{"id":57262,"date":"2026-07-31T19:22:17","date_gmt":"2026-07-31T19:22:17","guid":{"rendered":"https:\/\/iwell-guard.com\/umai-hyjnesha-e-nenave-dhe-femijeve-te-turkeve\/"},"modified":"2026-07-31T19:22:40","modified_gmt":"2026-07-31T19:22:40","slug":"umai","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/umai\/","title":{"rendered":"Umai &#8211; Hyjnesha e N\u00ebnave dhe F\u00ebmij\u00ebve t\u00eb Turk\u00ebve"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"57262\" class=\"elementor elementor-57262 elementor-2635\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-hero e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-umai-hero\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-hl e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"iwgw-umai-hl\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-htxt e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-umai-htxt\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-h1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-umai-h1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Umai, Hyjnesha mbrojt\u00ebse turko-sibiriane e n\u00ebnave dhe t\u00eb porsalindurve<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-lead elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-umai-lead\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Umai \u00ebsht\u00eb hyjnesha e n\u00ebnave dhe f\u00ebmij\u00ebve e rrethit fetar turko-sibirian. Emri i saj sh\u00ebnon nj\u00ebkoh\u00ebsisht placent\u00ebn; ajo mbron shtatz\u00ebnat, t\u00eb porsalindurit dhe foshnjat dhe q\u00ebndron pran\u00eb shamaneve dhe mamive si hyjnesh\u00eb ndihm\u00ebse personale.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-pillc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-umai-pillc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-pills elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-umai-pills\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"iwg-pill-row\"><span class=\"iwg-klasse-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Hyjnesh\u00eb e tradit\u00ebs Siberi \/ Tengrismus.\">Hyjnesh\u00eb<\/span><a href=\"\/sq\/shamanizmi-siberian\/\" class=\"iwg-kultur-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Mitologjia e tradit\u00ebs Siberi \/ Tengrismus.\">Siberi \/ Tengrismus<\/a><span class=\"iwg-tradition-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Hyjnesh\u00eb mbrojt\u00ebse.\">Hyjnesh\u00eb mbrojt\u00ebse<\/span><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-tocc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-umai-tocc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-toc elementor-toc--minimized-on-tablet elementor-widget elementor-widget-table-of-contents\" data-id=\"iwgw-umai-toc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;headings_by_tags&quot;:[&quot;h2&quot;,&quot;h3&quot;],&quot;minimize_box&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;marker_view&quot;:&quot;bullets&quot;,&quot;no_headings_message&quot;:&quot;Nuk u gjet\\u00ebn tituj n\\u00eb k\\u00ebt\\u00eb faqe.&quot;,&quot;exclude_headings_by_selector&quot;:[],&quot;icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;fas fa-circle&quot;,&quot;library&quot;:&quot;fa-solid&quot;,&quot;rendered_tag&quot;:&quot;&lt;svg class=\\&quot;e-font-icon-svg e-fas-circle\\&quot; viewBox=\\&quot;0 0 512 512\\&quot; xmlns=\\&quot;http:\\\/\\\/www.w3.org\\\/2000\\\/svg\\&quot;&gt;&lt;path d=\\&quot;M256 8C119 8 8 119 8 256s111 248 248 248 248-111 248-248S393 8 256 8z\\&quot;&gt;&lt;\\\/path&gt;&lt;\\\/svg&gt;&quot;},&quot;minimized_on&quot;:&quot;tablet&quot;,&quot;hierarchical_view&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;min_height&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"table-of-contents.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__header\">\n\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-toc__header-title\">\n\t\t\t\tTabela e p\u00ebrmbajtjes\t\t\t<\/h2>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--expand\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-umai-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Open table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--collapse\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-umai-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Close table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div id=\"elementor-toc__iwgw-umai-toc\" class=\"elementor-toc__body\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-toc__spinner-container\">\n\t\t\t\t<svg class=\"elementor-toc__spinner eicon-animation-spin e-font-icon-svg e-eicon-loading\" aria-hidden=\"true\" viewBox=\"0 0 1000 1000\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M500 975V858C696 858 858 696 858 500S696 142 500 142 142 304 142 500H25C25 237 238 25 500 25S975 237 975 500 763 975 500 975Z\"><\/path><\/svg>\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-hr e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-umai-hr\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-heroimg iwg-hero-image elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"iwgw-umai-heroimg\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_umai-683x1024.webp\" class=\"attachment-large size-large wp-image-2859\" alt=\"Umai - G\u00f6tter aus der Sibirisch-tengrismus-Tradition, historisch-illustrativ\" srcset=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_umai-683x1024.webp 683w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_umai-200x300.webp 200w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_umai-768x1152.webp 768w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_umai.webp 1024w\" sizes=\"(max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-sec-iwgcomp2-umai elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"sec-iwgcomp2-umai\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-col-iwgcomp2-umai\" data-id=\"col-iwgcomp2-umai\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgcomp2-umai elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgcomp2-umai\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Umai konsiderohet hyjnesha mbrojt\u00ebse <strong>turko-sibiriane<\/strong> e f\u00ebmij\u00ebve dhe ndihm\u00ebse e lindjes. <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"T\u00ebr\u00ebsia e veprimeve t\u00eb adhurimit fetar ndaj nj\u00eb hyjnie ose figure t\u00eb shenjt\u00eb.\" tabindex=\"0\">Kulti<\/span> i saj \u00ebsht\u00eb i dokumentuar n\u00eb burime mongolo-turke q\u00eb nga shekulli i 8-t\u00eb. <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"T\u00ebr\u00ebsia e veprimeve t\u00eb adhurimit fetar ndaj nj\u00eb hyjnie ose figure t\u00eb shenjt\u00eb.\" tabindex=\"0\">Kulti<\/span> i saj \u00ebsht\u00eb i dokumentuar n\u00eb burime mongolo-turke q\u00eb nga shekulli i 8-t\u00eb.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s0 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-umai-s0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s0h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-umai-s0h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Klasifikimi dhe profili i shkurt\u00ebr<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s0c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-umai-s0c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s0t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-umai-s0t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Umai (edhe Omai, Omoj, Umaj, May-Ene) \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga hyjnit\u00eb e rralla t\u00eb larta fem\u00ebrore t\u00eb Tengrizmit historik, t\u00eb dokumentuara qart\u00eb q\u00eb n\u00eb koh\u00ebn para-islame. Nd\u00ebrsa <a href=\"\/sq\/tengri\/\">Tengri<\/a> si per\u00ebndi i larguar i qiellit garanton rendin e sfondit, Umai \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fuqi mbrojt\u00ebse konkretisht e af\u00ebrt n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn familjare: ajo mbik\u00ebqyr lindjen, gjumin e foshnj\u00ebs dhe vitin e par\u00eb t\u00eb jet\u00ebs.