{"id":200684,"date":"2026-09-07T14:10:10","date_gmt":"2026-09-07T14:10:10","guid":{"rendered":"https:\/\/iwell-guard.com\/?page_id=200684"},"modified":"2026-09-07T14:13:09","modified_gmt":"2026-09-07T14:13:09","slug":"tengri-zeruko-jainkoa","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/tengri-zeruko-jainkoa\/","title":{"rendered":"Tengri \u2013 tengristen zeruko jainkoa"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"200684\" class=\"elementor elementor-200684 elementor-2634 elementor-bc-flex-widget\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-hero e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-hero\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-hl e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-hl\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-htxt e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-htxt\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-h1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-h1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Tengri, turkiarren, mongoliarren eta siberiar zelaietako herrien zeruko jainkoa<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-lead elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-lead\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Tengri Eurasiako zelaietako tengrismoaren jainko nagusia da. Betiereko zeru urdin gisa (mongolieraz <em>M\u00f6ngke K\u00f6ke Tengri<\/em>) ordena, zuzenbidea eta boterea batera irudikatzen ditu, eta xamanek, khanek eta tribuko zaharrek euren burua politikoki eta <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio-jokabide finkatu bati dagokiona.\" tabindex=\"0\">erritualki<\/span> legitimatzeko oinarria eskaintzen du.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-pillc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-pillc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-pills elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-tengri-pills\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"iwg-pill-row\"><span class=\"iwg-klasse-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Siberia \/ Tengrismo tradizioaren sortzailea.\">Sortzailea<\/span><a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/siberiar-shamanismoa-tengrismoa-estepa-taiga\/\" class=\"iwg-kultur-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Siberia \/ Tengrismo tradizioaren mitologia.\">Siberia \/ Tengrismoa<\/a><span class=\"iwg-tradition-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Goi-jainkotasuna.\">Goi-jainkotasuna<\/span><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-tocc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-tocc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-toc elementor-toc--minimized-on-tablet elementor-widget elementor-widget-table-of-contents\" data-id=\"iwgw-tengri-toc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;headings_by_tags&quot;:[&quot;h2&quot;,&quot;h3&quot;],&quot;minimize_box&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;marker_view&quot;:&quot;bullets&quot;,&quot;no_headings_message&quot;:&quot;Orrialde honetan ez da izenbururik aurkitu.&quot;,&quot;exclude_headings_by_selector&quot;:[],&quot;icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;fas fa-circle&quot;,&quot;library&quot;:&quot;fa-solid&quot;,&quot;rendered_tag&quot;:&quot;&lt;svg class=\\&quot;e-font-icon-svg e-fas-circle\\&quot; viewBox=\\&quot;0 0 512 512\\&quot; xmlns=\\&quot;http:\\\/\\\/www.w3.org\\\/2000\\\/svg\\&quot;&gt;&lt;path d=\\&quot;M256 8C119 8 8 119 8 256s111 248 248 248 248-111 248-248S393 8 256 8z\\&quot;&gt;&lt;\\\/path&gt;&lt;\\\/svg&gt;&quot;},&quot;minimized_on&quot;:&quot;tablet&quot;,&quot;hierarchical_view&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;min_height&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"table-of-contents.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__header\">\n\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-toc__header-title\">\n\t\t\t\tAurkibidea\t\t\t<\/h2>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--expand\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-tengri-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Open table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--collapse\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-tengri-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Close table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div id=\"elementor-toc__iwgw-tengri-toc\" class=\"elementor-toc__body\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-toc__spinner-container\">\n\t\t\t\t<svg class=\"elementor-toc__spinner eicon-animation-spin e-font-icon-svg e-eicon-loading\" aria-hidden=\"true\" viewBox=\"0 0 1000 1000\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M500 975V858C696 858 858 696 858 500S696 142 500 142 142 304 142 500H25C25 237 238 25 500 25S975 237 975 500 763 975 500 975Z\"><\/path><\/svg>\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-hr e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-hr\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-heroimg iwg-hero-image elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"iwgw-tengri-heroimg\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri-683x1024.webp\" class=\"attachment-large size-large wp-image-202505\" alt=\"Tengri - Siberiar tengrismo tradizioko jainkoak, historiko-ilustratiboa\" srcset=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri-683x1024.webp 683w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri-200x300.webp 200w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri-768x1152.webp 768w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp 1024w\" sizes=\"(max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s0 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s0h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s0h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Sailkapena eta profil laburra<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s0c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s0c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s0t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s0t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Tengri Mongolia barrenetik Asia Erdiko zelaietatik Siberia hegoaldera hedatzen den multzo erlijioso zabal baten <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio baten baitan jainkotzat gurtutako izakia.