{"id":73120,"date":"2026-08-01T22:32:13","date_gmt":"2026-08-01T22:32:13","guid":{"rendered":"https:\/\/iwell-guard.com\/tengri-tengricilerin-goekyuezue-tanrisi\/"},"modified":"2026-08-01T22:32:36","modified_gmt":"2026-08-01T22:32:36","slug":"tengri","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/tengri\/","title":{"rendered":"Tengri &#8211; Tengricilerin G\u00f6ky\u00fcz\u00fc Tanr\u0131s\u0131"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"73120\" class=\"elementor elementor-73120 elementor-2634\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-hero e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-hero\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-hl e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-hl\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-htxt e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-htxt\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-h1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-h1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Tengri, T\u00fcrklerin, Mo\u011follar\u0131n ve Sibirya bozk\u0131r halklar\u0131n\u0131n g\u00f6ky\u00fcz\u00fc tanr\u0131s\u0131<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-lead elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-lead\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Tengri, Avrasya bozk\u0131r Tengrizm&#8217;inin merkezi y\u00fcce tanr\u0131s\u0131d\u0131r. Ebedi mavi g\u00f6ky\u00fcz\u00fc (Mo\u011folca <em>M\u00f6ngke K\u00f6ke Tengri<\/em>) olarak d\u00fczeni, hukuku ve iktidar\u0131 ayn\u0131 anda cisimle\u015ftirir; \u015famanlar\u0131n, hanlar\u0131n ve kabile b\u00fcy\u00fcklerinin siyasi ve <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Belirlenmi\u015f din\u00ee bir eylem dizisine ait.\" tabindex=\"0\">rit\u00fcel<\/span> me\u015fruiyetlerini temellendirdikleri arka plan\u0131 olu\u015fturur.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-pillc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-pillc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-pills elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-tengri-pills\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"iwg-pill-row\"><span class=\"iwg-klasse-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Sibirya \/ Tengrizm gelene\u011finin yarat\u0131c\u0131s\u0131.\">Yarat\u0131c\u0131<\/span><a href=\"\/tr\/sibirya-samanizmi\/\" class=\"iwg-kultur-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Sibirya \/ Tengrizm gelene\u011finin mitolojisi.\">Sibirya \/ Tengrizm<\/a><span class=\"iwg-tradition-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Y\u00fcce tanr\u0131.\">Y\u00fcce Tanr\u0131<\/span><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-tocc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-tocc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-toc elementor-toc--minimized-on-tablet elementor-widget elementor-widget-table-of-contents\" data-id=\"iwgw-tengri-toc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;headings_by_tags&quot;:[&quot;h2&quot;,&quot;h3&quot;],&quot;minimize_box&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;marker_view&quot;:&quot;bullets&quot;,&quot;no_headings_message&quot;:&quot;Bu sayfada ba\\u015fl\\u0131k bulunamad\\u0131.&quot;,&quot;exclude_headings_by_selector&quot;:[],&quot;icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;fas fa-circle&quot;,&quot;library&quot;:&quot;fa-solid&quot;,&quot;rendered_tag&quot;:&quot;&lt;svg class=\\&quot;e-font-icon-svg e-fas-circle\\&quot; viewBox=\\&quot;0 0 512 512\\&quot; xmlns=\\&quot;http:\\\/\\\/www.w3.org\\\/2000\\\/svg\\&quot;&gt;&lt;path d=\\&quot;M256 8C119 8 8 119 8 256s111 248 248 248 248-111 248-248S393 8 256 8z\\&quot;&gt;&lt;\\\/path&gt;&lt;\\\/svg&gt;&quot;},&quot;minimized_on&quot;:&quot;tablet&quot;,&quot;hierarchical_view&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;min_height&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"table-of-contents.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__header\">\n\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-toc__header-title\">\n\t\t\t\t\u0130\u00e7indekiler\t\t\t<\/h2>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--expand\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-tengri-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Open table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--collapse\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-tengri-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Close table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div id=\"elementor-toc__iwgw-tengri-toc\" class=\"elementor-toc__body\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-toc__spinner-container\">\n\t\t\t\t<svg class=\"elementor-toc__spinner eicon-animation-spin e-font-icon-svg e-eicon-loading\" aria-hidden=\"true\" viewBox=\"0 0 1000 1000\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M500 975V858C696 858 858 696 858 500S696 142 500 142 142 304 142 500H25C25 237 238 25 500 25S975 237 975 500 763 975 500 975Z\"><\/path><\/svg>\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-hr e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-hr\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-heroimg iwg-hero-image elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"iwgw-tengri-heroimg\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri-683x1024.webp\" class=\"attachment-large size-large wp-image-2857\" alt=\"Tengri - G\u00f6tter aus der Sibirisch-tengrismus-Tradition, historisch-illustrativ\" srcset=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri-683x1024.webp 683w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri-200x300.webp 200w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri-768x1152.webp 768w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp 1024w\" sizes=\"(max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s0 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s0h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s0h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">S\u0131n\u0131fland\u0131rma ve K\u0131sa Profil<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s0c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s0c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s0t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s0t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Tengri, i\u00e7 Mo\u011folistan&#8217;dan Orta Asya bozk\u0131rlar\u0131na ve G\u00fcney Sibirya&#8217;ya uzanan geni\u015f bir din\u00ee karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n en y\u00fcksek r\u00fctbeli <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Bir din i\u00e7inde tanr\u0131sal olarak y\u00fcceltilen varl\u0131k.\" tabindex=\"0\">tanr\u0131s\u0131<\/span>d\u0131r; ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu kompleksi <strong>Tengrizm<\/strong> olarak adland\u0131rmaktad\u0131r.<\/p><p>Din bilimsel kavram 19. ve 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n g\u00f6rece yeni bir in\u015fas\u0131d\u0131r; ancak altta yatan olgu, yani ki\u015filikten yoksun ve sonsuz bir g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fc y\u00fcce g\u00fc\u00e7 olarak y\u00fcceltme, T\u00fcrkler (G\u00f6kt\u00fcrkler), Hsiung-nu&#8217;lar, Cengiz Han&#8217;\u0131n Mo\u011follar\u0131 ve Yakutlar, Buryatlar ile Altayl\u0131lar gibi \u00e7ok say\u0131da Sibirya halk\u0131 i\u00e7in kesintisiz bi\u00e7imde belgelenebilmektedir.<\/p><p>Tengri ne antropomorfik bir tanr\u0131 ne de kaprisli bir hava yap\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r; aksine g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ve g\u00f6r\u00fcnmez g\u00f6ky\u00fcz\u00fcyle \u00f6zde\u015fle\u015fir.