<\/p><p>D\u00ebshmit\u00eb shtrihen nga mbishkrimet altt\u00fcrke t\u00eb Orchon-it t\u00eb shekullit t\u00eb 8-t\u00eb (mbishkrimi i Tonyukuk-ut) <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Nj\u00eb tekst i gdhendur ose i skalitur n\u00eb nj\u00eb mbart\u00ebs t\u00eb ngulitur.\" tabindex=\"0\">mbishkrimi<\/span> n\u00ebp\u00ebrmjet etnografive jakute, altaike dhe chakassike t\u00eb shekujve 19 dhe 20 deri te rilindjet moderne n\u00eb Tuva dhe Kazakistan. Brenda hap\u00ebsir\u00ebs kulturore <a href=\"\/sq\/shamanizmi-siberian\/\">Tradita Tengriste Siberiane<\/a> ajo \u00ebsht\u00eb figura qendrore e n\u00ebn\u00ebs dhe q\u00ebndron n\u00eb tension funksional me <a href=\"\/sq\/ajisit\/\">Ajisit<\/a>, hyjnesh\u00ebn jakute t\u00eb lindjes.<\/p><p>Umai \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht interesante nga pik\u00ebpamja shkencore-fetare, sepse ajo krijon nj\u00eb lidhje t\u00eb rrall\u00eb midis nj\u00eb funksioni kozmik abstrakt t\u00eb n\u00ebn\u00ebs dhe nj\u00eb substrati konkret anatomik: termi <em>umai<\/em> do t\u00eb thot\u00eb fjal\u00eb p\u00ebr fjal\u00eb &#8220;placent\u00eb&#8221;. K\u00ebshtu nj\u00eb pjes\u00eb e trupit b\u00ebhet vet\u00eb banesa e <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Nj\u00eb qenie e nderuar si hyjnore brenda nj\u00eb feje.\" tabindex=\"0\">hyjnis\u00eb<\/span>, gj\u00eb q\u00eb kujton ngarkimin fetar t\u00eb realieve anatomike n\u00eb shum\u00eb kultura t\u00eb tjera.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s1 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-umai-s1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s1h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-umai-s1h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Emri dhe etimologjia<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s1c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-umai-s1c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s1t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-umai-s1t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Fjala <em>umai<\/em> n\u00eb turqishten e vjet\u00ebr n\u00ebnkupton nj\u00ebkoh\u00ebsisht &#8220;placent\u00eb&#8221; dhe &#8220;hyjnesh\u00eb mbrojt\u00ebse e f\u00ebmij\u00ebve&#8221;. Ky kuptim i dyfisht\u00eb \u00ebsht\u00eb vendimtar nga pik\u00ebpamja e historis\u00eb s\u00eb fes\u00eb: placenta konsiderohej si ekuivalenti material i mbrojtjes hyjnore, e cila pas lindjes nuk hidhej, por vendosej n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb shenjt\u00eb (n\u00eb pem\u00eb, n\u00ebn nj\u00eb prag, pran\u00eb vatr\u00ebs).<\/p><p>Nga pik\u00ebpamja etimologjike, fjala klasifikohet nga Gerard Clauson dhe turkolog\u00eb t\u00eb tjer\u00eb si turqishte e vjet\u00ebr, pa huazim t\u00eb qart\u00eb iranian apo paleosibirian. Tek jakut\u00ebt dhe burjat\u00ebt ajo quhet <em>Ymaj<\/em> respektivisht <em>Manzan Gormo<\/em>, me rol funksionalisht t\u00eb ngjash\u00ebm.<\/p><p>Burimet mongole e njohin at\u00eb si <em>Et\u00fcgen Eke<\/em>, &#8220;N\u00ebna Tok\u00eb&#8221;, duke treguar k\u00ebshtu nj\u00eb bashkim t\u00eb pjessh\u00ebm me hyjnesh\u00ebn e tok\u00ebs; n\u00eb k\u00ebt\u00eb bashkim Umai afrohet me <a href=\"\/sq\/yer-sub\/\">Yer-Sub<\/a>.<\/p><p>Mbishkrimi i K\u00f6kt\u00fcrk\u00ebve i Tonyukukut (rreth vitit 720 pas Kr.) e p\u00ebrmend at\u00eb bashk\u00eb me Tengrin dhe Yer-Sub dhe d\u00ebshmon k\u00ebshtu rolin e saj mbart\u00ebs t\u00eb shtetit n\u00eb fen\u00eb e hershme turke. Shkenca e ka interpretuar k\u00ebt\u00eb formul\u00eb thirrjeje me tre gjymtyr\u00eb si triad\u00eb kozmologjike: <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Tekst i gdhendur ose i g\u00ebrvishtur n\u00eb nj\u00eb mbart\u00ebs t\u00eb ngulitur.\" tabindex=\"0\">mbishkrimi<\/span> &#8211; qiell, n\u00ebn\u00eb, tok\u00eb-uj\u00eb.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s2 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-umai-s2\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s2h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-umai-s2h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">P\u00ebrshkrimi dhe ikonografia<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s2c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-umai-s2c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s2t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-umai-s2t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Umai p\u00ebrshkruhet tradicionalisht si grua e re me g\u00ebrshet t\u00eb gjat\u00eb dhe zbukurime argjendi. Ajo hip\u00ebn mbi nj\u00eb zog t\u00eb bardh\u00eb (shpesh mjellm\u00eb), mban nj\u00eb mantel t\u00eb q\u00ebndisur me diell dhe h\u00ebn\u00eb dhe mban nj\u00eb hark t\u00eb vog\u00ebl ari, me t\u00eb cilin d\u00ebbon shpirtrat e d\u00ebmsh\u00ebm nga djepat e f\u00ebmij\u00ebve.<\/p><p>N\u00eb tamburinat e shaman\u00ebve t\u00eb Siberis\u00eb Jugore ajo zakonisht q\u00ebndron n\u00eb gjysm\u00ebn e sip\u00ebrme, pran\u00eb, por n\u00ebn <a href=\"\/sq\/uelgen\/\">\u00dclgen<\/a>.<\/p><p>N\u00eb sistemin simbolik t\u00eb ekonomis\u00eb sht\u00ebpiake, shenja e saj \u00ebsht\u00eb druri i djeprit: var\u00ebse t\u00eb vogla t\u00eb gdhendura n\u00eb form\u00eb zogu ose harku, t\u00eb varura mbi djep. Edhe k\u00ebmisha e par\u00eb e t\u00eb porsalindurit, shpesh e punuar nga k\u00ebmisha e babait, konsiderohet &#8220;rrob\u00eb e Umait&#8221;. Koleksioni etnografik i Muzeut Rus (Sh\u00ebn Petersburg) dhe i Muzeut Etnografik n\u00eb Ulan-Ude p\u00ebrmban objekte t\u00eb shumta t\u00eb tilla.<\/p><p>N\u00eb l\u00ebvizjen moderne t\u00eb ri-tengrismusit tuvinase dhe kazake, Umai u b\u00eb ikon\u00eb kulturore; n\u00eb Astana, figura e saj zbukuron nj\u00eb \u00e7ez\u00ebm. Kjo ikonografi moderne mb\u00ebshtetet n\u00eb p\u00ebrshkrimet tradicionale, por krijon, si shpesh ndodh n\u00eb ringjallje fetare, nj\u00eb form\u00eb vizuale t\u00eb konsoliduar, e cila n\u00eb materialin historik nuk ka ekzistuar kaq e mbyllur.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s3 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-umai-s3\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s3h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-umai-s3h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Narrativat mitologjike<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s3c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-umai-s3c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s3t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-umai-s3t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Mbishkrimi i Tonyukukut (<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Nj\u00eb tekst i gdhendur ose i g\u00ebrvishtur n\u00eb nj\u00eb mbart\u00ebs t\u00eb ngulitur.\" tabindex=\"0\">mbishkrim<\/span> ca. 720 pas Kr.) e p\u00ebrmend Umain p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb bashk\u00eb me Tengrin: \u201eTengri, Umai dhe toka-dhe-uji i shenjt\u00eb na kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb fitoren.&#8221;, Umai shfaqet k\u00ebtu n\u00eb nj\u00eb trinitet me per\u00ebndin\u00eb e qiellit dhe fuqin\u00eb e tok\u00ebs-ujit t\u00eb lidhur me vendin (krahaso <a href=\"\/sq\/yer-sub\/\">Yer-Sub<\/a>). Talat Tekin e ka analizuar n\u00eb detaje k\u00ebt\u00eb pasazh gramatikisht dhe semantikisht n\u00eb vitin 1968.<\/p><p>Nj\u00eb tregim altaik, i regjistruar nga Wilhelm Radloff, p\u00ebrshkruan se si Umai e zbret shpirtin e nj\u00eb foshnjeje t\u00eb porsalindur nga qielli n\u00eb nj\u00eb djepe t\u00eb art\u00eb dhe e vendos duke marr\u00eb frym\u00eb n\u00eb gjirin e n\u00ebn\u00ebs. Kur vdes nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb, \u201eUmai merr mbrapsht k\u00ebmish\u00ebn e saj&#8221;, nj\u00eb shprehje q\u00eb tregon kthyeshm\u00ebrin\u00eb e dhurat\u00ebs hyjnore, pa caktuar faj.