\" tabindex=\"0\">jainkotasun<\/span> gorena da, eta ikerketan <strong>tengrismo<\/strong> izenez ezagutzen da.<\/p><p>Erlijio-zientzien terminoa XIX. eta XX. mendeko eraikuntza nahiko berria da, baina azpian dagoen fenomenoa, hots, zeru neurtezin eta pertsonagabe bat botere gorentzat gurtzea, jarraitasunez frogatu daiteke turkiarren (kokturkoen), Hsiung-nu herriaren, Gengis Khanen mongoliarren eta jakuto, buriato eta altaitar bezalako siberiar herri ugariren artean.<\/p><p>Tengri ez da jainko antropomorfoa ez eta eguraldi-jainko aldakorra ere; aitzitik, zeru ikusgai eta ikusezinarekin bat egiten du.<\/p><p>Iturri etnografiko berrienetan pantheon anitzeko maila baten gisa agertzen da, eta bertan <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/ulgen-argi-jainkoa-altaiarrak\/\">\u00dclgen<\/a> zeruko biztanle gorena eta <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/erlik-khan-altaitarren-azpimunduaren-jauna\/\">Erlik Khan<\/a> azpiko munduko nagusia bezala agertzen dira. Multzo osoa <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/siberiar-shamanismoa-tengrismoa-estepa-taiga\/\">erlijio siberiar-tengrista<\/a> deritzon esparruaren parte da.<\/p><p>Tengri izena K.a. III. mendetik dago frogatuta, txinatarren Hsiung-nu herriari buruzko lehen berrietan, non hitza <em>cheng-li<\/em> gisa ematen den.<\/p><p>Lekukotasun goiztiar hori Asia barrenaren goi-jainkotasun antzinakoenetako gisa markatzen du Tengri, eta ikerketa-eremuari bi mila urte baino gehiagoko lekukotasun jarraituko erreferentzia bakan bat eskaintzen dio. Erlijio-historian gutxitan aurki daiteke termino bat epe hain luzean etengabe jarraituta.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s1 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s1h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s1h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Izena eta etimologia<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s1c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s1c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s1t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s1t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em>Tengri<\/em> izena hizkuntza altaiko maila gehienetan agertzen da: turkiera zaharrez <em>te\u014bri<\/em>, mongolieraz <em>tngri<\/em> edo <em>tenger<\/em>, jakutoz <em>tangara<\/em>, txuvasheraz <em>tur\u0103<\/em>. Etimologia eztabaidatua da; turkologian zabaldua dagoen jatorri baten arabera hitza sustrai altaiar batekin lotzen da, \u00abaltua, zabala, argitsua\u00bb esanahiarekin.<\/p><p>Gerard Clausonek bere <em>Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth Century Turkish<\/em> lanean (1972) hitzak hasieran \u00abespazio zabal eta neurtezina\u00bb esan nahi zuela dio, eta erabilera erlijiosoan bihurtu zela pixkanaka goi-jainko izendapenean.<\/p><p>Adierazgarria da hitzak hizkuntza askotan <em>Zerua<\/em> eta <em><span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio baten baitan jainkotzat gurtutako izakia.\" tabindex=\"0\">Jainkotasuna<\/span><\/em> esanahi bikoitza duela; hau da, erlijio-fenomenologiak <em>dyaus<\/em> (vedikoa) edo <em>Zeus<\/em> kasuetan deskribatzen duen bezalako numinositate linguistikoki bat egite klasikoa.<\/p><p>Bat egite hori Gerardus van der Leeuwek \u00abnuminosoaren funtsa\u00bb gisa deskribatzen du, eta hainbat goi-jainkotasun indoeuropar eta altaiaren ezaugarri da. Horrek Tengri, oinarrian, geroko jainko pertsonalizatuetatik, esaterako <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/khormusta-mongolen-zeruko-goreneko-jainkoa\/\">Khormustatik<\/a>, bereizten du.<\/p><p>Kokturkoen Orkhon eta Yenisei inskripzioek (VIII. mendea) <em>K\u00f6kt\u00fcrk Tengri<\/em>ri buruz hitz egiten dute, \u00abkokturkoen zerukoa\u00bb, eta <em>Tengri yarl\u0131\u011f\u0131<\/em> formula erabiltzen dute, \u00abzeruaren agindua\u00bb. Mongolieraz geroago <em>M\u00f6ngke K\u00f6ke Tengri<\/em> esaera famatua agertzen da, \u00abbetiereko zeru urdina\u00bb, handiko khanen erabakietan.<\/p><p>XIX. mendeko etnografia tsaristan, Wilhelm Radloff bezalako ikertzaileek Tengri \u00abturkiarren goi-jainko\u00bb gisa sartu zuten zientzia alemanean; geroago Jean-Paul Roux bezalako ikertzaileek kontzeptuaren barne bereizketak landu dituzte.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s2 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s2\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s2h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s2h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Deskribapena eta ikonografia<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s2c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s2c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s2t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s2t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Tengrik ez du inoiz ikonografia berezirik garatu. Asia barreneko jainko pertsonalizatuen aurka (esaterako, budismoko Mahakala figurak), Tengri irudirik gabekoa da.<\/p><p>Hala ere irudikatzen den kasuetan, esaterako Kazakhstan eta Kirgizistanen \u00abneo-tengrismo\u00bb saiakera modernoetan, eguzki, arrano eta otso motiboetara jotzen da, baina horiek ez dute Islam aurreko irudi-tradiziorik jarraitzen. \u00abIrudigabetasun\u00bb hori garrantzitsua da erlijio-fenomenologiaren aldetik: Tengri beste goi-jainkotasun ikusezinekin lotzen du tipologikoki, hala nola Testamentu Zaharreko JHWH-rekin edo txinatar Tianekin.