<\/p><p>Daha yeni etnografik kaynaklarda, <a href=\"\/tr\/uelgen\/\">\u00dclgen<\/a>&#8216;in \u00fcst g\u00f6ky\u00fcz\u00fc sakini ve <a href=\"\/tr\/erlik-khan\/\">Erlik Han<\/a>&#8216;\u0131n yeralt\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n h\u00fck\u00fcmdar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc \u00e7ok katmanl\u0131 bir panteonun katmanlar\u0131ndan biri olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. Kompleksin tamam\u0131, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n <a href=\"\/tr\/sibirya-samanizmi\/\">Sibirya-tengrist din<\/a> ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda toplad\u0131\u011f\u0131 olgunun bir par\u00e7as\u0131d\u0131r.<\/p><p>Tengri ad\u0131, kelimenin <em>cheng-li<\/em> olarak aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Hsiung-nu&#8217;lara ili\u015fkin en erken \u00c7in kay\u0131tlar\u0131ndan (M.\u00d6. 3. yy.) bu yana belgelidir.<\/p><p>Bu erken tan\u0131kl\u0131k, Tengri&#8217;yi \u0130\u00e7 Asya&#8217;n\u0131n din tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan izlenebilen en eski y\u00fcce tanr\u0131lar\u0131ndan biri olarak i\u015faretler ve ara\u015ft\u0131rma alan\u0131na iki biny\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcrekli belgelemeyle nadir bir referans noktas\u0131 sunar. Din tarihinde bir kavram\u0131n bu denli uzun bir zaman dilimi boyunca kesintisiz olarak izlenebildi\u011fi \u00f6rnekler olduk\u00e7a azd\u0131r.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s1 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s1h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s1h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ad ve Etimoloji<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s1c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s1c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s1t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s1t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em>Tengri<\/em> ad\u0131, hemen t\u00fcm Altay dil katmanlar\u0131nda aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: Eski T\u00fcrk\u00e7e <em>te\u014bri<\/em>, Mo\u011folca <em>tngri<\/em> ya da <em>tenger<\/em>, Yakut\u00e7a <em>tangara<\/em>, \u00c7uva\u015f\u00e7a <em>tur\u0103<\/em>. Etimoloji tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r; T\u00fcrkolojide yayg\u0131n bir t\u00fcretme, s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc &#8220;y\u00fcksek, geni\u015f, parlak&#8221; anlam\u0131nda Altayla\u015fm\u0131\u015f bir k\u00f6ke ba\u011flar.<\/p><p>Gerard Clauson, <em>Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth Century Turkish<\/em> (1972) adl\u0131 eserinde s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn ba\u015flang\u0131\u00e7ta &#8220;geni\u015f ve sonsuz uzam&#8221; anlam\u0131na geldi\u011fini ve yaln\u0131zca din\u00ee kullan\u0131mda y\u00fcce tanr\u0131 ad\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ileri s\u00fcrmektedir.<\/p><p>S\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn pek \u00e7ok dilde hem <em>g\u00f6ky\u00fcz\u00fc<\/em> hem de <em><span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Bir din i\u00e7inde tanr\u0131sal olarak y\u00fcceltilen varl\u0131k.\" tabindex=\"0\">tanr\u0131<\/span><\/em> anlam\u0131 ta\u015f\u0131mas\u0131 dikkat \u00e7ekicidir; bu, din fenomenolojisinin <em>dyaus<\/em> (Vedik) veya <em>Zeus<\/em> \u00f6rneklerinde betimledi\u011fi, dilsel d\u00fczeyde kayna\u015fm\u0131\u015f kutsall\u0131\u011f\u0131n klasik bir \u00f6rne\u011fidir.<\/p><p>Bu kayna\u015fma, Gerardus van der Leeuw taraf\u0131ndan &#8220;kutsal\u0131n \u00f6z\u00fc&#8221; olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015f ve pek \u00e7ok Hint-Avrupa ile Altay y\u00fcce tanr\u0131s\u0131n\u0131n ay\u0131rt edici \u00f6zelli\u011fini olu\u015fturmaktad\u0131r. Tengri&#8217;yi bu a\u00e7\u0131dan <a href=\"\/tr\/khormusta\/\">Khormusta<\/a> gibi sonraki ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f tanr\u0131lardan temel bi\u00e7imde ay\u0131rt eder.<\/p><p>Orhon ve Yenisey&#8217;deki G\u00f6kt\u00fcrk yaz\u0131tlar\u0131 (8. y\u00fczy\u0131l), <em>K\u00f6kt\u00fcrk Tengri<\/em> yani &#8220;G\u00f6kt\u00fcrklerin G\u00f6ksel Olan\u0131&#8221; ifadesini kullan\u0131r ve <em>Tengri yarl\u0131\u011f\u0131<\/em> yani &#8220;G\u00f6\u011f\u00fcn buyru\u011fu&#8221; form\u00fcl\u00fcne ba\u015fvurur. Mo\u011folcada daha sonra B\u00fcy\u00fck Hanlar\u0131n fermanlar\u0131nda \u00fcnl\u00fc <em>M\u00f6ngke K\u00f6ke Tengri<\/em> yani &#8220;ebedi mavi g\u00f6ky\u00fcz\u00fc&#8221; ifadesi kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar.<\/p><p>19. y\u00fczy\u0131l\u0131n \u00c7arl\u0131k d\u00f6nemi etnografisinde Tengri, Wilhelm Radloff gibi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan &#8220;T\u00fcrklerin y\u00fcce tanr\u0131s\u0131&#8221; olarak bilim diline kazand\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; Jean-Paul Roux gibi sonraki ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ise kavram i\u00e7indeki farkl\u0131la\u015fmalar\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s2 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s2\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s2h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s2h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Betimleme ve \u0130konografi<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s2c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s2c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s2t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s2t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Tengri hi\u00e7bir zaman \u00f6zg\u00fcn bir ikonografi geli\u015ftirmemi\u015ftir. \u0130\u00e7 Asya&#8217;n\u0131n ki\u015fisel nitelikli tanr\u0131lar\u0131n\u0131n (\u00f6rne\u011fin Budist Mahakala fig\u00fcrlerinin) aksine Tengri betimsizdir.<\/p><p>Yine de temsil edildi\u011fi durumlarda, \u00f6rne\u011fin Kazakistan ve K\u0131rg\u0131zistan&#8217;daki modern &#8220;yeniden-tengrizm&#8221; giri\u015fimlerinde, \u0130slam \u00f6ncesi herhangi bir g\u00f6rsel gelene\u011fi s\u00fcrd\u00fcrmeyen g\u00fcne\u015f, kartal ve kurt motifleri kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu &#8220;betimsizilik&#8221; din fenomenolojisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131r: Tengri&#8217;yi eski ahit YHWH&#8217;si veya \u00c7in&#8217;in Tian&#8217;\u0131 gibi di\u011fer g\u00f6r\u00fcnmez y\u00fcce tanr\u0131larla tipolojik olarak ili\u015fkilendirir.<\/p><p>Tengri&#8217;nin &#8220;yeri&#8221; g\u00f6ky\u00fcz\u00fcd\u00fcr; sesi g\u00f6k g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fc, i\u015fareti ise mavi g\u00fcnd\u00fcz \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Altaylar ve Yakutlar\u0131n \u015faman t\u00fcrk\u00fclerinde <em>Aar Toyon<\/em> ya da <em>\u00dcr\u00fcn Aar Toyon<\/em> (&#8220;Beyaz Y\u00fcce Efendi&#8221;) olarak \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131r.<\/p><p>Pek \u00e7ok kabilede \u00fc\u00e7 katmanl\u0131 bir d\u00fcnya tasvirini g\u00f6steren \u015faman davulunun bezemeleri, Tengri&#8217;yi her zaman en \u00fcst d\u00fczeye konumland\u0131r\u0131r; davulun derisinin kendisi pek \u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131 taraf\u0131ndan (nitekim Mircea Eliade, <em>Le chamanisme et les techniques archa\u00efques de l&#8217;Ekstase<\/em>, 1951&#8217;de) \u015faman\u0131 \u00fcst d\u00fcnyaya, &#8220;Tengri&#8217;ye&#8221;, ta\u015f\u0131yan sembolik bir at olarak de\u011ferlendirilmektedir.<\/p><p>Tengri ba\u011flamlar\u0131nda beliren ikincil simgeler \u015funlard\u0131r: beyaz kartal (g\u00f6\u011f\u00fcn habercisi), beyaz at (\u015faman\u0131n bine\u011fi), dokuzlu basamak bi\u00e7imi (dokuz g\u00f6ky\u00fcz\u00fc), alt\u0131n kaz\u0131k (Kutup Y\u0131ld\u0131z\u0131, &#8220;g\u00f6k \u00e7ivisi&#8221;).<\/p><p>Modern Kazak devlet armas\u0131ndaki Kutup Y\u0131ld\u0131z\u0131, bilin\u00e7li olarak tengrist bir at\u0131f olarak yorumlanmakta ve bu durum tarihsel din ile kimlik-siyasi in\u015fa aras\u0131ndaki gerilimi g\u00fczel bi\u00e7imde \u00f6rneklemektedir. Bu g\u00f6zlem, Marlene Laruelle&#8217;e g\u00f6re (2007) Neo-Tengrizm&#8217;in karakteristik \u00f6zelliklerinden biridir.