<\/p><p>N\u00eb epet jakute Olonkho ajo bashkohet pjes\u00ebrisht me <a href=\"\/sq\/ajisit\/\">Ajisit<\/a> dhe shfaqet si sjell\u00ebse e shpirtit t\u00eb jet\u00ebs. Kjo bashk\u00ebdyzim \u00ebsht\u00eb ndri\u00e7uese nga pik\u00ebpamja e historis\u00eb fetare: tregon se si nj\u00eb funksion pan-sibirian personalizohet ndryshe n\u00eb panteonet rajonale.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s4 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-umai-s4\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s4h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-umai-s4h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Kulti dhe adhurimi<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s4c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-umai-s4c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s4t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-umai-s4t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"T\u00ebr\u00ebsia e veprimeve t\u00eb adhurimit fetar ndaj nj\u00eb hyjnie ose figure t\u00eb shenjt\u00eb.\" tabindex=\"0\">Kulti<\/span> i Umait ishte i lidhur ngusht\u00eb me familjen. Ritualet kryesore ishin: festa e pastrimit <em>nayan-ot<\/em> tre dit\u00eb pas lindjes, gjat\u00eb s\u00eb cil\u00ebs mami dhe n\u00ebna kalojn\u00eb n\u00ebp\u00ebr tymrimin e d\u00ebllinj\u00ebs dhe rr\u00ebshir\u00ebs s\u00eb larish\u00ebs; &#8220;varjen e harkut&#8221; mbi djep; ofert\u00ebn vjetore ushqimore (gjiz\u00eb, qum\u00ebsht kujose, biskota me gjalp\u00eb) n\u00eb fest\u00ebn e pranver\u00ebs.<\/p><p>Shaman\u00ebt e thirrnin Umain kryesisht gjat\u00eb seancave sh\u00ebruese p\u00ebr f\u00ebmij\u00eb. Ajo konsiderohej fuqi e arritshme pa aur\u00eb misterioze, nj\u00eb &#8220;hyjnesh\u00eb e af\u00ebrt&#8221;, t\u00eb cil\u00ebs mund t&#8217;i flisje me z\u00eb edhe n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrditshme. Sot ajo luan rol n\u00eb <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kultura popullore e trash\u00ebguar me zakone, tregime dhe k\u00ebng\u00eb.\" tabindex=\"0\">folklor<\/span>in tuvinase dhe chakassian si figur\u00eb referimi p\u00ebr obstetrik\u00ebn dhe zin mbi foshnjat e vdekura.<\/p><p>V\u00ebrejtja e sociologjis\u00eb fetare t\u00eb Vladimir Basilov \u00ebsht\u00eb qendrore k\u00ebtu: Umai mbush nj\u00eb zbraz\u00ebti emocionale dhe praktike, t\u00eb cil\u00ebn Tengri i larg\u00ebt nuk mund ta mbush\u00eb. Kjo plot\u00ebsi i p\u00ebrket tipareve strukturore t\u00eb panteon\u00ebve shum\u00ebpjes\u00ebsh me nj\u00eb <em>deus otiosus<\/em> n\u00eb krye.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s5 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-umai-s5\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s5h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-umai-s5h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Praktika mbrojt\u00ebse dhe apotropaikja<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s5c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-umai-s5c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s5t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-umai-s5t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>I p\u00ebrshkruar shkenc\u00ebrisht (pa premtim efekti), kompleksi apotropaik rreth Umait p\u00ebrfshinte: varjen e harqeve t\u00eb vegj\u00ebl druri ose figurave zogjsh mbi djep; fshehjen e placent\u00ebs n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb past\u00ebr; shmangien e zhurmave t\u00eb forta dhe mjeteve t\u00eb mprehta gjat\u00eb 40 dit\u00ebve t\u00eb para; veshjen e &#8220;k\u00ebmish\u00ebs s\u00eb Umait&#8221; nga copa e nj\u00eb v\u00ebllai ose mostre t\u00eb sh\u00ebndetshme.<\/p><p>K\u00ebto praktika adresonin, nga perspektiva e brendshme, shqet\u00ebsimin se nj\u00eb foshnj\u00eb mund t\u00eb &#8220;t\u00ebrhiqej posht\u00eb&#8221; nga shpirtrat e d\u00ebmsh\u00ebm si <a href=\"\/sq\/buga\/\">shpirtrat d\u00ebmtues Khargi<\/a> ose nga t\u00eb d\u00ebrguarit e <a href=\"\/sq\/erlik-khan\/\">Erlik Khan<\/a>. Nga perspektiva e jashtme etnografike, ato jan\u00eb rituale strukturuese t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb p\u00ebrditshme, q\u00eb i japin form\u00eb kulturore vdekshm\u00ebris\u00eb s\u00eb lart\u00eb t\u00eb foshnjave.<\/p><p>Periudha 40-ditore e kursimit pas lindjes haset n\u00eb shum\u00eb fe euraziane (krishterimi ortodoks, judaizmi, islami), nj\u00eb tregues se praktikat e qendruara rreth Umait jan\u00eb pjes\u00eb e nj\u00eb kompleksi m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb eurazian t\u00eb ritualeve t\u00eb lindjes, pa pasur mund\u00ebsi t\u00eb b\u00ebhet ndonj\u00eb derivim historik i drejtp\u00ebrdrejt\u00eb.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s6 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-umai-s6\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s6h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-umai-s6h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Paralele n\u00eb kultura t\u00eb tjera<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s6c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-umai-s6c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s6t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-umai-s6t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Funksionalisht t\u00eb krahasueshme jan\u00eb: Eileithyia dhe Hera Argeia greke; Juno Lucina romake; Mokosh sllave; Frigg norvegjeze n\u00eb rolin e saj si ndihm\u00ebse e lindjes; n\u00eb Siberi vet\u00eb <a href=\"\/sq\/ajisit\/\">Ajisit<\/a> (jakut\u00eb). N\u00eb Kin\u00eb i korrespondon tipologjikisht Bixia Yuanjun, hyjnesha e lindjes e Tai-Shanit, n\u00eb Indi Shashthi.<\/p><p>Pointa historike: n\u00eb pothuajse t\u00eb gjitha panteon\u00ebt q\u00eb posedojn\u00eb nj\u00eb per\u00ebndi t\u00eb larg\u00ebt t\u00eb qiellit, ekziston nj\u00eb figur\u00eb fem\u00ebrore mbrojt\u00ebse kompensuese p\u00ebr dram\u00ebn e vitit t\u00eb par\u00eb t\u00eb jet\u00ebs. Umai e plot\u00ebson k\u00ebt\u00eb rol n\u00eb tengrizmus n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht kompakte. Fenomenologjikisht fetare, ajo \u00ebsht\u00eb shembull teksti p\u00ebr korrelacionin midis <em>deus otiosus<\/em> lart dhe figur\u00ebs fem\u00ebrore mbrojt\u00ebse konkrete dhe t\u00eb af\u00ebrt &#8220;posht\u00eb&#8221;.<\/p><p>Umai ndan nj\u00eb ve\u00e7anti semantike me hyjnesh\u00ebn etrursko-romake Mater Matuta, emri i s\u00eb cil\u00ebs gjithashtu rrjedh nga nj\u00eb funksion trupi (qum\u00ebshti i n\u00ebn\u00ebs \/ agimi si &#8220;drita e n\u00ebn\u00ebs&#8221;). Paralele t\u00eb tilla lindin fenomenologjikisht, pa pasur nevoj\u00eb p\u00ebr kontakt historik.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s7 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-umai-s7\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s7h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-umai-s7h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Recepsioni dhe k\u00ebrkimi i sot\u00ebm<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s7c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-umai-s7c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s7t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-umai-s7t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>N\u00eb versionet moderne republikane t\u00eb tengrismusit (Tuva, Chakassia, Kazakistan), Umai u b\u00eb figur\u00eb identifikimi kulturor; n\u00eb Astana ajo zbukuron si statuj\u00eb nj\u00eb \u00e7ez\u00ebm qyteti. Akademikisht ajo \u00ebsht\u00eb objekt i pun\u00ebs s\u00eb Vladimir Basilov, Igor Stebleva dhe turkologes finlandeze Marja-Liisa Sergejeva.