<\/p><p>Bere \u00ablekua\u00bb zeru-atmosfera da; bere soinua trumoia, bere ikurra eguneko argi urdina. Altaitar eta jakutoen xamanismo-kantuetan <em>Aar Tojon<\/em> edo <em>\u00dcr\u00fcn Aar Tojon<\/em> (\u00abNagusi Zuri Gorena\u00bb) izenez deitzen zaio.<\/p><p>Xaman-danborrak, tribu askotan hiru mailatako mundu-ikuskera erakusten duen margolan bat duena, Tengri beti goreneko mailari egokitzen dio; danbor-larrua bera ikertzaile askorentzat (esaterako Mircea Eliaderentzat, <em>Le chamanisme et les techniques archa\u00efques de l&#8217;Ekstase<\/em> lanean, 1951) sinbolikoki zaldi bat da, xamana goiko mundura, \u00abTengrirengana\u00bb, eramaten duena.<\/p><p>Tengriren testuinguruan agertzen diren bigarren mailako sinboloak hauek dira: arrano zuria (zeruko mandataria), zaldi zuria (xamanaren ibilgailua), bederatzi mailatako forma (bederatzi zeru), zintzilikario urrezkoa (Izar Iparra, \u00abzeruko iltzea\u00bb).<\/p><p>Kazakhstango armarri estataleko modernoan Izar Iparra kontzienteki tengrismoaren erreferentzia gisa interpretatzen da, eta horrek ondo azaltzen du erlijio historikoaren eta identitate-politikako eraikuntzaren arteko tentsioa. Behaketa hori Marlene Laruelleren (2007) arabera neo-tengrismoaren ezaugarri bereizgarrien artean dago.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s3 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s3\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s3h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s3h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Kondaira mitologikoak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s3c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s3c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s3t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s3t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Tengri gutxitan agertzen da irudi jarduletzat kultura baten <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kultura bateko jainko-kondairen multzo osoa.\" tabindex=\"0\">mitologia<\/span> narratibo batean. Bere jarduera istorio bat baino gehiago, atzeko oihaneko ordena bat da. Kondairek benetan agertzen dutenean, sorrera- eta legitimazio-mitoetan gertatzen da.<\/p><p>Mongoliar Historia Sekretuan (1240) Genghis Khan Tengrik hautatutakoa gisa legitimatzen da; bere igoera behin eta berriz honela justifikatzen da: <em>M\u00f6ngke Tengri-yin k\u00fcch\u00fcn-t\u00fcr<\/em>, &#8220;zeru betiereko indarraren bitartez&#8221;.<\/p><p>Igor de Rachewiltz-ek Brill argitaletxearen bere edizio monumentalean (2004) formula honen hizkuntza zehatza eta pisu teologikoa landu zituen: ez du bakarrik arrakasta transmititzen, baita erantzukizun politikoa ere. Khan-a huts egiten badu, Tengri berarengandik aldendu da.<\/p><p>Wilhelm Radloffek XIX. mendean bildutako altaiar sorrera-kondaira batean, Tengrik (hemen <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/ulgen-argi-jainkoa-altaiarrak\/\">\u00dclgen<\/a> forma zatituan) <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/erlik-khan-altaitarren-azpimunduaren-jauna\/\">Erlik Khan<\/a>-ekin batera lurra jasotzen du itsaso primitibotik, eta gero Erlik-ek, harrokeriaz, ordena hausten du eta azpiko munduan erakusten dute.<\/p><p>Kondaira-forma hau, urperatzeko <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkoen, jatorrien eta munduko ordenaren gaineko kondaira transmititua.\" tabindex=\"0\">mitoa<\/span>, Asia Erdiko <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kultura bateko jainko-kondairen multzo osoa.\" tabindex=\"0\">mitologia<\/span> paleosiberiar eta Ipar Amerikako tradizio zabalekin lotzen du, eta Mircea Eliadek hori geruza primitibo zirkumpolar baten adierazletzat interpretatu du.<\/p><p>K\u00f6kt\u00fcrk garaiko Jenisei testuetan (Bilge-Kagan <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Euskarri finko batean grabatutako edo zizelkatutako testua.\" tabindex=\"0\">inskripzioa<\/span>) hurrengo kexua entzuten da: &#8220;Turkoak herri bateratua ziren, Tengri goian eta lur santua behean erreinu bat eman zietenean&#8221;, legitimitate politikoa zuzenean zerutik eratortzen duen sorrera-topos bat.<\/p><p>Talat Tekinek inskripzio hau bere edizio estandarrean (1968) hizkuntzalaritzatik aztertu zuen, eta bere formula-hizkeraren izaera teologikoa nabarmendu zuen.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s4 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s4\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s4h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s4h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Kultua eta gurtza<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s4c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s4c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s4t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s4t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Tengriri egindako <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko edo figura sakratu bati eskainitako gurtza-ekintzen multzo osoa.\" tabindex=\"0\">kultua<\/span> historikoki <strong>estatu-kultua<\/strong> zen, ez tenplu-kultua. Ez zegoen zentzu hertsian santutegirik; zeru zabalean gurtzen zuten, askotan mendi-mendateetan, <em>obo<\/em> harri-piletan edo zaldi eta ardi-oparien suetan.<\/p><p>Khana bitartekari gisa agertzen zen, txinatar <em>tianzi<\/em>ren, &#8220;zeruaren semea&#8221;ren funtzioaren antzekoa. Paralelismo hori Caroline Humphreyk nabarmendu zuen indarrez bere <em>Shamans and Elders<\/em> (1996) lanean.<\/p><p>Herri mailan, Tengri sinesmena espiritu-laguntzaile erlijio zabal batekin nahasten zen, <em>Kam<\/em> (turkiarra) edo <em>B\u00f6\u00f6<\/em> (mongoliarra) erdigunean zutela: <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Gizakien eta espiritu-munduaren arteko bitartekaritza egiten duela uste den erlijio-espezialista.