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s3 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s3\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s3h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s3h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Mitolojik Anlat\u0131lar<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s3c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s3c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s3t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s3t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Tengri, anlat\u0131sal bir <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa aktar\u0131lan tanr\u0131 anlat\u0131lar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fc.\" tabindex=\"0\">mitoloji<\/span>de etkin bir fig\u00fcr olarak nadiren sahneye \u00e7\u0131kar. Onun etkisi, bir hikayeden \u00e7ok arka planda i\u015fleyen bir d\u00fczen niteli\u011findedir. Onu sahneye koyan anlat\u0131lar oldu\u011funda, bu yarat\u0131l\u0131\u015f ve me\u015fruiyet mitleri \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p><p>Mo\u011follar\u0131n Gizli Tarihi&#8217;nde (1240) Cengiz Han, Tengri taraf\u0131ndan se\u00e7ilmi\u015f ki\u015fi olarak me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r; y\u00fckseli\u015fi defalarca <em>M\u00f6ngke Tengri-yin k\u00fcch\u00fcn-t\u00fcr<\/em>, yani &#8220;ebedi g\u00f6\u011f\u00fcn g\u00fcc\u00fcyle&#8221; form\u00fcl\u00fcyle gerek\u00e7elendirilir.<\/p><p>Igor de Rachewiltz, an\u0131tsal Brill bask\u0131s\u0131nda (2004) bu form\u00fcl\u00fcn tam dil kullan\u0131m\u0131n\u0131 ve teolojik a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde ortaya koymu\u015ftur: Bu form\u00fcl yaln\u0131zca ba\u015far\u0131y\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda siyasi sorumlulu\u011fu da aktar\u0131r. Han ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011funda, Tengri ondan y\u00fcz \u00e7evirmi\u015f demektir.<\/p><p>Wilhelm Radloff&#8217;un 19. y\u00fczy\u0131lda derledi\u011fi bir Altay yarat\u0131l\u0131\u015f anlat\u0131s\u0131nda Tengri (burada b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f bi\u00e7imiyle <a href=\"\/tr\/uelgen\/\">\u00dclgen<\/a> olarak), <a href=\"\/tr\/erlik-khan\/\">Erlik Han<\/a> ile birlikte yeri ilk denizden y\u00fckseltir; bunun \u00fczerine Erlik, k\u00fcstahl\u0131\u011f\u0131 y\u00fcz\u00fcnden d\u00fczeni bozar ve yeralt\u0131 d\u00fcnyas\u0131na s\u00fcrg\u00fcn edilir.<\/p><p>Bu anlat\u0131 bi\u00e7imi olan dal\u0131\u015f <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Tanr\u0131lar, k\u00f6kenler ve d\u00fcnyan\u0131n d\u00fczeni hakk\u0131nda ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa aktar\u0131lan anlat\u0131.\" tabindex=\"0\">miti<\/span>, Orta Asya <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa aktar\u0131lan tanr\u0131 anlat\u0131lar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fc.\" tabindex=\"0\">mitoloji<\/span>sini geni\u015f bir paleosibirya ve Kuzey Amerika gelene\u011fiyle ili\u015fkilendirir; Mircea Eliade bunu arktik bir ilk katman\u0131n kan\u0131t\u0131 olarak yorumlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p><p>K\u00f6kt\u00fcrk d\u00f6nemine ait Yenisey metinlerinde (Bilge Ka\u011fan <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Sert bir y\u00fczeye kaz\u0131nm\u0131\u015f veya oyulmu\u015f metin.\" tabindex=\"0\">yaz\u0131t\u0131<\/span>) \u015fu s\u0131zlan\u0131\u015fa rastlan\u0131r: &#8220;T\u00fcrkler tek bir halk oldu\u011funda, Tengri yukar\u0131da ve kutsal toprak a\u015fa\u011f\u0131da onlara bir devlet vermi\u015fti.&#8221; Bu, siyasi me\u015fruiyeti do\u011frudan g\u00f6kten t\u00fcreten bir kurulu\u015f toposudur.<\/p><p>Talat Tekin, bu <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Sert bir y\u00fczeye kaz\u0131nm\u0131\u015f veya oyulmu\u015f metin.\" tabindex=\"0\">yaz\u0131t<\/span>\u0131 standart bask\u0131s\u0131nda (1968) dilbilimsel a\u00e7\u0131dan \u00e7\u00f6z\u00fcmlemi\u015f ve form\u00fcl dilinin teolojik niteli\u011fine dikkat \u00e7ekmi\u015ftir.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s4 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s4\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s4h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s4h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">K\u00fclt ve Y\u00fcceltme<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s4c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s4c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s4t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s4t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Tengri&#8217;ye y\u00f6nelik <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Bir tanr\u0131ya veya kutsal varl\u0131\u011fa y\u00f6nelik din\u00ee tap\u0131nma eylemlerinin b\u00fct\u00fcn\u00fc.\" tabindex=\"0\">k\u00fclt<\/span>, tarihsel olarak bir <strong>devlet k\u00fclt\u00fcyd\u00fc<\/strong>, tap\u0131nak k\u00fclt\u00fc de\u011fil. Dar anlamda kutsal mek\u00e2nlar mevcut de\u011fildi; y\u00fcceltme a\u00e7\u0131k havada, \u00e7o\u011funlukla da\u011f ge\u00e7itlerinde, <em>obo<\/em> ta\u015f y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n yan\u0131nda ya da yanan at ve koyun kurbanlar\u0131 \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015ftirilirdi.<\/p><p>Han bu s\u00fcre\u00e7te, \u00c7in&#8217;in <em>tianzi<\/em>&#8216;si yani &#8220;G\u00f6\u011f\u00fcn O\u011flu&#8221; i\u015fleviyle \u00f6rt\u00fc\u015fen bir arabulucu rol\u00fc \u00fcstlenirdi. Bu paralele Caroline Humphrey, <em>Shamans and Elders<\/em> (1996) adl\u0131 eserinde g\u00fc\u00e7l\u00fc bi\u00e7imde dikkat \u00e7ekmi\u015ftir.<\/p><p>Halk d\u00fczeyinde Tengri inanc\u0131, merkezinde T\u00fcrk\u00e7e <em>Kam<\/em> ya da Mo\u011folca <em>B\u00f6\u00f6<\/em> olarak adland\u0131r\u0131lan <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"\u0130nsanlar ile ruhlar d\u00fcnyas\u0131 aras\u0131nda arac\u0131l\u0131k etmesi atfedilen din\u00ee uzman.\" tabindex=\"0\">\u015faman<\/span>\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 geni\u015f bir yard\u0131mc\u0131 ruh diniyle i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7ti. \u015eamanlar Tengri&#8217;ye do\u011frudan seslenmiyor, onu fazla uzak kabul ediyordu; bunun yerine <a href=\"\/tr\/umai\/\">Umai<\/a> gibi yard\u0131mc\u0131 tanr\u0131lara, atalara ya da g\u00fc\u00e7 hayvan\u0131 ruhlar\u0131na y\u00f6neliyorlard\u0131.<\/p><p>Tengri, d\u00fcnya d\u00fczeninin g\u00f6r\u00fcnmez g\u00fcvencesi olarak kald\u0131. Y\u00fcce tanr\u0131n\u0131n bu &#8220;uzakl\u0131\u011f\u0131&#8221;, din fenomenolojisinde <em>deus otiosus<\/em> olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; bu kavram\u0131 Mircea Eliade ve ard\u0131ndan Raffaele Pettazzoni kapsaml\u0131 bi\u00e7imde i\u015flemi\u015ftir.<\/p><p>T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n 10. y\u00fczy\u0131ldan itibaren \u0130slamla\u015fmas\u0131yla birlikte <em>Tengri<\/em> kavram\u0131 k\u0131smen Allah&#8217;a aktar\u0131ld\u0131 (kr\u015f. Tatar <em>T\u00e4ngre<\/em>), k\u0131smen de putperest kal\u0131nt\u0131 olarak geride b\u0131rak\u0131ld\u0131.<\/p><p>Sibirya \u00e7evresinde ve Mo\u011follar aras\u0131nda <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Bir tanr\u0131ya veya kutsal varl\u0131\u011fa y\u00f6nelik din\u00ee tap\u0131nma eylemlerinin b\u00fct\u00fcn\u00fc.\" tabindex=\"0\">k\u00fclt<\/span> daha uzun s\u00fcre varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korudu; 17. y\u00fczy\u0131ldan itibaren Budizm&#8217;in damgas\u0131n\u0131 vurdu\u011fu Mo\u011folistan&#8217;da Tengri, t\u00fcm\u00fcyle ortadan kalkmaks\u0131z\u0131n giderek ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f Budist y\u00fcce tanr\u0131lar taraf\u0131ndan \u00f6rt\u00fcld\u00fc. Walther Heissig bu katmanla\u015fmay\u0131 <em>Die Religionen der Mongolei<\/em> (1970) adl\u0131 eserinde ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde betimlemi\u015ftir.