/reallybeded8fd34","https:\/\/naijamatta.com\/iwellguard","https:\/\/www.goodreads.com\/iwellguard","https:\/\/profile.hatena.ne.jp\/iwellguard\/","https:\/\/experiment.com\/users\/iwellguard","https:\/\/wakelet.com\/@iWellGuard82270","https:\/\/www.chordie.com\/forum\/profile.php?id=2555664","https:\/\/www.instapaper.com\/p\/17757966","https:\/\/www.mapleprimes.com\/users\/iwellguard","https:\/\/businesslistingplus.com\/profile\/iwell-guard\/","https:\/\/telegra.ph\/iWell-Guard-06-06","https:\/\/pbase.com\/iwellguard\/iwellguard","https:\/\/b.hatena.ne.jp\/iwellguard\/20260607#bookmark-4788405196491818882","https:\/\/fliphtml5.com\/home\/iwellguard","https:\/\/anyflip.com\/homepage\/cmiwl#About","https:\/\/transfur.com\/Users\/iwellguard","http:\/\/delphi.larsbo.org\/user\/iwellguard","https:\/\/jobs.lajobsportal.org\/profiles\/8380803-iwell-guard","https:\/\/md.chaosdorf.de\/s\/jfbe5SBdJD","https:\/\/www.lingvolive.com\/en-us\/profile\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\/translations","https:\/\/www.fitday.com\/fitness\/forums\/members\/iwellguard.html","https:\/\/www.mymeetbook.com\/iwellguard","https:\/\/pxhere.com\/en\/photographer-me\/5040798","https:\/\/disqus.com\/by\/iwellguard\/about\/","https:\/\/pastelink.net\/hjwciqwq","https:\/\/pubhtml5.com\/homepage\/scjhn\/","https:\/\/www.bitchute.com\/channel\/2O2eOKzNqujT","https:\/\/audiomack.com\/iwellguard"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f","name":"Ralf Ittermann","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","caption":"Ralf Ittermann"},"givenName":"Ralf","familyName":"Ittermann","jobTitle":"Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer und redaktioneller Verantwortlicher","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/author\/claude\/","description":"Ralf Ittermann ist Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer der Ittermann electronic GmbH und redaktioneller Verantwortlicher des iWell-Guard-Lexikons. Er verbindet langj\u00e4hrige Erfahrung in der Pr\u00e4zisionsfertigung mit medialer Praxis und religionsgeschichtlicher Quellenarbeit.","worksFor":{"@type":"Organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/ittermann.de\/","address":{"@type":"PostalAddress","streetAddress":"K\u00f6hlergasse 16-18","postalCode":"99842","addressLocality":"Ruhla","addressCountry":"DE"}},"knowsAbout":["Religionsgeschichte","Mythologie","Mediale Praxis","Energetische Diagnostik","Schutzpraxis","Volksglauben","Westliche Esoterik"]},{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/uelgen\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/uelgen\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"\u00dclgen &#8211; Th\u1ea7n \u00c1nh S\u00e1ng c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi Altai","datePublished":"2026-08-02T23:21:52+00:00","dateModified":"2026-08-02T23:22:11+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/uelgen\/"},"wordCount":7003,"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/uelgen\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_uelgen.webp","inLanguage":"vi","description":"\u00dclgen l\u00e0 th\u1ea7n s\u00e1ng th\u1ebf v\u00e0 th\u1ea7n \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi th\u01b0\u1ee3ng t\u1ea7ng trong Tengri gi\u00e1o Nam Siberia. Ph\u00e2n lo\u1ea1i c\u00f9ng th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 nghi l\u1ec5 th\u1edd ph\u1ee5ng."}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/88619","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=88619"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/88619\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":88626,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/88619\/revisions\/88626"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2858"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=88619"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=88619"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}