\" tabindex=\"0\">xamana<\/span>. Xamanek ez zioten zuzenean Tengriri deitzen, urrunegia zela uste zuten; jainko lagungarriengana jotzen zuten, hala nola <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/umai-ama-eta-haurren-jainkosa\/\">Umai<\/a>, arbasoengana edo indar-animalien espirituetara.<\/p><p>Tengri munduaren ordenaren bermatzaile ikusezina izaten jarraitu zuen. &#8220;Jainko gorenaren urruntasun&#8221; hori erlijio-fenomenologian <em>deus otiosus<\/em> gisa izendatu izan da, kontzeptu bat Mircea Eliadek eta beraren ondoren Raffaele Pettazzonik zabal landu zutena.<\/p><p>X. mendetik aurrera munduaren turkiarraren islamizazioarekin, <em>Tengri<\/em> terminoa zati batean Allahi eskualdatu zitzaion (ikus tatariar <em>T\u00e4ngre<\/em>), zati batean paganismoaren hondar gisa baztertua izan zen.<\/p><p>Siberiako periferian eta mongoliarren artean, <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko edo figura sakratu bati eskainitako gurtza-ekintzen multzo osoa.\" tabindex=\"0\">kultua<\/span> luzaroago iraun zuen; XVII. mendetik aurrera budismoaren eraginpean zegoen Mongolian, Tengri pixkanaka jainko goren budista pertsonalizatuek gainezartu zuten, guztiz desagertu gabe. Walther Heissigek geruzatze hori zehatz azaldu zuen <em>Die Religionen der Mongolei<\/em> (1970) lanean.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s5 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s5\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s5h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s5h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Babes-praktika eta babes magikoa<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s5c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s5c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s5t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s5t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Zientifikoki deskribatuta, Tengri konplexuko babes-praktika ez zen sendaketa-eskaera bat, munduaren ordena berresteko ekintza baizik: Tengri ohoratzen zuenak ordenan jarraitzen zuen, hura urratzen zuenak ordenatik ateratzen zen. Ekintza apotropaikoek mendi santuen (Bogdo mendiak) &#8220;garbitasuna&#8221; gordetzea, ura edo sua kutsatzea saihestea eta eguzki eta zeruari egindako ongietorri-formula erritualak biltzen zituzten.<\/p><p>Etxeko esparruan, <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/umai-ama-eta-haurren-jainkosa\/\">Umai<\/a>k, ama- eta haur-jainkosa gisa, beste erlijio batzuetan jainko gorenari berari egozten zaizkion babes-funtzio konkretu ugari bere gain hartu zituen. Tengri urrutiko atzeko oinarri izaten jarraitu zuen, non babes-ekintza txikiago hauek guztiek zentzua hartzen zuten. Banaketa funtzional hau erlijio-soziologian esanguratsua da, eta Vladimir Basilovek modu sistematikoan deskribatu zuen bere <em>Shamanism in Siberia<\/em> (1984) lanean.<\/p><p>Tengri gurtzaren forma berezi bat, izaera apotropaikokoa, <em>ovoo<\/em> <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Esanahi erlijioso edo kultural bat duen ekintza sinbolikoen sekuentzia arautua.\" tabindex=\"0\">erritual<\/span>a da: mendi-mendateetan harri-pilak metatzen dira, oihal urdinekin (<em>khadag<\/em>) apaintzen dira eta zaldiz igarotzean hiru aldiz inguratzen dira.<\/p><p>Tradizioaren barruan, ekintza hau Tengriren eta tokiko espirituen babesa eskatzeko modu gisa interpretatzen da; zientifikoki, praktika bat izaten jarraitzen du, ez eraginkortasun-frogarik. Behaketa hau mongoliaren azterketa klasikoaren emaitzetakoa da.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s6 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s6\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s6h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s6h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Antzekotasunak beste kultura batzuetan<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s6c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s6c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s6t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s6t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Erlijio-fenomenologiaren ikuspegitik, Tengri Wilhelm Schmidtek bere hamabi liburukiko <em>Ursprung der Gottesidee<\/em> lanean (1912, 1955) sistematikoki aztertutako &#8220;Goren Izakien&#8221; multzoan sartzen da.<\/p><p>Egiturazko aldetik parekagarriak dira: veda-tradiziozko <em>Dyaus Pitar<\/em>, greziar Zeus-Pater kontzeptua, iparraldeko germaniar Tyr substratua, txinatar <em>Tian<\/em>, eta, Siberian bertan, jakutiar <em>\u00dcr\u00fcn Aar Tojon<\/em>, goi-jainko baten espezializazio gisa. Ugriar Num-ek eta finlandiar Ukko-k ere antzekotasun tipologikoak erakusten dituzte.<\/p><p>Semitar sortzaile-jainkoaz bestera, ordea, Tengri <strong>ez<\/strong> da pertsona gisa kontagarria; Eliadek <em>deus otiosus<\/em> deitzen dionaren antzekoa da: &#8220;jainko geldia&#8221;, zeinaren esku-hartze zehatzak existentzia bera baino urrunago daudela dirudien.<\/p><p><em>Deus otiosus<\/em>-aren inguruko eztabaida erlijio-fenomenologia osoan zehar agertzen da, eta Raffaele Pettazzonik <em>L&#8217;essere supremo nelle religioni primitive<\/em> lanean (1957) defendatu zuen Wilhelm Schmidten aurka.<\/p><p>Erlijio-historiaren ikuspegitik bereziki estua da txinatar Tian-ekiko harremana: bi kontzeptuek zerua eta <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio baten barruan jainkotiar gisa gurtutako izaki bat.\" tabindex=\"0\">jainkotasuna<\/span> bat egiten dituzte, biek agintea legitimatzen dute (&#8220;Zeruaren semea&#8221; vs. &#8220;Tengriren hautatua&#8221;), eta biak irudirik gabe iraun dute. Bi korronte horien artean historikoki harremanik izan ote zen, eta zein noranzkotan eragin zuten, sinologian eta turkologian oraindik eztabaidagai da.