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s5 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s5\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s5h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s5h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Koruma Prati\u011fi ve Apotropaik \u00d6\u011feler<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s5c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s5c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s5t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s5t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Bilimsel a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendirildi\u011finde, Tengri kompleksindeki koruma prati\u011fi \u015fifa dile\u011finden \u00e7ok bir d\u00fcnya d\u00fczeni onaylama eylemiydi: Tengri&#8217;yi onurland\u0131ran d\u00fczenin i\u00e7inde kal\u0131r, onu \u00e7i\u011fneyen ise d\u0131\u015far\u0131 d\u00fc\u015ferdi. Apotropaik eylemler aras\u0131nda kutsal da\u011flar\u0131n (Bogdo da\u011flar\u0131) &#8220;safl\u0131\u011f\u0131n\u0131&#8221; korumak, suya ya da ate\u015fe dokunmaktan ka\u00e7\u0131nmak ve g\u00fcne\u015fe ile g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne y\u00f6nelik rit\u00fcel selamlama form\u00fcllerini s\u00f6ylemek yer al\u0131yordu.<\/p><p>Ev ortam\u0131nda <a href=\"\/tr\/umai\/\">Umai<\/a>, ana ve \u00e7ocuk tanr\u0131\u00e7as\u0131 olarak, ba\u015fka dinlerde y\u00fcce tanr\u0131n\u0131n kendisine atfedilen pek \u00e7ok somut koruyucu i\u015flevi \u00fcstlendi. Tengri, t\u00fcm bu k\u00fc\u00e7\u00fck koruyucu eylemlerin anlam\u0131n\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131 uzak arka plan olarak kald\u0131. Bu i\u015flevsel payla\u015f\u0131m din sosyolojisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131makta olup Vladimir Basilov taraf\u0131ndan <em>Shamanism in Siberia<\/em> (1984) adl\u0131 eserinde sistematik bi\u00e7imde betimlenmi\u015ftir.<\/p><p>Tengri y\u00fcceltmesinin apotropaik nitelik ta\u015f\u0131yan \u00f6zel bir bi\u00e7imi, <em>ovoo<\/em> <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Din\u00ee veya k\u00fclt\u00fcrel anlam ta\u015f\u0131yan, kurallara ba\u011fl\u0131 sembolik eylemler dizisi.\" tabindex=\"0\">rit\u00fceli<\/span>dir: Da\u011f ge\u00e7itlerinde ta\u015f y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 olu\u015fturulur, mavi bez \u015feritlerle (<em>khadag<\/em>) s\u00fcslenir ve at s\u0131rt\u0131nda ge\u00e7erken \u00fc\u00e7 kez \u00e7evresinde dola\u015f\u0131l\u0131r.<\/p><p>Gelenek i\u00e7inde bu eylem, Tengri&#8217;nin ve yere ba\u011fl\u0131 ruhlar\u0131n g\u00f6zetimini dileme olarak yorumlan\u0131r; bilimsel a\u00e7\u0131dansa bir pratik olarak kal\u0131r, etkinli\u011finin kan\u0131t\u0131 de\u011fildir. Bu g\u00f6zlem, Mo\u011folisti\u011fin klasik betimleme ba\u015far\u0131lar\u0131 aras\u0131nda yer almaktad\u0131r.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s6 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s6\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s6h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s6h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Di\u011fer K\u00fclt\u00fcrlerle Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s6c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s6c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s6t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s6t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Din fenomenolojisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan Tengri, Wilhelm Schmidt&#8217;in on iki ciltlik <em>Ursprung der Gottesidee<\/em> (1912, 1955) adl\u0131 eserinde sistematik olarak inceledi\u011fi &#8220;y\u00fcce varl\u0131klar&#8221; yelpazesine dahildir.<\/p><p>Yap\u0131sal kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in \u015fu \u00f6rnekler g\u00f6sterilebilir: Vedik <em>Dyaus Pitar<\/em>, Yunan Zeus Pater kavram\u0131, Kuzey Germen Tyr altyap\u0131s\u0131, \u00c7in&#8217;in <em>Tian<\/em>&#8216;\u0131 ve Sibirya&#8217;n\u0131n kendisinde y\u00fcce tanr\u0131n\u0131n \u00f6zelle\u015fmi\u015f bi\u00e7imi olarak Yakut <em>\u00dcr\u00fcn Aar Toyon<\/em>. Ugurlar\u0131n Num&#8217;u ve Fin Ukko&#8217;su da tipolojik benzerlikler sergilemektedir.<\/p><p>Sami yarat\u0131c\u0131 tanr\u0131n\u0131n aksine Tengri, <strong>ki\u015fisel anlat\u0131 i\u00e7inde konumlanabilir<\/strong> de\u011fildir; o, Eliade&#8217;nin <em>deus otiosus<\/em> dedi\u011fi \u015feye daha yak\u0131nd\u0131r: Somut m\u00fcdahalelerden \u00e7ok salt varolu\u015fuyla var olan &#8220;etkin olmayan tanr\u0131&#8221;.<\/p><p><em>Deus otiosus<\/em> tart\u0131\u015fmas\u0131 din fenomenolojisinin tamam\u0131na yay\u0131lm\u0131\u015f olup Raffaele Pettazzoni taraf\u0131ndan <em>L&#8217;essere supremo nelle religioni primitive<\/em> (1957) adl\u0131 eserinde Wilhelm Schmidt&#8217;e kar\u015f\u0131 savunulmu\u015ftur.<\/p><p>Din tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00c7in&#8217;in Tian&#8217;\u0131yla ili\u015fki \u00f6zellikle yak\u0131nd\u0131r: Her iki kavram da g\u00f6ky\u00fcz\u00fc ile <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Bir din i\u00e7inde tanr\u0131sal olarak y\u00fcceltilen varl\u0131k.\" tabindex=\"0\">tanr\u0131<\/span>y\u0131 birle\u015ftirir, her ikisi de egemenli\u011fi me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131r (&#8220;G\u00f6\u011f\u00fcn O\u011flu&#8221; ile &#8220;Tengri&#8217;nin Se\u00e7ilmi\u015fi&#8221;) ve her ikisi de betimsizi\u011fini korur. \u0130ki ak\u0131m aras\u0131nda tarihsel temas\u0131n olup olmad\u0131\u011f\u0131 ve hangi y\u00f6nde i\u015fledi\u011fi, Sinoloji ve T\u00fcrkoloji&#8217;de s\u00fcregelen tart\u0131\u015fman\u0131n konusunu olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s7 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s7\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s7h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s7h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki Alg\u0131 ve Ara\u015ft\u0131rma<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s7c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s7c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s7t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s7t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>1990&#8217;lardan bu yana Tengrizm, ba\u015fta Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan ve \u0130\u00e7 Mo\u011folistan olmak \u00fczere bir yeniden do\u011fu\u015f ya\u015famaktad\u0131r.<\/p><p>Olzhas S\u00fcleymenov ve Nurmagambet Ayupov gibi yazarlar onu \u0130slam ve Hristiyanl\u0131\u011fa &#8220;ruhsal alternatif&#8221; olarak konumland\u0131rm\u0131\u015f; Mo\u011folistan&#8217;da ise Tibetli Budizm&#8217;le a\u00e7\u0131k bir birliktelik i\u00e7inde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Bu yeniden do\u011fu\u015f, Marlene Laruelle (2007) gibi din bilimciler taraf\u0131ndan ele\u015ftirel bi\u00e7imde belgelenmi\u015ftir.<\/p><p>Akademik Tengrizm ara\u015ft\u0131rmas\u0131 bug\u00fcn disiplinleraras\u0131d\u0131r. Klasik isimler aras\u0131nda Wilhelm Radloff, Vladimir Basilov, Jean-Paul Roux ve Andrei Znamenski say\u0131labilir; Mo\u011follar i\u00e7in ise Gizli Tarih&#8217;in yorumlu bask\u0131s\u0131yla Igor de Rachewiltz \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p><p>Mircea Eliade, Tengri&#8217;yi <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Uzmanlar\u0131n ruhlar d\u00fcnyas\u0131yla ileti\u015fim kurdu\u011fu din\u00ee sistem.\" tabindex=\"0\">\u015famanizm<\/span> \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda etkin \u015faman faaliyetinden yoksun bir y\u00fcce varl\u0131k \u00f6rne\u011fi olarak konumland\u0131rm\u0131\u015f; Roberte Hamayon ise bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc daha sonra <em>La chasse \u00e0 l&#8217;\u00e2me<\/em> (1990) adl\u0131 eserinde ele\u015ftirel bi\u00e7imde yeniden de\u011ferlendirmi\u015ftir.