<\/p><p>Nj\u00eb linj\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme k\u00ebrkimore studion ur\u00ebn gjuh\u00ebsore dhe funksionale midis <em>umai<\/em> = placenta dhe <em>umai<\/em> = hyjni mbrojt\u00ebse si shembull se si fet\u00ebsia kristalizohet n\u00eb p\u00ebrvojat trupore materiale. Ky k\u00ebrkim \u00ebsht\u00eb n\u00eb dialog me k\u00ebrkimin krahasues mbi lindjen dhe vdekjen t\u00eb Robert Hertz dhe Arnold van Gennep.<\/p><p>Marja-Liisa Sergejeva n\u00eb <em>Studies in Turkic Folk Religion<\/em> (Helsinki, 2006) tregoi se praktikat e sotme t\u00eb gjalla t\u00eb Umait n\u00eb Tuva shfaqin nj\u00eb vazhdim\u00ebsi t\u00eb habitshme me sh\u00ebnimet etnografike t\u00eb Radloff-it t\u00eb vitit 1860, nj\u00eb gjetje e rrall\u00eb p\u00ebr nj\u00eb fe sibiriane pas faz\u00ebs s\u00eb shtypjes sovjetike.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s8 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-umai-s8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s8h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-umai-s8h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Debate k\u00ebrkimore dhe pyetje t\u00eb hapura<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s8c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-umai-s8c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s8t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-umai-s8t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Dy debate metodike karakterizojn\u00eb k\u00ebrkimin mbi Umain. S\u00eb pari: N\u00eb \u00e7&#8217;mas\u00eb lidhja e ngusht\u00eb midis placent\u00ebs dhe <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Nj\u00eb qenie e nderuar si hyjnore brenda nj\u00eb feje.\" tabindex=\"0\">hyjnis\u00eb<\/span> \u00ebsht\u00eb fenomen origjinal turko-altaik, apo pasqyron nj\u00eb sakralizim universal anatomik, t\u00eb cilin e gjejm\u00eb edhe tek Aymara, n\u00eb Jug t\u00eb Indis\u00eb dhe n\u00eb kompleksin Yoruba t\u00eb Afrik\u00ebs Per\u00ebndimore?<\/p><p>S\u00eb dyti: A mund t\u00eb identifikohet Umai turko-e vjet\u00ebr e mbishkrimeve t\u00eb Orkhonit me Umain altaike t\u00eb shekullit t\u00eb 19-t\u00eb, apo fjala sh\u00ebnon n\u00eb epoka t\u00eb ndryshme figura t\u00eb ndryshme funksionale? Sergei Neklyudov ka argumentuar p\u00ebr nj\u00eb identifikim t\u00eb vazhduesh\u00ebm n\u00eb <em>Mify narodov mira<\/em> (Mosk\u00eb 1992); k\u00ebrkimi i fundit k\u00ebrkon m\u00eb shum\u00eb skepticiz\u00ebm.<\/p><p>Peizazhi i hapur i k\u00ebrkimit e b\u00ebn Umain objekt t\u00eb mir\u00ebpritur k\u00ebrkimor p\u00ebr nj\u00eb <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Shkenca q\u00eb studjon fet\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb krahasuese dhe pa lidhje besimi.\" tabindex=\"0\">shkenc\u00eb fetare krahasuese<\/span>, e cila merr seriozisht, krahas per\u00ebndive, edhe ancorat e tyre trupore-materiale.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s9 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-umai-s9\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s9h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-umai-s9h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Marr\u00ebdh\u00ebnia me Umain n\u00eb k\u00ebrkimin modern<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s9c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-umai-s9c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s9t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-umai-s9t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>K\u00ebrkimi mbi Umain \u00ebsht\u00eb diferencuar metodikisht shum\u00eb gjat\u00eb dy dekadave t\u00eb fundit. <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Shkenca q\u00eb studjon fet\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb krahasuese dhe pa lidhje besimi.\" tabindex=\"0\">Shkenca fetare<\/span> e orientuar nga gjinia (si te Karen Pechilis Prentiss ose te turkologja finlandeze Hilkka Bergroth) e lexon Umain gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb, p\u00ebrtej rolit t\u00eb &#8220;hyjnesh\u00ebs s\u00eb lindjes&#8221;, si figur\u00eb kryesore fem\u00ebrore, statusi i s\u00eb cil\u00ebs ishte shpesh i fshehur pas k\u00ebrkimit dominues mbi Tengrin.<\/p><p>Kjo rilexim \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e nj\u00eb tendence m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb p\u00ebr rivler\u00ebsimin e hyjneshave fem\u00ebrore t\u00eb feve altaike dhe urale.<\/p><p>Nj\u00eb drejtim i dyt\u00eb k\u00ebrkimor e lidh Umain me studimin e fes\u00eb materiale: praktikat e placent\u00ebs (vendosja, varrosja, varja) lexohen si nd\u00ebrsektori midis anatomis\u00eb dhe <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Nj\u00eb shenj\u00eb q\u00eb q\u00ebndron n\u00eb vend t\u00eb nj\u00eb ideje ose kuptimi.\" tabindex=\"0\">simbolit<\/span>. K\u00ebtu k\u00ebrkimi mb\u00ebshtetet n\u00eb <em>Past\u00ebrtin\u00eb dhe rrezikun<\/em> t\u00eb Mary Douglas (1966) dhe n\u00eb studimet e Robert Hertz mbi dor\u00ebn &#8220;t\u00eb djatht\u00eb&#8221; dhe &#8220;t\u00eb majt\u00eb&#8221;.<\/p><p>S\u00eb treti, k\u00ebrkimi i diaspor\u00ebs n\u00eb Kazakistan dhe Turqi ka treguar se praktikat e Umait transmetohen edhe n\u00eb kontekste t\u00eb klas\u00ebs s\u00eb mesme urbane, shpesh si &#8220;tradit\u00eb kulturore&#8221; pa ngarkes\u00eb eksplicite fetare. Kjo sekularizim-me-persistenc\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb model klasik i sociologjis\u00eb fetare.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s10 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-umai-s10\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s10h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-umai-s10h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Burimet dhe lidhja me qendr\u00ebn kulturore<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s10c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-umai-s10c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s10t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-umai-s10t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Kush d\u00ebshiron t\u00eb studioj\u00eb kompleksin Umai n\u00eb gjith\u00eb gjer\u00ebsin\u00eb e tij, gjen n\u00eb faqen p\u00ebrmbledh\u00ebse <a href=\"\/sq\/shamanizmi-siberian\/\">Tradita Sibero-Tengriste<\/a> referencat kryesore nd\u00ebrk\u00ebmb\u00ebse p\u00ebr figurat e lidhura mbrojt\u00ebse si <a href=\"\/sq\/ajisit\/\">Ajisit<\/a>, <a href=\"\/sq\/uelgen\/\">\u00dclgen<\/a> dhe forca e lidhur me tok\u00ebn <a href=\"\/sq\/yer-sub\/\">Yer-Sub<\/a>. Leximi i <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Nj\u00eb tekst i gdhendur ose i skulpturuar n\u00eb nj\u00eb mb\u00ebshtet\u00ebs t\u00eb ngulitur.\" tabindex=\"0\">mbishkrimit<\/span> Tonyukuk n\u00eb botimin standard t\u00eb Talat Tekin (1968) mbetet pika natyrore e hyrjes p\u00ebr shtres\u00ebn turke t\u00eb lasht\u00eb.<\/p><p>P\u00ebr shtres\u00ebn etnografike t\u00eb shekujjve 19.\/20., veprat standarde jan\u00eb <em>Proben der Volkslitteratur der t\u00fcrkischen St\u00e4mme<\/em> t\u00eb Wilhelm Radloff (nga 1866) dhe <em>Shamanism in Siberia<\/em> e Vladimir Basilov (1984). Studime m\u00eb t\u00eb reja jan\u00eb nd\u00ebr t\u00eb tjera <em>Studies in Turkic Folk Religion<\/em> e Marja-Liisa Sergejeva (Helsinki 2006) dhe sh\u00ebnimet etnografike t\u00eb Akademis\u00eb s\u00eb Shkencave t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Tuvas.<\/p><p>Nga pik\u00ebpamja fenomenologjike fetare, libri i Mircea Eliade mbi <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Sistem fetar n\u00eb t\u00eb cilin specialist\u00eb komunikojn\u00eb me bot\u00ebn e shpirtrave.\" tabindex=\"0\">shamanizmin<\/span> (1951) mbetet nj\u00eb pik\u00ebnisje produktive, edhe pse interpretimi i tij sot nuk pranohet m\u00eb pa sensi kritik. Kritika e m\u00ebvonshme e Roberte Hamayonit (1990) plot\u00ebson pamjen dhe duhet lexuar nj\u00ebkoh\u00ebsisht.