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s7 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s7\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s7h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s7h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Gaur egungo harrera eta ikerketa<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s7c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s7c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s7t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s7t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>1990eko hamarkadatik aurrera, tengrismoak berpizkunde bat bizi izan du, batez ere Kazakhstanen, Kirgizistanen eta Mongolia barnealdean.<\/p><p>Olzhas Suleimenov eta Nurmagambet Ayupov bezalako egileek islam eta kristautasunarekiko &#8220;alternatiba espiritual&#8221; gisa kokatu dute; Mongolian, budismo tibetarrarekin batera bizi da modu irekian. Berpizkunde hori Marlene Laruelle bezalako erlijio-jakintsuek (2007) modu kritikoan dokumentatu dute.<\/p><p>Gaur egun, tengrismoaren ikerketa akademikoa diziplinartekoa da. Izen klasikoak dira Wilhelm Radloff, Vladimir Basilov, Jean-Paul Roux, Andrei Znamenski, eta mongoliarren kasuan Igor de Rachewiltz, Historia Sekretuaren edizio komentatuarekin.<\/p><p>Mircea Eliadek Tengri bere <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Espirituen munduarekin harremana duten espezialistadun sistema erlijiosoa.\" tabindex=\"0\">xamanismoari<\/span> buruzko lanean kokatu zuen, xamanismo aktiborik falta duen goren izaki baten adibide gisa; Roberte Hamayonek ikuspegi hori berrikusi zuen geroago, <em>La chasse \u00e0 l&#8217;\u00e2me<\/em> lanean (1990) kritikoki.<\/p><p>Ikuspegi zientifikotik, aipatu behar da garaikideko neo-tengrismoa berrformulazio modernoa dela, eta ez lukeela historiako zelaietako tengrismoarekin identifikatu behar. Ikerketak identifikazio naiferen aurka ohartarazten du, eta iturrien geruzatze zorrotza aldezten du.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s8 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-s8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s8h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-s8h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ikerketa-eztabaidak eta galdera irekiak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s8c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-s8c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-s8t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-s8t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Hainbat ikerketa-eztabaidak markatzen dute gaur egun ere Tengriren ikerketa. Lehenik: Tengri jatorriz goi-jainko bakar bat izan zen ala zeru-geruza oso bat izendatzeko kontzeptu kolektibo bat? Mongoliar &#8220;99 Tengri&#8221; ideiak (33 mendebaldeko zuri, 44 ekialdeko beltz, gehi 22 tartekari) plural-kontzeptu bat iradokitzen du, altt\u00fcrkiar inskripzioek, ordea, singular bat proposatzen dute gehiago.<\/p><p>Walther Heissigek eztabaida hori zabal jorratu zuen <em>Die Religionen der Mongolei<\/em> lanean (1970).<\/p><p>Bigarrenik: nola pentsatu behar da Tengriren eta <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Espirituen munduarekin harremana duten espezialistadun sistema erlijiosoa.\" tabindex=\"0\">xamanismoaren<\/span> arteko harremana? Roberte Hamayonek Eliaderen tesiaren aurka argudiatu du, <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Espirituen munduarekin harremana duten espezialistadun sistema erlijiosoa.\" tabindex=\"0\">xamanismoa<\/span> ez dela &#8220;estasi-teknika arkaiko&#8221; berezko bat, ehiza- eta ahaidetasun-ekonomia zabal baten parte baizik; eredu horretan, Tengri helburu baino gehiago atzeko ordena litzateke.<\/p><p>Hirugarrenik: zer eragin izan zuten influentzia iranikoek? Bitartekaritza khotanesa eta sogdiarraren bidez, Ahura Mazdaren antzeko kontzeptuak Tengrirekin nahastu ziren, gero <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/khormusta-mongolen-zeruko-goreneko-jainkoa\/\">Khormusta<\/a> multzoan ikusgai geratuko zena. Horrek erakusten du zein zaila den Tengri &#8220;autoktonoa&#8221; eta &#8220;sinkretikoa&#8221; bereiztea, azken batean Asia Barnealdeko edozein erlijio-historiarentzat baliozkoa den galdera metodologikoa.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp23e73899 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp23e73899\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2fa99b9c elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp2fa99b9c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Zerua legitimotasun politikoaren iturri gisa: Tengri altt\u00fcrkiar inskripzioetan<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2c162290 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp2c162290\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp268040b2 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp268040b2\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Tengriri buruzko lekukotza idatzi zaharren eta fidagarrienetakoak gaur egungo Mongolian dagoen Orkhon haraneko altt\u00fcrkiar erruna-inskripzioetatik datoz, VIII. mendekoak. Ezagunenak K\u00fcl Tegin printzearen eta Bilge Kagan agintariaren omenezko inskripzioak dira.<\/p><p>Idazkera propio batean idatzita daude, XIX. mendearen amaieran Vilhelm Thomsen hizkuntzalari danimarkarrak deszifratu zuena, eta horrek historia altt\u00fcrkiarra lehen aldiz bertako iturrietatik ezagutzeko aukera eman zuen.<\/p><p>Inskripzio horietan Tengri agertzen da batez ere aginte-sortzaile eta bermatzaile gisa. Formula errepikakor batek dio, esanahiz, zeruak jarri zuela Kagan hori, eta agintariak zeruaren indarrez gobernatzen duela.<\/p><p>Tengri hemen ez da hainbeste <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkoei, jatorriei eta munduaren ordenari buruzko kondaira transmititua.