<\/p><p>Bilimsel perspektiften belirtmek gerekir ki \u00e7a\u011fda\u015f Neo-Tengrizm, modern bir yeniden bi\u00e7imlendirmedir ve tarihsel bozk\u0131r Tengrizmi ile \u00f6zde\u015f tutulmamal\u0131d\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu naif \u00f6zde\u015fle\u015ftirme kar\u015f\u0131s\u0131nda uyar\u0131 niteli\u011finde de\u011ferlendirmeler yapar ve kaynaklar\u0131n titiz bi\u00e7imde katmanla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 savunur.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s8 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s8h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s8h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ara\u015ft\u0131rma Tart\u0131\u015fmalar\u0131 ve A\u00e7\u0131k Sorular<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s8c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s8c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s8t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s8t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Birka\u00e7 ara\u015ft\u0131rma tart\u0131\u015fmas\u0131 Tengri \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 \u015fekillendirmektedir. Birinci soru: Tengri ba\u015flang\u0131\u00e7ta tek bir y\u00fcce tanr\u0131 m\u0131yd\u0131, yoksa b\u00fct\u00fcn bir g\u00f6ky\u00fcz\u00fc katman\u0131n\u0131n kolektif ad\u0131 m\u0131yd\u0131? &#8220;99 Tengri&#8221; (33 bat\u0131l\u0131 beyaz, 44 do\u011fulu siyah, art\u0131 22 ara) tasar\u0131m\u0131 \u00e7o\u011ful bir kavrama i\u015faret ederken, eski T\u00fcrk\u00e7e yaz\u0131tlar tekil bir varl\u0131\u011fa daha yak\u0131n g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p><p>Walther Heissig bu tart\u0131\u015fmay\u0131 <em>Die Religionen der Mongolei<\/em> (1970) adl\u0131 eserinde ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p><p>\u0130kinci soru: Tengri ile <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Uzmanlar\u0131n ruhlar d\u00fcnyas\u0131yla ileti\u015fim kurdu\u011fu din\u00ee sistem.\" tabindex=\"0\">\u015famanizm<\/span> aras\u0131ndaki ili\u015fki nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir? Roberte Hamayon, Eliade&#8217;nin <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Uzmanlar\u0131n ruhlar d\u00fcnyas\u0131yla ileti\u015fim kurdu\u011fu din\u00ee sistem.\" tabindex=\"0\">\u015famanizm<\/span>in ba\u011f\u0131ms\u0131z bir &#8220;arkaik vecd tekni\u011fi&#8221; oldu\u011fu tezine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f; \u015famanizmin geni\u015f bir av ve akrabal\u0131k ekonomisinin par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu modelde Tengri, bir hedeften \u00e7ok arka plan d\u00fczenidir.<\/p><p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc soru: \u0130ran etkileri nas\u0131l bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r? Hotanl\u0131 ve So\u011fdlu arac\u0131l\u0131k, Ahura Mazda gibi kavramlar\u0131 Tengri&#8217;yle kayna\u015ft\u0131rm\u0131\u015f; bu, ge\u00e7 d\u00f6nem <a href=\"\/tr\/khormusta\/\">Khormusta<\/a> kompleksinde g\u00f6r\u00fcn\u00fcr h\u00e2le gelmi\u015ftir. Burada, &#8220;\u00f6zg\u00fcn&#8221; ve &#8220;senkretik&#8221; Tengri&#8217;nin birbirinden ayr\u0131lmas\u0131n\u0131n ne denli g\u00fc\u00e7 oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r; bu durum, \u0130\u00e7 Asya&#8217;n\u0131n her din tarihi i\u00e7in ge\u00e7erli olan metodolojik bir sorudur.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp23e73899 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp23e73899\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2fa99b9c elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp2fa99b9c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Siyasi Me\u015fruiyetin Kayna\u011f\u0131 Olarak G\u00f6ky\u00fcz\u00fc: Eski T\u00fcrk\u00e7e Yaz\u0131tlarda Tengri<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2c162290 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp2c162290\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp268040b2 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp268040b2\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Tengri&#8217;ye ili\u015fkin en eski ve en g\u00fcvenilir yaz\u0131l\u0131 tan\u0131kl\u0131klar, bug\u00fcnk\u00fc Mo\u011folistan&#8217;daki Orhon Vadisi&#8217;nde bulunan ve 8. y\u00fczy\u0131la tarihlenen eski T\u00fcrk\u00e7e runik yaz\u0131tlardan gelmektedir. En tan\u0131nm\u0131\u015flar\u0131, Prens K\u00fcl Tegin ve h\u00fck\u00fcmdar Bilge Ka\u011fan&#8217;\u0131 onurland\u0131ran yaz\u0131tlard\u0131r.<\/p><p>Bu yaz\u0131tlar, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda Danimarkal\u0131 dilbilimci Vilhelm Thomsen taraf\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fclen \u00f6zg\u00fcn bir yaz\u0131yla kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r; bu \u00e7\u00f6z\u00fcm, eski T\u00fcrk\u00e7e tarihi i\u00e7in ilk kez yerli kaynaklara eri\u015fim olana\u011f\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p><p>Bu yaz\u0131tlarda Tengri, \u00f6zellikle egemenli\u011fin kurucusu ve g\u00fcvencesi olarak belirmektedir. Tekrarlayan bir form\u00fcl, ka\u011fan\u0131 g\u00f6\u011f\u00fcn atad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve h\u00fck\u00fcmdar\u0131n g\u00f6k sayesinde h\u00fckmetti\u011fini anlat\u0131r.<\/p><p>Tengri burada ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Tanr\u0131lar, k\u00f6kenler ve d\u00fcnyan\u0131n d\u00fczeni hakk\u0131nda ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa aktar\u0131lan anlat\u0131.\" tabindex=\"0\">mitin<\/span> de\u011fil, siyasi otoriteyi ba\u011f\u0131\u015flayan ve geri alabilen d\u00fczenleyici bir g\u00fcc\u00fcn nesnesidir. Pek \u00e7ok pasaj\u0131n ana fikrine g\u00f6re halk do\u011fru yoldan sapars\u00e1 g\u00f6ky\u00fcz\u00fc deste\u011fini geri \u00e7eker.<\/p><p>G\u00f6ky\u00fcz\u00fc tanr\u0131s\u0131 ile egemenlik me\u015fruiyetinin bu ba\u011f\u0131, en eski kaynaklardan \u00e7\u0131karsanabildi\u011fi bi\u00e7imiyle Tengrizm&#8217;in karakteristik \u00f6zelli\u011fidir. Bu ba\u011f, kayda de\u011fer tarihsel bir etki yaratm\u0131\u015ft\u0131r: Benzer g\u00f6ksel yetki anlay\u0131\u015flar\u0131na daha sonra Mo\u011follarda da rastlan\u0131r; Cengiz Han ve halefler, h\u00e2kimiyet iddialar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ebedi g\u00f6\u011f\u00fcn iradesine dayand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p><p>Orhon yaz\u0131tlar\u0131 bu nedenle yaln\u0131zca dilbilim a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil, din tarihi ve egemenlik tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da b\u00fcy\u00fck de\u011fer ta\u015f\u0131maktad\u0131r: Tengri&#8217;yi y\u00fcce devlet i\u015flevi i\u00e7inde, sonraki kaynaklar\u0131n yabanc\u0131 etkilerle tabloyu yeniden bi\u00e7imlendirmesinden \u00f6nce g\u00f6stermektedir. Benzer g\u00f6ky\u00fcz\u00fc kavramlar\u0131 di\u011fer <a href=\"\/tr\/sibirya-samanizmi\/\">\u0130\u00e7 Asya k\u00fclt\u00fcrlerinde<\/a> de bilinmektedir.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp23886c36 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp23886c36\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2a626ab6 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp2a626ab6\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Tektanr\u0131c\u0131 Yorum ile \u015eamanik \u00c7oktanr\u0131l\u0131 Evren Aras\u0131nda Tengri<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp263d60fc e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp263d60fc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp24b80099 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp24b80099\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Temel bir ara\u015ft\u0131rma tart\u0131\u015fmas\u0131, Tengrizm&#8217;in tek bir g\u00f6ky\u00fcz\u00fc tanr\u0131s\u0131na sahip tektanr\u0131c\u0131 bir din mi, yoksa \u00e7ok say\u0131da ruh ve tanr\u0131 i\u00e7eren \u00e7ok katmanl\u0131 bir sistem mi olarak anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini sormaktad\u0131r. Her iki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn de taraftarlar\u0131 vard\u0131r ve yan\u0131t, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde hangi kaynaklar\u0131n ve hangi tarihsel d\u00f6nemin esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p><p>Tektanr\u0131c\u0131 bir yorumu destekleyen nokta, Tengri&#8217;nin eski T\u00fcrk\u00e7e yaz\u0131tlarda egemenlik ve d\u00fcnya d\u00fczeninin eksenlendi\u011fi \u00fcst\u00fcn ve e\u015fsiz bir g\u00fc\u00e7 olarak belirmesidir.