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s11 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-umai-s11\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s11h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-umai-s11h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Thell\u00ebsia fenomenologjike fetare<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s11c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-umai-s11c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s11t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-umai-s11t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Nga pik\u00ebpamja fenomenologjike-fetare, Umai \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shembull m\u00ebsimor p\u00ebr at\u00eb q\u00eb Mircea Eliade e quan &#8220;hierofania e fillimit&#8221;: lindja e nj\u00eb njeriu ngarkohet si ngjarje kozmike, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn kufijt\u00eb midis lartit dhe poshtit, t\u00eb dukshmes dhe t\u00eb padukshmes b\u00ebhen t\u00eb dep\u00ebrtuesh\u00ebm. N\u00eb k\u00ebt\u00eb faz\u00eb Umai \u00ebsht\u00eb e pranishme n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb konstitutive.<\/p><p>Edhe lidhja me <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Nj\u00eb sekuenc\u00eb e rregulluar veprimesh simbolike me kuptim fetar ose kulturor.\" tabindex=\"0\">ritualin<\/span> e djepeve (k\u00ebndimi i nat\u00ebs, tundja, vendosja e fijeve mbrojt\u00ebse) i p\u00ebrket nj\u00eb klase t\u00eb gjer\u00eb antropologjike-fetare t\u00eb &#8220;ritualeve t\u00eb pranimit&#8221;, t\u00eb cilat folkloristi francez Arnold van Gennep i ka p\u00ebrshkruar sistematikisht n\u00eb <em>Les rites de passage<\/em> (1909).<\/p><p>N\u00eb krahasim me hyjneshat e tjera n\u00ebn\u00eb t\u00eb Siberis\u00eb, Umai dallohet nga nj\u00eb lidhje e ve\u00e7ant\u00eb me sfer\u00ebn politike &#8211; ajo q\u00ebndron n\u00eb <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Nj\u00eb tekst i gdhendur ose i skalitur n\u00eb nj\u00eb mbart\u00ebs t\u00eb ngulitur.\" tabindex=\"0\">mbishkrimin<\/span> e Tonyukukut midis Tengrit dhe Yer-Subit, pra n\u00eb lart\u00ebsin\u00eb e pushtetit shtet\u00ebmbajt\u00ebs. Kjo lart\u00ebsi politike nuk \u00ebsht\u00eb e vet\u00ebkuptueshme nga pik\u00ebpamja historike-fetare p\u00ebr nj\u00eb hyjnesh\u00eb n\u00ebn\u00eb mbrojt\u00ebse.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s12 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-umai-s12\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s12h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-umai-s12h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Reflektimi metodologjik<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s12c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-umai-s12c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s12t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-umai-s12t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Puna me burimet e Umait ngjall disa probleme metodike. S\u00eb pari: Burimet m\u00eb t\u00eb vjetra jan\u00eb formula t\u00eb shkurtra thirr\u00ebse n\u00eb mbishkrimet e K\u00f6kt\u00fcrk\u00ebve; p\u00ebrshkrimet e holl\u00ebsishme etnografike datojn\u00eb vet\u00ebm nga shekujt 19.\/20. Identifikimi i drejtp\u00ebrdrejt\u00eb i t\u00eb dy shtresave nuk \u00ebsht\u00eb domosdoshm\u00ebrisht i siguruar.<\/p><p>S\u00eb dyti: Etnografia ruse dhe sovjetike e ka identifikuar shpesh Umain me &#8220;hyjnesh\u00ebn n\u00ebn\u00eb&#8221; t\u00eb <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Shkenca q\u00eb studjon fet\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb krahasuese dhe pa lidhje besimi.\" tabindex=\"0\">shkenc\u00ebs fetare<\/span> krahasuese, gj\u00eb q\u00eb sugjeron nj\u00eb lexim universalist, i cili nuk mb\u00ebshtetet gjithmon\u00eb nga materiali vet\u00eb. Kujdesi fenomenologjiko-fetar \u00ebsht\u00eb i nevojsh\u00ebm k\u00ebtu.<\/p><p>S\u00eb treti: L\u00ebvizja bashk\u00ebkohore e Umait n\u00eb Tuva dhe Kazakistan p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb vet\u00eb-p\u00ebrfaq\u00ebsim, i cili, edhe pse mb\u00ebshtetet n\u00eb burime tradicionale, \u00ebsht\u00eb vet\u00eb nj\u00eb konstrukt modern. K\u00ebtu \u00ebsht\u00eb e nevojshme nj\u00eb etnologji fetare refleksive, si\u00e7 e ka k\u00ebrkuar Andrei Znamenski n\u00eb <em>Shamanism and Western Imagination<\/em> (2007).<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s13 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-umai-s13\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s13h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-umai-s13h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Umai dhe perspektiva krahasuese cirkumpolake<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s13c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-umai-s13c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-s13t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-umai-s13t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Nj\u00eb perspektiv\u00eb krahasuese cirkumpolake tregon se Umai i p\u00ebrket nj\u00eb familjeje t\u00eb gjer\u00eb hyjneshash fem\u00ebrore mbrojt\u00ebse t\u00eb lindjes, e cila shtrihet nga Skandinavia n\u00ebp\u00ebrmjet Siberis\u00eb deri n\u00eb Amerik\u00ebn e Veriut. Akka finlandeze, Maderakka e tradit\u00ebs sami, Umai turko-e vjet\u00ebr, <a href=\"\/sq\/ajisit\/\">Ajisit<\/a> jakute dhe hyjneshat &#8220;n\u00ebn\u00eb-manaferre&#8221; t\u00eb Athabaskan\u00ebve t\u00eb Amerik\u00ebs Veriore jan\u00eb funksionalisht t\u00eb lidhura ngusht\u00eb.<\/p><p>Juha Pentik\u00e4inen e ka p\u00ebrshkruar sistematikisht k\u00ebt\u00eb deg\u00ebzim cirkumpolar n\u00eb <em>Shamanism and Culture<\/em> (1998). N\u00ebse b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr lidhje gjenetike apo konvergjenc\u00eb tipologjike mbetet i diskutuesh\u00ebm, t\u00eb dyja hipotezat kan\u00eb argumente t\u00eb mira.<\/p><p>Kjo vendosje krahasuese e b\u00ebn Umain shkenc\u00ebrisht relevante p\u00ebrtej materialit turko-e vjet\u00ebr-sibirian. Ajo q\u00ebndron n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb nj\u00eb tradite k\u00ebrkimore, e cila merret me pyetjen se si funksione t\u00eb ngjashme fetare lindin n\u00eb kushte ekologjike dhe ekonomike t\u00eb ngjashme.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2d4e6282 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp2d4e6282\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2ba9a041 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp2ba9a041\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Umai n\u00eb tradit\u00ebn e mbishkrimeve turko-e vjetra<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp21759807 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp21759807\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp26d0f456 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp26d0f456\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Emri <em>Umai<\/em> \u00ebsht\u00eb i njohur q\u00eb nga tekstet m\u00eb t\u00eb hershme t\u00eb d\u00ebshmuara n\u00eb nj\u00eb gjuh\u00eb turke: mbishkrimet me rune orchon-turke t\u00eb shekullit t\u00eb 8-t\u00eb nga Mongolia, shum\u00eb koh\u00eb para \u00e7do etnografie t\u00eb epok\u00ebs moderne.<\/p><p>N\u00eb <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Nj\u00eb tekst i gdhendur ose i skalitur n\u00eb nj\u00eb mbart\u00ebs t\u00eb ngurt\u00eb.\" tabindex=\"0\">mbishkrimin<\/span> e Tonjukukut dhe n\u00eb rrethin e monumenteve t\u00eb Kaganatit t\u00eb dyt\u00eb Turk, <em>Umai<\/em> shfaqet n\u00eb nj\u00eb lidhje t\u00eb ngulitur, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn suksesi dhe mbrojtja e nj\u00eb personi, shpesh e nj\u00eb gruaje me pozit\u00eb t\u00eb lart\u00eb ose e nj\u00eb f\u00ebmije, i atribuohet veprimit t\u00eb qiellit (<em>Tengri<\/em>) dhe Umait.