\" tabindex=\"0\">mitologia<\/span> landu baten objektua, baizik eta autoritate politikoa ematen eta kentzen duen ordena-indarra. Herria bide zuzenetik aldentzen bada, hainbat pasarteren esanahiaren arabera, zeruak bere laguntza kentzen du.<\/p><p>Zeru-jainkoaren eta agintearen legitimazioaren arteko lotura hori tengrismoaren ezaugarri bat da, iturri zaharrenetatik ondorioztatzen den bezala. Eragin historiko nabarmena izan du: zeruko mandatu antzeko ideiak geroago mongoliarren artean ere agertzen dira, eta Genghis Khan eta bere ondorengoek beren agintasun-eskaera zeru betierekoaren nahiarekin justifikatu zuten esplizituki.<\/p><p>Orkhon inskripzioek, hortaz, ez dute balio hizkuntzalaritzarako soilik, baita erlijio- eta agintasun-historiarako ere, Tengri estatu-eusleko funtzioan erakusten baitute, geroagoko iturriek eragin arrotzen bidez irudia aldatu aurretik. Antzeko zeru-kontzeptuak <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/siberiar-shamanismoa-tengrismoa-estepa-taiga\/\">Asia Barnealdeko beste kultura<\/a> batzuetan ere aurkitzen dira.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp23886c36 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp23886c36\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2a626ab6 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp2a626ab6\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Tengri interpretazio monoteistaren eta kosmos politeista xamanikoaren artean<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp263d60fc e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp263d60fc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp24b80099 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp24b80099\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Ikerketa-eztabaida garrantzitsu bat da tengrismoa Zeruko jainko bakar bat duen erlijio monoteista gisa ulertu behar den, edo espiritu eta jainkotasun ugari dituen sistema aniztun gisa. Ikuspegi biek dituzte jarraitzaileak, eta erantzuna oso lotuta dago erabiltzen diren iturriekin eta aztertzen den garai historikoarekin.<\/p><p>Ikuspegi monoteistagoaren aldeko argudioa da Tengri antzinako turkiar inskripzioetan boterezko eta bakarreko indar gisa agertzen dela, eta haren araberakoa dela agintea eta munduko ordena.<\/p><p>Zenbait autorek, batzuetan turkiar eta mongolieraz hitz egiten den herrialdeetako mugimendu nazionalisten inguruan, alderdi hori azpimarratzen dute eta tengrismoa jatorrizko goi-erlijio gisa aurkezten dute. Interpretazio hori, ordea, gaur egungo identitate-politikaren interesek baldintzatua egon ohi da, eta modu kritikoan irakurri behar da.<\/p><p>Bestalde, Siberiako eta Asia Erdiko herrien erlijioei buruzko dokumentazio etnografikoak espiritu-mundu aberatsa erakusten du: lurraren, mendien, urmaelen jainkotasunak, arbaso-espirituak eta babes-espirituak zeruarekin batera agertzen dira. Ikuspegi horretan, Tengri indar bat gehiago da, nabarmena bada ere, beste askoren artean, eta zerua bera hainbat mailatan zatitua egon daiteke.<\/p><p>Gaur egungo ikerketak, gehienbat, ez zela mendeetan zehar aldaketarik izan ez zuen tengrismo bakar bat existitzen, baizik eta elkarren ahaidetutako ustezpen-familia bat, garaiaren, eskualdearen eta testuinguru sozialaren arabera modu ezberdinean azpimarratua. Tengri elementu lotzaile bat zen, baina ez modu zorrotzean definitua.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp21a28b01 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp21a28b01\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp21ba36c3 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp21ba36c3\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Iturrien egoera: kanpo-iturriak, etnografia eta berreraikitzearen arazoa<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp245c69c8 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp245c69c8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2182fa7e elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp2182fa7e\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Tengriren ikerketa oinarrizko iturri-arazo baten aurrean dago. Bertako lekukotasun zaharrenak, Orkhon inskripzioak, labur eta gorte-testuinguruari mugatuak dira. Aurreko garairako eta eskualde gehienetarako, ez dago idatzizko autobizkidetzarik, herri askok ez zutelako beren idazkera-kultura garatu edo <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Belaunaldiz belaunaldi ezagutza eta kontakizunak transmititzea.\" tabindex=\"0\">tradizio<\/span> ahozkoa zutelako.<\/p><p>Gure ezagutzaren zati handi bat, hortaz, kanpo-iturrietatik dator. Kroniketa txinatarrek estepako herrien erlijioari buruz kontatzen dute, Erdi Aroko bidaiariek, hala nola Wilhelm von Rubruk eta Giovanni da Pian del Carpine, mongoliarren erlijioa deskribatu zuten Europako ikuspegitik, eta idazle persiar eta arabiarrek behaketa gehiago eman zituzten.<\/p><p>Iturri horiek baliotsuak dira, baina behatzaileen ikuspegi eta kontzeptuek koloreztaturik daude. Gainera, XVIII. eta XX. mendeen artean bildutako material etnografiko zabala dago Siberiako eta Asia Erdiko herriei buruz, baina horrek dagoeneko sakon aldatutako erlijiotasuna dokumentatzen du, askotan budismoak, islamak eta, geroago, sobietar antierlijio-presioak gainjarrita.<\/p><p>Tengrismo historikoaren berreraikuntzak iturri sakabanatu horiek elkartu behar ditu, eta horrek arrisku handiak dakartza. Tentazioa dago beranduko behaketa etnografikoetatik jatorrizko egoera bakar bat ondorioztatzeko, edo inskripzio labur horiek estepako etnografiaren materialarekin osatzeko.<\/p><p>Metodologikoki zuhurra den ikerketak, hortaz, arreta handiz bereizten du garai eta eskualde jakin baterako egiaz frogatuta dagoena eta berreraikuntza eta hipotesi hutsa dena. Tengriren kasuan, horrek esan nahi du: goreneko zeru-indar gisa duen oinarrizko funtzioa ondo dokumentatua dagoela, baina askotariko azalpenetako xehetasun ugari erreserbaz irakurri behar direla.