<\/p><p>Kimi yazarlar, \u00f6zellikle T\u00fcrk\u00e7e ve Mo\u011folca konu\u015fulan \u00fclkelerdeki modern ulusal hareketlerin \u00e7evresinden gelenler, bu boyutu \u00f6ne \u00e7\u0131kararak Tengrizm&#8217;i k\u00f6kl\u00fc bir y\u00fcksek din olarak sunmaktad\u0131r. Bu yorum ise \u00e7o\u011funlukla g\u00fcncel kimlik-siyasi \u00e7\u0131karlardan beslenmekte ve ele\u015ftirel bir bak\u0131\u015fla okunmay\u0131 gerektirmektedir.<\/p><p>Buna kar\u015f\u0131n, Sibirya ve Orta Asya halklar\u0131n\u0131n etnografik olarak belgelenmi\u015f dinleri zengin dolu bir ruhlar d\u00fcnyas\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r: Yer, da\u011f ve su tanr\u0131lar\u0131, ata ruhlar\u0131 ve koruyucu ruhlar g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn yan\u0131nda yer almaktad\u0131r. Bu tabloda Tengri \u00f6ne \u00e7\u0131kan, ama di\u011ferleri aras\u0131ndaki bir g\u00fc\u00e7tir; g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn kendisi de birden fazla katmana ayr\u0131labilmektedir.<\/p><p>Bug\u00fcnk\u00fc ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u00e7o\u011funlukla, y\u00fczy\u0131llar i\u00e7inde de\u011fi\u015fmeden kalan tek tip bir Tengrizm&#8217;in var olmad\u0131\u011f\u0131, bunun yerine zamana, b\u00f6lgeye ve toplumsal ba\u011flama g\u00f6re farkl\u0131 vurgular ta\u015f\u0131yan akraba tasar\u0131mlar ailesinin bulundu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne y\u00f6nelmektedir. Tengri bu ailede birle\u015ftirici, ancak kat\u0131 bi\u00e7imde tan\u0131mlanmam\u0131\u015f bir unsur olarak kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp21a28b01 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp21a28b01\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp21ba36c3 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp21ba36c3\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Kaynak Durumu: D\u0131\u015f G\u00f6zlemler, Etnografi ve Yeniden Yap\u0131land\u0131rma Sorunu<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp245c69c8 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp245c69c8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2182fa7e elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp2182fa7e\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Tengri ara\u015ft\u0131rmas\u0131, temel bir kaynak sorunuyla y\u00fcz y\u00fczedir. En eski yerli tan\u0131kl\u0131klar olan Orhon yaz\u0131tlar\u0131, k\u0131sa ve egemenlik ba\u011flam\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Bu d\u00f6nemden \u00f6ncesi i\u00e7in ve b\u00f6lgelerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funda yaz\u0131l\u0131 \u00f6z tan\u0131kl\u0131klar t\u00fcm\u00fcyle yoktur; \u00e7\u00fcnk\u00fc s\u00f6z konusu halklar \u00f6zg\u00fcn bir yaz\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fc geli\u015ftirmemi\u015f ya da <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Bilginin ve anlat\u0131lar\u0131n nesiller boyunca aktar\u0131lmas\u0131.\" tabindex=\"0\">aktar\u0131m<\/span>lar\u0131 s\u00f6zl\u00fc kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p><p>Bu nedenle bilgimizin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc d\u0131\u015f g\u00f6zlemlerden gelmektedir. \u00c7in y\u0131ll\u0131klar\u0131 bozk\u0131r halklar\u0131n\u0131n dinini aktarmakta; Wilhelm von Rubruk ve Giovanni da Pian del Carpine gibi orta\u00e7a\u011f gezginleri Mo\u011follar\u0131n dinini Avrupal\u0131 bir bak\u0131\u015fla betimlemi\u015ftir; Fars\u00e7a ve Arap\u00e7a yazarlar ek g\u00f6zlemler sunmu\u015ftur.<\/p><p>Bu kaynaklar de\u011ferlidir; ancak g\u00f6zlemcilerin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ve kavramlar\u0131 taraf\u0131ndan renklendirilmi\u015ftir. Buna ek olarak, Sibirya ve Orta Asya halklar\u0131na ili\u015fkin 18. ile 20. y\u00fczy\u0131llar aras\u0131ndan geni\u015f bir etnografik malzeme bulunmaktad\u0131r; ne var ki bu malzeme, zaten b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015fmi\u015f bir dinselli\u011fi belgelemektedir: \u00e7o\u011funlukla Budizm, \u0130slam ve daha sonra Sovyet dini bask\u0131s\u0131yla \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p><p>Tarihsel bir Tengrizm&#8217;in yeniden in\u015fas\u0131, bu par\u00e7al\u0131 kaynaklar\u0131 bir araya getirmeyi gerektirmekte ve bu durum ciddi riskler bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. Ge\u00e7 etnografik g\u00f6zlemlerden tek tip bir ilk duruma geriye do\u011fru \u00e7\u0131kar\u0131m yapma ya da yaz\u0131tlar\u0131n eksikliklerini bozk\u0131r etnografisi malzemesiyle doldurma gibi cazip tuzaklar mevcuttur.<\/p><p>Y\u00f6ntemsel a\u00e7\u0131dan temkinli ara\u015ft\u0131rma bu nedenle, belirli bir zaman ve b\u00f6lge i\u00e7in ger\u00e7ekten belgelenmi\u015f olan\u0131, yeniden in\u015fa ve hipotez d\u00fczeyinde kalanlardan titizlikle ay\u0131rt etmektedir. Tengri i\u00e7in bu \u015fu anlama gelir: Temel i\u015flev olarak en y\u00fcksek g\u00f6ksel g\u00fc\u00e7 olmas\u0131 iyi belgelenmi\u015ftir; buna kar\u015f\u0131n pek \u00e7ok yorumun ayr\u0131nt\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri, \u00e7ekinceli bir bak\u0131\u015fla okunmay\u0131 gerektirmektedir.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-lit e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-lit\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-lith elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-lith\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Literat\u00fcr (Se\u00e7me)<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-litc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-litc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-litt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-litt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><li>Jean-Paul Roux: <em>La religion des Turcs et des Mongols<\/em> (Payot 1984)<\/li><li>Vladimir Basilov: <em>Shamanism in Siberia<\/em> (1984)<\/li><li>Wilhelm Radloff: <em>Aus Sibirien<\/em> (1893)<\/li><li>Mircea Eliade: <em>Le chamanisme et les techniques archa\u00efques de l&#8217;Ekstase<\/em> (1951)<\/li><li>Igor de Rachewiltz: <em>The Secret History of the Mongols<\/em> (Brill 2004)<\/li><li>Andrei Znamenski: <em>Shamanism and Western Imagination<\/em> (2007)<\/li><li>Marlene Laruelle: <em>Tengrism<\/em> (2007)<\/li><li>Talat Tekin: <em>A Grammar of Orkhon Turkic<\/em> (1968)<\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-kwd e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-kwd\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-kwdc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-kwdc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-kwdt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-kwdt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em>\u0130lgili anahtar kavramlar: Tengri M\u00f6ngke K\u00f6ke Tengri G\u00f6kt\u00fcrkler Orhon Bilge Ka\u011fan deus otiosus.<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-cc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-cc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" id=\"iwg-cc-tengri\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-ccinner e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-ccinner\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-cch elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-cch\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">iWell Guard ve Koruma Gelenekleri<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-cct elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-cct\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p>iWell Guard, <a href=\"\/tr\/sibirya-samanizmi\/\">Sibirya \/ Tengrizm<\/a> gelene\u011finde ve d\u00fcnya genelinde pek \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrde var olan ta\u015f\u0131nabilir koruyucu nesnelerin k\u00fclt\u00fcrel-tarihsel gelene\u011fine ba\u011flanmaktad\u0131r. 41 katman, alt\u0131n saf, platin, g\u00fcm\u00fc\u015f, Almanya&#8217;da \u00fcretilmi\u015ftir. 30 g\u00fcn iade hakk\u0131.