<\/p><p>Ky d\u00ebshmi i hersh\u00ebm \u00ebsht\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm historikisht. Ai tregon se koncepti i nj\u00eb fuqie fem\u00ebrore mbrojt\u00ebse, e lidhur me lindjen, pasardh\u00ebsit dhe lul\u00ebzimin e f\u00ebmij\u00ebve, nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb konstrukt folklorik modern, por shtrihet t\u00eb pakt\u00ebn deri n\u00eb Mesjet\u00ebn e hershme.<\/p><p>Ai tregon gjithashtu se Umai edhe at\u00ebher\u00eb mendohej n\u00eb \u00e7ift t\u00eb ngusht\u00eb me per\u00ebndin\u00eb e qiellit, n\u00eb nj\u00eb lloj radhitjeje ep\u00ebrsie dhe n\u00ebnrenditjeje, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn Tengri mish\u00ebron lart-gjer\u00ebsin\u00eb e larg\u00ebt dhe Umai af\u00ebrsin\u00eb mbrojt\u00ebse dhe streh\u00ebse.<\/p><p>Mbishkrimet runo-turke u deshifruan q\u00eb nga fundi i shekullit t\u00eb 19-t\u00eb, kryesisht nga Vilhelm Thomsen, i cili e zgjidhi shkrimin n\u00eb vitin 1893, dhe nga Wilhelm Radloff. Pak\u00ebsia e d\u00ebshmive n\u00ebnkupton megjithat\u00eb se mbi holl\u00ebsit\u00eb e nj\u00eb kulti t\u00eb Umait n\u00eb Kaganat nuk dihet pothuajse asgj\u00eb. <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Nj\u00eb tekst i gdhendur ose i skalitur n\u00eb nj\u00eb mbart\u00ebs t\u00eb ngurt\u00eb.\" tabindex=\"0\">Mbishkrimi<\/span> jep nj\u00eb em\u00ebr dhe nj\u00eb funksion, jo nj\u00eb <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Nj\u00eb tregim i trash\u00ebguar mbi per\u00ebndi, origjina dhe rendin e bot\u00ebs.\" tabindex=\"0\">mit<\/span> dhe jo nj\u00eb <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Nj\u00eb sekuenc\u00eb e rregulluar veprimesh simbolike me kuptim fetar ose kulturor.\" tabindex=\"0\">ritual<\/span>.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2b28eec4 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp2b28eec4\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp26c2cb55 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp26c2cb55\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Historia e fjal\u00ebs: Umai midis placent\u00ebs dhe fuqis\u00eb mbrojt\u00ebse<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp20c542e1 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp20c542e1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp21bb0935 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp21bb0935\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Nj\u00eb ve\u00e7anti gjuh\u00ebsore e Umait \u00ebsht\u00eb se i nj\u00ebjti ose nj\u00eb trup fonetik i lidhur ngusht\u00eb sh\u00ebnon nj\u00ebkoh\u00ebsisht n\u00eb disa gjuh\u00eb turke nj\u00eb fjal\u00eb konkrete dhe nj\u00eb em\u00ebr hyjnie. N\u00eb disa gjuh\u00eb turke, <em>umai<\/em> ose nj\u00eb form\u00eb fonetikisht e af\u00ebrt n\u00ebnkupton placent\u00ebn, mbas-lindjen, ndonj\u00ebher\u00eb edhe mitr\u00ebn ose fshik\u00ebz\u00ebn amniotike.<\/p><p>Kjo dyshm\u00ebri nuk \u00ebsht\u00eb rast\u00ebsi, por \u00e7el\u00ebs p\u00ebr t\u00eb kuptuar. Fuqia mbrojt\u00ebse q\u00eb ruan t\u00eb porsalindurit dhe organi q\u00eb rrethon dhe ushqen t\u00eb palindurin mbajn\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin em\u00ebr, sepse mendoheshin si dy an\u00eb t\u00eb s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs gj\u00eb.<\/p><p>N\u00eb disa zakone t\u00eb dokumentuara etnografikisht, placenta prandaj trajtohej me kujdes, ruhej ose varrosej n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb mbrojtur, n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb hidhej pa v\u00ebmendje, sepse fati i saj konsiderohej i lidhur me t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs.<\/p><p>Ekziston gjithashtu nj\u00eb propozim i vjet\u00ebr p\u00ebr t\u00eb lidhur emrin me <em>Um\u0101<\/em> sanskriten e vjet\u00ebr, nj\u00eb em\u00ebr i dyt\u00eb i hyjnesh\u00ebs Parvati. Ky propozim \u00ebsht\u00eb i diskutuesh\u00ebm n\u00eb literatur\u00ebn shkencore dhe refuzohet nga shum\u00eb turkolog\u00eb si fonetikisht dhe historikisht i pamjaftuesh\u00ebm mb\u00ebshtetur; duhet p\u00ebrmendur vet\u00ebm si hipotez\u00eb e vjet\u00ebr dhe e pasigurt. Linja m\u00eb e q\u00ebndrueshme mbetet ajo brendaturke: Umai si personifikim i nj\u00eb force mbrojt\u00ebse, emri i s\u00eb cil\u00ebs rrjedh nga sfera e lindjes dhe mbas-lindjes. P\u00ebr konceptin e lidhur t\u00eb qiellit shih <a href=\"\/sq\/tengri\/\">Tengri<\/a>.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-lit e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-umai-lit\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-lith elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-umai-lith\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Literatura (zgjedhje)<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-litc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-umai-litc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-litt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-umai-litt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><li>Vladimir Basilov: <em>Shamanism in Siberia<\/em> (1984)<\/li><li>Wilhelm Radloff: <em>Proben der Volkslitteratur der t\u00fcrkischen St\u00e4mme S\u00fcd-Sibiriens<\/em> (1866ff.)<\/li><li>Jean-Paul Roux: <em>La religion des Turcs et des Mongols<\/em> (1984)<\/li><li>Roberte Hamayon: <em>La chasse \u00e0 l&#8217;\u00e2me<\/em> (1990)<\/li><li>Talat Tekin: <em>A Grammar of Orkhon Turkic<\/em> (1968)<\/li><li>Andrei Znamenski: <em>Shamanism and Western Imagination<\/em> (2007)<\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw-add-umai e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgkw-add-umai\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw-add-umai-t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgkw-add-umai-t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Umai konsiderohet n\u00eb historin\u00eb fetare turko-sibiriane si hyjnesh\u00eb mbrojt\u00ebse e <strong>n\u00ebnave<\/strong> dhe t\u00eb porsalindurve. Tek turqit altaik\u00eb, chakassian\u00ebt dhe tuvinasit ajo thirrej ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb periudh\u00ebn rreth lindjes dhe lehonis\u00eb; emri i saj sh\u00ebnon n\u00eb turqishten e vjet\u00ebr edhe placent\u00ebn dhe tregon k\u00ebshtu lidhjen e ngusht\u00eb me pragun midis jet\u00ebs para-lind\u00ebse dhe jet\u00ebs s\u00eb re.<\/p><p>Sh\u00ebnimet etnografike t\u00eb shekullit t\u00eb 19-t\u00eb dhe fillimit t\u00eb shekullit t\u00eb 20-t\u00eb p\u00ebrshkruajn\u00eb oferta, rituale djepri dhe formula mbrojt\u00ebse, me t\u00eb cilat n\u00ebnat i vendosnin f\u00ebmij\u00ebt e tyre n\u00ebn kujdesin e Umait.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-kwd e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-umai-kwd\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-kwdc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-umai-kwdc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-kwdt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-umai-kwdt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em>Koncepte ky\u00e7e t\u00eb lidhura: Umai placenta Tonyukuk djep mbrojtja e foshnjave Et\u00fcgen Eke.<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-cc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-umai-cc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" id=\"iwg-cc-umai\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-ccinner e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-umai-ccinner\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-cch elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-umai-cch\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">iWell Guard dhe traditat mbrojt\u00ebse<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-cct elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-umai-cct\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p>iWell Guard lidhet me tradit\u00ebn kulturore-historike t\u00eb objekteve mbrojt\u00ebse t\u00eb mbajtura n\u00eb trup, n\u00eb tradit\u00ebn e <a href=\"\/sq\/shamanizmi-siberian\/\">Siberis\u00eb \/ Tengrismusit<\/a> dhe shum\u00eb kulturave t\u00eb tjera n\u00eb bot\u00eb. 41 shtresa, ar i v\u00ebrtet\u00eb, platin, argjend, e prodhuar n\u00eb Gjermani. E drejta e kthimit brenda 30 dit\u00ebve.