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-lit e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-lit\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-lith elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-lith\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Bibliografia (aukeraketa)<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-litc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-litc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-litt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-litt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><li>Jean-Paul Roux: <em>La religion des Turcs et des Mongols<\/em> (Payot 1984)<\/li><li>Vladimir Basilov: <em>Shamanism in Siberia<\/em> (1984)<\/li><li>Wilhelm Radloff: <em>Aus Sibirien<\/em> (1893)<\/li><li>Mircea Eliade: <em>Le chamanisme et les techniques archa\u00efques de l&#8217;Ekstase<\/em> (1951)<\/li><li>Igor de Rachewiltz: <em>The Secret History of the Mongols<\/em> (Brill 2004)<\/li><li>Andrei Znamenski: <em>Shamanism and Western Imagination<\/em> (2007)<\/li><li>Marlene Laruelle: <em>Tengrism<\/em> (2007)<\/li><li>Talat Tekin: <em>A Grammar of Orkhon Turkic<\/em> (1968)<\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-kwd e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-kwd\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-kwdc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tengri-kwdc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-kwdt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-kwdt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em>Ahaide-hitz gakoak: Tengri M\u00f6ngke K\u00f6ke Tengri K\u00f6kt\u00fcrken Orchon Bilge Kagan deus otiosus.<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-cc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-cc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" id=\"iwg-cc-tengri\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-ccinner e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-ccinner\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-cch elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tengri-cch\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">iWell Guard eta babes-tradizioak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-cct elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-cct\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p>iWell Guard tradizio historikoari lotua da, gorputzean eramateko babes-objektuen tradizioari, <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/siberiar-shamanismoa-tengrismoa-estepa-taiga\/\">Siberia \/ tengrismoa<\/a>ren eta mundu osoko beste kultura askoren tradizioan. 41 maila, urre finkoa, platinoa, zilarra, Alemanian fabrikatua. 30 eguneko itzultze-eskubidea.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-ccb iwg-cc-button iwg-cc-cta-2026-05-13 elementor-widget elementor-widget-jet-button\" data-id=\"iwgw-tengri-ccb\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"jet-button.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-jet-button jet-elements\"><div class=\"jet-button__container\"><a class=\"jet-button__instance jet-button__instance--icon-left hover-effect-1\" href=\"\/ueber-iwell-guard\/?utm_source=iwell-guard.com&amp;utm_medium=info-box&amp;utm_campaign=wesen-tradition\"><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-normal\"><\/div><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-hover\"><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-normal\"><span class=\"jet-button__label\">iWell Guard-i buruz gehiago<\/span><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-hover\"><span class=\"jet-button__label\">iWell Guard-i buruz gehiago<\/span><\/div><\/a><\/div><\/div><style>.elementor-element.elementor-element-iwgw-tengri-ccb .jet-button__instance{width:320px;height:56px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-tengri-ccb .jet-button__state-normal .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#1a1b20;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-tengri-ccb .jet-button__state-hover .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#FECC76;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-tengri-ccb .jet-button__plane-normal{background-color:#FECC76;border-style:solid;border-color:#C99540;border-width:2px 2px 2px 2px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-tengri-ccb .jet-button__plane-hover{background-color:rgba(0,0,0,0.55);border-style:solid;border-color:#FECC76;border-width:2px 2px 2px 2px;}<\/style>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-ccd elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tengri-ccd\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p style=\"text-align:center;font-size:13px;opacity:0.7;margin-top:14px\" data-nosnippet=\"true\">Esperientzia pertsonalak desberdinak izan daitezke. Ez da produktu mediko bat. Ez da sendatze-agindurik.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-disc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tengri-disc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tengri-discw elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-tengri-discw\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<footer data-nosnippet=\"true\" class=\"iwg-disclaimer-block\"><p data-nosnippet=\"true\">iWell Guard <strong>ez da produktu medikorik<\/strong> eta ez du ordezkatzen medikuen edo psikoterapeuten tratamendurik. Erlijio-zientzien edukiak kultura-historiaren araberako kokapena dira, ez praktika espiritual baterako gomendioa.