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-ccb iwg-cc-button iwg-cc-cta-2026-05-13 elementor-widget elementor-widget-jet-button\" data-id=\"iwgw-tengri-ccb\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"jet-button.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-jet-button jet-elements\"><div class=\"jet-button__container\"><a class=\"jet-button__instance jet-button__instance--icon-left hover-effect-1\" href=\"\/ueber-iwell-guard\/?utm_source=iwell-guard.com&amp;utm_medium=info-box&amp;utm_campaign=wesen-tradition\"><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-normal\"><\/div><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-hover\"><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-normal\"><span class=\"jet-button__label\">iWell Guard hakk\u0131nda daha fazla bilgi<\/span><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-hover\"><span class=\"jet-button__label\">iWell Guard hakk\u0131nda daha fazla bilgi<\/span><\/div><\/a><\/div><\/div><style>.elementor-element.elementor-element-iwgw-tengri-ccb .jet-button__instance{width:320px;height:56px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-tengri-ccb .jet-button__state-normal .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#1a1b20;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-tengri-ccb .jet-button__state-hover .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#FECC76;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-tengri-ccb .jet-button__plane-normal{background-color:#FECC76;border-style:solid;border-color:#C99540;border-width:2px 2px 2px 2px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-tengri-ccb .jet-button__plane-hover{background-color:rgba(0,0,0,0.55);border-style:solid;border-color:#FECC76;border-width:2px 2px 2px 2px;}<\/style>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-ccd elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-ccd\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p style=\"text-align:center;font-size:13px;opacity:0.7;margin-top:14px\" data-nosnippet=\"true\">Ki\u015fisel deneyimler farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterebilir. T\u0131bbi \u00fcr\u00fcn de\u011fildir. Sa\u011fl\u0131k vaadi i\u00e7ermez.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-disc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-disc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-discw elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-tengri-discw\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<footer data-nosnippet=\"true\" class=\"iwg-disclaimer-block\"><p data-nosnippet=\"true\">iWell Guard <strong>t\u0131bbi bir \u00fcr\u00fcn de\u011fildir<\/strong> ve t\u0131bbi ya da psikoterapi tedavisinin yerini tutmaz. Din bilimsel i\u00e7erikler k\u00fclt\u00fcrel-tarihsel s\u0131n\u0131fland\u0131rma niteli\u011findedir; ruhsal uygulama tavsiyesi de\u011fildir.<\/p><\/footer>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tengri, T\u00fcrklerin, Mo\u011follar\u0131n ve Sibirya bozk\u0131r halklar\u0131n\u0131n g\u00f6ky\u00fcz\u00fc tanr\u0131s\u0131 Tengri, Avrasya bozk\u0131r Tengrizm&#8217;inin merkezi y\u00fcce tanr\u0131s\u0131d\u0131r. Ebedi mavi g\u00f6ky\u00fcz\u00fc (Mo\u011folca M\u00f6ngke K\u00f6ke Tengri) olarak d\u00fczeni, hukuku ve iktidar\u0131 ayn\u0131 anda cisimle\u015ftirir; \u015famanlar\u0131n, hanlar\u0131n ve kabile b\u00fcy\u00fcklerinin siyasi ve rit\u00fcel me\u015fruiyetlerini temellendirdikleri arka plan\u0131 olu\u015fturur. Yarat\u0131c\u0131Sibirya \/ TengrizmY\u00fcce Tanr\u0131 \u0130\u00e7indekiler S\u0131n\u0131fland\u0131rma ve K\u0131sa Profil Tengri, i\u00e7 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2857,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"_yoast_wpseo_focuskw":"Tengri g\u00f6ky\u00fcz\u00fc tanr\u0131s\u0131 Tengrizm","_yoast_wpseo_title":"Tengri - Bozk\u0131r Halklar\u0131n\u0131n G\u00f6ky\u00fcz\u00fc Tanr\u0131s\u0131, Mitoloji ve Kaynaklar","_yoast_wpseo_metadesc":"Tengri, T\u00fcrk-Mo\u011fol ve Sibirya tengricilerinin ebedi g\u00f6ky\u00fcz\u00fc tanr\u0131s\u0131d\u0131r. Mitoloji, k\u00fclt ve kaynaklarla birlikte din bilimsel s\u0131n\u0131fland\u0131rma.","_yoast_wpseo_meta-robots-noindex":"","_yoast_wpseo_canonical":"","_angie_page":false,"gefaehrdungsstufe":"","wesen_kultur":"","wesen_klasse":"","footnotes":""},"categories":[],"class_list":["post-73120","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.7 (Yoast SEO v28.1) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Tengri - Bozk\u0131r Halklar\u0131n\u0131n G\u00f6ky\u00fcz\u00fc Tanr\u0131s\u0131, Mitoloji ve Kaynaklar<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Tengri, T\u00fcrk-Mo\u011fol ve Sibirya tengricilerinin ebedi g\u00f6ky\u00fcz\u00fc tanr\u0131s\u0131d\u0131r. Mitoloji, k\u00fclt ve kaynaklarla birlikte din bilimsel s\u0131n\u0131fland\u0131rma.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/tengri\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Tengri - Tengricilerin G\u00f6ky\u00fcz\u00fc Tanr\u0131s\u0131\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Tengri, T\u00fcrk-Mo\u011fol ve Sibirya tengricilerinin ebedi g\u00f6ky\u00fcz\u00fc tanr\u0131s\u0131d\u0131r. Mitoloji, k\u00fclt ve kaynaklarla birlikte din bilimsel s\u0131n\u0131fland\u0131rma.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/tengri\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"iWell Guard\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-08-01T22:32:36+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"19 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/tr\\\/tengri\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/tr\\\/tengri\\\/\",\"name\":\"Tengri - Bozk\u0131r Halklar\u0131n\u0131n G\u00f6ky\u00fcz\u00fc Tanr\u0131s\u0131, Mitoloji ve Kaynaklar\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/tr\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/tr\\\/tengri\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/tr\\\/tengri\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp\",\"datePublished\":\"2026-08-01T22:32:13+00:00\",\"dateModified\":\"2026-08-01T22:32:36+00:00\",\"description\":\"Tengri, T\u00fcrk-Mo\u011fol ve Sibirya tengricilerinin ebedi g\u00f6ky\u00fcz\u00fc tanr\u0131s\u0131d\u0131r. Mitoloji, k\u00fclt ve kaynaklarla birlikte din bilimsel s\u0131n\u0131fland\u0131rma.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/tr\\\/tengri\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/tr\\\/tengri\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/tr\\\/tengri\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp\",\"width\":1024,\"height\":1536,\"caption\":\"G\u00f6tter aus der Sibirisch-tengrismus-Tradition.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/tr\\\/tengri\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Start\",\"item\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/tr\\\/ana-sayfa\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Tengri &#8211; Tengricilerin G\u00f6ky\u00fcz\u00fc Tanr\u0131s\u0131\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/tr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/tr\\\/\",\"name\":\"iWell Guard\",\"description\":\"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/tr\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/tr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/tr\\\/#organization\",\"name\":\"Ittermann electronic GmbH\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/tr\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"width\":1182,\"height\":237,\"caption\":\"Ittermann electronic GmbH\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/pantip.com\\\/profile\\\/9367242\",\"https:\\\/\\\/micro.blog\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.diggerslist.com\\\/iwellguard\\\/about\",\"https:\\\/\\\/skitterphoto.com\\\/photographers\\\/2870314\\\/iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/iwellguard.wordpress.com\\\/2026\\\/06\\\/06\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/hub.docker.com\\\/u\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.pinterest.com\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/bit.ly\\\/m\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/entre-vos-mains.alsace.eu\\\/profiles\\\/iwellguard\\\/activity\",\"https:\\\/\\\/gravatar.com\\\/reallybeded8fd34\",\"https:\\\/\\\/naijamatta.