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-ccb iwg-cc-button iwg-cc-cta-2026-05-13 elementor-widget elementor-widget-jet-button\" data-id=\"iwgw-umai-ccb\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"jet-button.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-jet-button jet-elements\"><div class=\"jet-button__container\"><a class=\"jet-button__instance jet-button__instance--icon-left hover-effect-1\" href=\"\/ueber-iwell-guard\/?utm_source=iwell-guard.com&amp;utm_medium=info-box&amp;utm_campaign=wesen-tradition\"><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-normal\"><\/div><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-hover\"><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-normal\"><span class=\"jet-button__label\">M\u00eb shum\u00eb rreth iWell Guard<\/span><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-hover\"><span class=\"jet-button__label\">M\u00eb shum\u00eb rreth iWell Guard<\/span><\/div><\/a><\/div><\/div><style>.elementor-element.elementor-element-iwgw-umai-ccb .jet-button__instance{width:320px;height:56px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-umai-ccb .jet-button__state-normal .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#1a1b20;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-umai-ccb .jet-button__state-hover .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#FECC76;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-umai-ccb .jet-button__plane-normal{background-color:#FECC76;border-style:solid;border-color:#C99540;border-width:2px 2px 2px 2px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-umai-ccb .jet-button__plane-hover{background-color:rgba(0,0,0,0.55);border-style:solid;border-color:#FECC76;border-width:2px 2px 2px 2px;}<\/style>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-ccd elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-umai-ccd\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p style=\"text-align:center;font-size:13px;opacity:0.7;margin-top:14px\" data-nosnippet=\"true\">P\u00ebrvojat personale mund t\u00eb ndryshojn\u00eb. Nuk \u00ebsht\u00eb produkt mjek\u00ebsor. Nuk \u00ebsht\u00eb premtim sh\u00ebrimi.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-disc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-umai-disc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-umai-discw elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-umai-discw\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<footer data-nosnippet=\"true\" class=\"iwg-disclaimer-block\"><p data-nosnippet=\"true\">iWell Guard <strong>nuk \u00ebsht\u00eb produkt mjek\u00ebsor<\/strong> dhe nuk z\u00ebvend\u00ebson trajtimin mjek\u00ebsor ose psikoterapeutik. P\u00ebrmbajtjet e shkenc\u00ebs fetare jan\u00eb klasifikim kulturor-historik, jo rekomandim praktike shpirt\u00ebrore.<\/p><\/footer>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Umai, Hyjnesha mbrojt\u00ebse turko-sibiriane e n\u00ebnave dhe t\u00eb porsalindurve Umai \u00ebsht\u00eb hyjnesha e n\u00ebnave dhe f\u00ebmij\u00ebve e rrethit fetar turko-sibirian. Emri i saj sh\u00ebnon nj\u00ebkoh\u00ebsisht placent\u00ebn; ajo mbron shtatz\u00ebnat, t\u00eb porsalindurit dhe foshnjat dhe q\u00ebndron pran\u00eb shamaneve dhe mamive si hyjnesh\u00eb ndihm\u00ebse personale. Hyjnesh\u00ebSiberi \/ TengrismusHyjnesh\u00eb mbrojt\u00ebse Tabela e p\u00ebrmbajtjes Umai konsiderohet hyjnesha mbrojt\u00ebse turko-sibiriane [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2859,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"_yoast_wpseo_focuskw":"Umai hyjnesha n\u00ebn\u00eb tengrismus","_yoast_wpseo_title":"Umai - Hyjnesha N\u00ebn\u00eb Sibiriane, Kulti dhe Burimet","_yoast_wpseo_metadesc":"Umai \u00ebsht\u00eb hyjnesha mbrojt\u00ebse turko-sibiriane e n\u00ebnave dhe foshnjave. Klasifikim me mit, kult dhe burime.","_yoast_wpseo_meta-robots-noindex":"","_yoast_wpseo_canonical":"","_angie_page":false,"gefaehrdungsstufe":"","wesen_kultur":"","wesen_klasse":"","footnotes":""},"categories":[],"class_list":["post-57262","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.7 (Yoast SEO v28.1) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Umai - Hyjnesha N\u00ebn\u00eb Sibiriane, Kulti dhe Burimet<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Umai \u00ebsht\u00eb hyjnesha mbrojt\u00ebse turko-sibiriane e n\u00ebnave dhe foshnjave. Klasifikim me mit, kult dhe burime.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/umai\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"sq_AL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Umai - Hyjnesha e N\u00ebnave dhe F\u00ebmij\u00ebve t\u00eb Turk\u00ebve\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Umai \u00ebsht\u00eb hyjnesha mbrojt\u00ebse turko-sibiriane e n\u00ebnave dhe foshnjave. Klasifikim me mit, kult dhe burime.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/umai\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"iWell Guard\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-07-31T19:22:40+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_umai.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"17 minuta\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/sq\\\/umai\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/sq\\\/umai\\\/\",\"name\":\"Umai - Hyjnesha N\u00ebn\u00eb Sibiriane, Kulti dhe Burimet\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/sq\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/sq\\\/umai\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/sq\\\/umai\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_sibirisch-tengrismus_umai.webp\",\"datePublished\":\"2026-07-31T19:22:17+00:00\",\"dateModified\":\"2026-07-31T19:22:40+00:00\",\"description\":\"Umai \u00ebsht\u00eb hyjnesha mbrojt\u00ebse turko-sibiriane e n\u00ebnave dhe foshnjave. Klasifikim me mit, kult dhe burime.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/sq\\\/umai\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"sq\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/sq\\\/umai\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/sq\\\/umai\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_sibirisch-tengrismus_umai.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_sibirisch-tengrismus_umai.webp\",\"width\":1024,\"height\":1536,\"caption\":\"G\u00f6tter aus der Sibirisch-tengrismus-Tradition.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/sq\\\/umai\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Start\",\"item\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/sq\\\/ballina\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Umai &#8211; Hyjnesha e N\u00ebnave dhe F\u00ebmij\u00ebve t\u00eb Turk\u00ebve\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/sq\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/sq\\\/\",\"name\":\"iWell Guard\",\"description\":\"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/sq\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/sq\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"sq\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/sq\\\/#organization\",\"name\":\"Ittermann electronic GmbH\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/sq\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/sq\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"width\":1182,\"height\":237,\"caption\":\"Ittermann electronic GmbH\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/sq\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/pantip.com\\\/profile\\\/9367242\",\"https:\\\/\\\/micro.blog\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.diggerslist.com\\\/iwellguard\\\/about\",\"https:\\\/\\\/skitterphoto.com\\\/photographers\\\/2870314\\\/iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/iwellguard.wordpress.com\\\/2026\\\/06\\\/06\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/hub.docker.com\\\/u\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.pinterest.com\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/bit.ly\\\/m\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/entre-vos-mains.alsace.eu\\\/profiles\\\/iwellguard\\\/activity\",\"https:\\\/\\\/gravatar.com\\\/reallybeded8fd34\",\"https:\\\/\\\/naijamatta.