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.goodreads.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/profile.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/experiment.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/wakelet.com\\\/@iWellGuard82270\",\"https:\\\/\\\/www.chordie.com\\\/forum\\\/profile.php?id=2555664\",\"https:\\\/\\\/www.instapaper.com\\\/p\\\/17757966\",\"https:\\\/\\\/www.mapleprimes.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/businesslistingplus.com\\\/profile\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/telegra.ph\\\/iWell-Guard-06-06\",\"https:\\\/\\\/pbase.com\\\/iwellguard\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/b.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/20260607#bookmark-4788405196491818882\",\"https:\\\/\\\/fliphtml5.com\\\/home\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/anyflip.com\\\/homepage\\\/cmiwl#About\",\"https:\\\/\\\/transfur.com\\\/Users\\\/iwellguard\",\"http:\\\/\\\/delphi.larsbo.org\\\/user\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/jobs.lajobsportal.org\\\/profiles\\\/8380803-iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/md.chaosdorf.de\\\/s\\\/jfbe5SBdJD\",\"https:\\\/\\\/www.lingvolive.com\\\/en-us\\\/profile\\\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\\\/translations\",\"https:\\\/\\\/www.fitday.com\\\/fitness\\\/forums\\\/members\\\/iwellguard.html\",\"https:\\\/\\\/www.mymeetbook.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/pxhere.com\\\/en\\\/photographer-me\\\/5040798\",\"https:\\\/\\\/disqus.com\\\/by\\\/iwellguard\\\/about\\\/\",\"https:\\\/\\\/pastelink.net\\\/hjwciqwq\",\"https:\\\/\\\/pubhtml5.com\\\/homepage\\\/scjhn\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.bitchute.com\\\/channel\\\/2O2eOKzNqujT\",\"https:\\\/\\\/audiomack.com\\\/iwellguard\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Tengri - Bozk\u0131r Halklar\u0131n\u0131n G\u00f6ky\u00fcz\u00fc Tanr\u0131s\u0131, Mitoloji ve Kaynaklar","description":"Tengri, T\u00fcrk-Mo\u011fol ve Sibirya tengricilerinin ebedi g\u00f6ky\u00fcz\u00fc tanr\u0131s\u0131d\u0131r. Mitoloji, k\u00fclt ve kaynaklarla birlikte din bilimsel s\u0131n\u0131fland\u0131rma.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/tengri\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Tengri - Tengricilerin G\u00f6ky\u00fcz\u00fc Tanr\u0131s\u0131","og_description":"Tengri, T\u00fcrk-Mo\u011fol ve Sibirya tengricilerinin ebedi g\u00f6ky\u00fcz\u00fc tanr\u0131s\u0131d\u0131r. Mitoloji, k\u00fclt ve kaynaklarla birlikte din bilimsel s\u0131n\u0131fland\u0131rma.","og_url":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/tengri\/","og_site_name":"iWell Guard","article_modified_time":"2026-08-01T22:32:36+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":1536,"url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp","type":"image\/webp"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Tahmini okuma s\u00fcresi":"19 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/tengri\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/tengri\/","name":"Tengri - Bozk\u0131r Halklar\u0131n\u0131n G\u00f6ky\u00fcz\u00fc Tanr\u0131s\u0131, Mitoloji ve Kaynaklar","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/tengri\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/tengri\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp","datePublished":"2026-08-01T22:32:13+00:00","dateModified":"2026-08-01T22:32:36+00:00","description":"Tengri, T\u00fcrk-Mo\u011fol ve Sibirya tengricilerinin ebedi g\u00f6ky\u00fcz\u00fc tanr\u0131s\u0131d\u0131r. Mitoloji, k\u00fclt ve kaynaklarla birlikte din bilimsel s\u0131n\u0131fland\u0131rma.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/tengri\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/tengri\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/tengri\/#primaryimage","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp","width":1024,"height":1536,"caption":"G\u00f6tter aus der Sibirisch-tengrismus-Tradition."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/tengri\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Start","item":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/ana-sayfa\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Tengri &#8211; Tengricilerin G\u00f6ky\u00fcz\u00fc Tanr\u0131s\u0131"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/#website","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/","name":"iWell Guard","description":"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen","publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/#organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","width":1182,"height":237,"caption":"Ittermann electronic GmbH"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/pantip.com\/profile\/9367242","https:\/\/micro.blog\/iwellguard","https:\/\/www.diggerslist.com\/iwellguard\/about","https:\/\/skitterphoto.com\/photographers\/2870314\/iwell-guard","https:\/\/iwellguard.wordpress.com\/2026\/06\/06\/iwell-guard\/","https:\/\/hub.docker.com\/u\/iwellguard","https:\/\/www.pinterest.com\/iwellguard\/","https:\/\/bit.ly\/m\/iwellguard","https:\/\/entre-vos-mains.alsace.eu\/profiles\/iwellguard\/activity","https:\/\/gravatar.com\/reallybeded8fd34","https:\/\/naijamatta.com\/iwellguard","https:\/\/www.goodreads.com\/iwellguard","https:\/\/profile.hatena.ne.jp\/iwellguard\/","https:\/\/experiment.com\/users\/iwellguard","https:\/\/wakelet.com\/@iWellGuard82270","https:\/\/www.chordie.com\/forum\/profile.php?id=2555664","https:\/\/www.instapaper.com\/p\/17757966","https:\/\/www.mapleprimes.com\/users\/iwellguard","https:\/\/businesslistingplus.com\/profile\/iwell-guard\/","https:\/\/telegra.ph\/iWell-Guard-06-06","https:\/\/pbase.com\/iwellguard\/iwellguard","https:\/\/b.hatena.ne.jp\/iwellguard\/20260607#bookmark-4788405196491818882","https:\/\/fliphtml5.com\/home\/iwellguard","https:\/\/anyflip.com\/homepage\/cmiwl#About","https:\/\/transfur.com\/Users\/iwellguard","http:\/\/delphi.larsbo.org\/user\/iwellguard","https:\/\/jobs.lajobsportal.org\/profiles\/8380803-iwell-guard","https:\/\/md.chaosdorf.de\/s\/jfbe5SBdJD","https:\/\/www.lingvolive.com\/en-us\/profile\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\/translations","https:\/\/www.fitday.com\/fitness\/forums\/members\/iwellguard.html","https:\/\/www.mymeetbook.com\/iwellguard","https:\/\/pxhere.com\/en\/photographer-me\/5040798","https:\/\/disqus.com\/by\/iwellguard\/about\/","https:\/\/pastelink.net\/hjwciqwq","https:\/\/pubhtml5.com\/homepage\/scjhn\/","https:\/\/www.bitchute.com\/channel\/2O2eOKzNqujT","https:\/\/audiomack.com\/iwellguard"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/73120","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=73120"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/73120\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":73127,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/73120\/revisions\/73127"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2857"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=73120"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=73120"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}