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.goodreads.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/profile.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/experiment.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/wakelet.com\\\/@iWellGuard82270\",\"https:\\\/\\\/www.chordie.com\\\/forum\\\/profile.php?id=2555664\",\"https:\\\/\\\/www.instapaper.com\\\/p\\\/17757966\",\"https:\\\/\\\/www.mapleprimes.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/businesslistingplus.com\\\/profile\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/telegra.ph\\\/iWell-Guard-06-06\",\"https:\\\/\\\/pbase.com\\\/iwellguard\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/b.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/20260607#bookmark-4788405196491818882\",\"https:\\\/\\\/fliphtml5.com\\\/home\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/anyflip.com\\\/homepage\\\/cmiwl#About\",\"https:\\\/\\\/transfur.com\\\/Users\\\/iwellguard\",\"http:\\\/\\\/delphi.larsbo.org\\\/user\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/jobs.lajobsportal.org\\\/profiles\\\/8380803-iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/md.chaosdorf.de\\\/s\\\/jfbe5SBdJD\",\"https:\\\/\\\/www.lingvolive.com\\\/en-us\\\/profile\\\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\\\/translations\",\"https:\\\/\\\/www.fitday.com\\\/fitness\\\/forums\\\/members\\\/iwellguard.html\",\"https:\\\/\\\/www.mymeetbook.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/pxhere.com\\\/en\\\/photographer-me\\\/5040798\",\"https:\\\/\\\/disqus.com\\\/by\\\/iwellguard\\\/about\\\/\",\"https:\\\/\\\/pastelink.net\\\/hjwciqwq\",\"https:\\\/\\\/pubhtml5.com\\\/homepage\\\/scjhn\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.bitchute.com\\\/channel\\\/2O2eOKzNqujT\",\"https:\\\/\\\/audiomack.com\\\/iwellguard\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Umai - Hyjnesha N\u00ebn\u00eb Sibiriane, Kulti dhe Burimet","description":"Umai \u00ebsht\u00eb hyjnesha mbrojt\u00ebse turko-sibiriane e n\u00ebnave dhe foshnjave. Klasifikim me mit, kult dhe burime.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/umai\/","og_locale":"sq_AL","og_type":"article","og_title":"Umai - Hyjnesha e N\u00ebnave dhe F\u00ebmij\u00ebve t\u00eb Turk\u00ebve","og_description":"Umai \u00ebsht\u00eb hyjnesha mbrojt\u00ebse turko-sibiriane e n\u00ebnave dhe foshnjave. Klasifikim me mit, kult dhe burime.","og_url":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/umai\/","og_site_name":"iWell Guard","article_modified_time":"2026-07-31T19:22:40+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":1536,"url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_umai.webp","type":"image\/webp"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"17 minuta"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/umai\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/umai\/","name":"Umai - Hyjnesha N\u00ebn\u00eb Sibiriane, Kulti dhe Burimet","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/umai\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/umai\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_umai.webp","datePublished":"2026-07-31T19:22:17+00:00","dateModified":"2026-07-31T19:22:40+00:00","description":"Umai \u00ebsht\u00eb hyjnesha mbrojt\u00ebse turko-sibiriane e n\u00ebnave dhe foshnjave. Klasifikim me mit, kult dhe burime.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/umai\/#breadcrumb"},"inLanguage":"sq","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/umai\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/umai\/#primaryimage","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_umai.webp","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_umai.webp","width":1024,"height":1536,"caption":"G\u00f6tter aus der Sibirisch-tengrismus-Tradition."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/umai\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Start","item":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/ballina\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Umai &#8211; Hyjnesha e N\u00ebnave dhe F\u00ebmij\u00ebve t\u00eb Turk\u00ebve"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/#website","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/","name":"iWell Guard","description":"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen","publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"sq"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/#organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","width":1182,"height":237,"caption":"Ittermann electronic GmbH"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/pantip.com\/profile\/9367242","https:\/\/micro.blog\/iwellguard","https:\/\/www.diggerslist.com\/iwellguard\/about","https:\/\/skitterphoto.com\/photographers\/2870314\/iwell-guard","https:\/\/iwellguard.wordpress.com\/2026\/06\/06\/iwell-guard\/","https:\/\/hub.docker.com\/u\/iwellguard","https:\/\/www.pinterest.com\/iwellguard\/","https:\/\/bit.ly\/m\/iwellguard","https:\/\/entre-vos-mains.alsace.eu\/profiles\/iwellguard\/activity","https:\/\/gravatar.com\/reallybeded8fd34","https:\/\/naijamatta.com\/iwellguard","https:\/\/www.goodreads.com\/iwellguard","https:\/\/profile.hatena.ne.jp\/iwellguard\/","https:\/\/experiment.com\/users\/iwellguard","https:\/\/wakelet.com\/@iWellGuard82270","https:\/\/www.chordie.com\/forum\/profile.php?id=2555664","https:\/\/www.instapaper.com\/p\/17757966","https:\/\/www.mapleprimes.com\/users\/iwellguard","https:\/\/businesslistingplus.com\/profile\/iwell-guard\/","https:\/\/telegra.ph\/iWell-Guard-06-06","https:\/\/pbase.com\/iwellguard\/iwellguard","https:\/\/b.hatena.ne.jp\/iwellguard\/20260607#bookmark-4788405196491818882","https:\/\/fliphtml5.com\/home\/iwellguard","https:\/\/anyflip.com\/homepage\/cmiwl#About","https:\/\/transfur.com\/Users\/iwellguard","http:\/\/delphi.larsbo.org\/user\/iwellguard","https:\/\/jobs.lajobsportal.org\/profiles\/8380803-iwell-guard","https:\/\/md.chaosdorf.de\/s\/jfbe5SBdJD","https:\/\/www.lingvolive.com\/en-us\/profile\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\/translations","https:\/\/www.fitday.com\/fitness\/forums\/members\/iwellguard.html","https:\/\/www.mymeetbook.com\/iwellguard","https:\/\/pxhere.com\/en\/photographer-me\/5040798","https:\/\/disqus.com\/by\/iwellguard\/about\/","https:\/\/pastelink.net\/hjwciqwq","https:\/\/pubhtml5.com\/homepage\/scjhn\/","https:\/\/www.bitchute.com\/channel\/2O2eOKzNqujT","https:\/\/audiomack.com\/iwellguard"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/57262","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=57262"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/57262\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":57267,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/57262\/revisions\/57267"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2859"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=57262"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=57262"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}