<\/p><\/footer>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":3,"featured_media":2857,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"_yoast_wpseo_focuskw":"Tengri zeruko jainkoa tengrismoa","_yoast_wpseo_title":"Tengri \u2013 zelaietako herrien zeruko jainkoa, mitoa eta iturriak","_yoast_wpseo_metadesc":"Tengri turkiar-mongoliar eta siberiar tengristen betiereko zeruko jainkoa da. Mitoa, kultua eta iturriak biltzen dituen sarrera.","_yoast_wpseo_meta-robots-noindex":"","_yoast_wpseo_canonical":"","_angie_page":false,"gefaehrdungsstufe":"","wesen_kultur":"","wesen_klasse":"","footnotes":""},"categories":[],"class_list":["post-200684","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.7 (Yoast SEO v28.3) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Tengri \u2013 zelaietako herrien zeruko jainkoa, mitoa eta iturriak<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Tengri turkiar-mongoliar eta siberiar tengristen betiereko zeruko jainkoa da. Mitoa, kultua eta iturriak biltzen dituen sarrera.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/tengri-zeruko-jainkoa\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Tengri \u2013 tengristen zeruko jainkoa\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Tengri turkiar-mongoliar eta siberiar tengristen betiereko zeruko jainkoa da. Mitoa, kultua eta iturriak biltzen dituen sarrera.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/tengri-zeruko-jainkoa\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"iWell Guard\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-09-07T14:13:09+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/tengri-zeruko-jainkoa\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/tengri-zeruko-jainkoa\\\/\",\"name\":\"Tengri \u2013 zelaietako herrien zeruko jainkoa, mitoa eta iturriak\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/tengri-zeruko-jainkoa\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/tengri-zeruko-jainkoa\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp\",\"datePublished\":\"2026-09-07T14:10:10+00:00\",\"dateModified\":\"2026-09-07T14:13:09+00:00\",\"description\":\"Tengri turkiar-mongoliar eta siberiar tengristen betiereko zeruko jainkoa da. Mitoa, kultua eta iturriak biltzen dituen sarrera.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/tengri-zeruko-jainkoa\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/tengri-zeruko-jainkoa\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/tengri-zeruko-jainkoa\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp\",\"width\":1024,\"height\":1536,\"caption\":\"Siberia-tengrismo tradiziotik datozen jainkoak.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/tengri-zeruko-jainkoa\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Start\",\"item\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/?page_id=200284\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Tengri \u2013 tengristen zeruko jainkoa\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/\",\"name\":\"iWell Guard\",\"description\":\"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Ittermann electronic GmbH\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"width\":1182,\"height\":237,\"caption\":\"Ittermann electronic GmbH\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/pantip.com\\\/profile\\\/9367242\",\"https:\\\/\\\/micro.blog\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.diggerslist.com\\\/iwellguard\\\/about\",\"https:\\\/\\\/skitterphoto.com\\\/photographers\\\/2870314\\\/iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/iwellguard.wordpress.com\\\/2026\\\/06\\\/06\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/hub.docker.com\\\/u\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.pinterest.com\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/bit.ly\\\/m\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/entre-vos-mains.alsace.eu\\\/profiles\\\/iwellguard\\\/activity\",\"https:\\\/\\\/gravatar.com\\\/reallybeded8fd34\",\"https:\\\/\\\/naijamatta.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.goodreads.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/profile.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/experiment.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/wakelet.com\\\/@iWellGuard82270\",\"https:\\\/\\\/www.chordie.com\\\/forum\\\/profile.php?id=2555664\",\"https:\\\/\\\/www.instapaper.com\\\/p\\\/17757966\",\"https:\\\/\\\/www.mapleprimes.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/businesslistingplus.com\\\/profile\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/telegra.ph\\\/iWell-Guard-06-06\",\"https:\\\/\\\/pbase.com\\\/iwellguard\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/b.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/20260607#bookmark-4788405196491818882\",\"https:\\\/\\\/fliphtml5.com\\\/home\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/anyflip.com\\\/homepage\\\/cmiwl#About\",\"https:\\\/\\\/transfur.com\\\/Users\\\/iwellguard\",\"http:\\\/\\\/delphi.larsbo.org\\\/user\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/jobs.lajobsportal.org\\\/profiles\\\/8380803-iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/md.chaosdorf.de\\\/s\\\/jfbe5SBdJD\",\"https:\\\/\\\/www.lingvolive.com\\\/en-us\\\/profile\\\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\\\/translations\",\"https:\\\/\\\/www.fitday.com\\\/fitness\\\/forums\\\/members\\\/iwellguard.html\",\"https:\\\/\\\/www.mymeetbook.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/pxhere.com\\\/en\\\/photographer-me\\\/5040798\",\"https:\\\/\\\/disqus.com\\\/by\\\/iwellguard\\\/about\\\/\",\"https:\\\/\\\/pastelink.net\\\/hjwciqwq\",\"https:\\\/\\\/pubhtml5.com\\\/homepage\\\/scjhn\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.bitchute.com\\\/channel\\\/2O2eOKzNqujT\",\"https:\\\/\\\/audiomack.com\\\/iwellguard\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Tengri \u2013 zelaietako herrien zeruko jainkoa, mitoa eta iturriak","description":"Tengri turkiar-mongoliar eta siberiar tengristen betiereko zeruko jainkoa da. Mitoa, kultua eta iturriak biltzen dituen sarrera.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/tengri-zeruko-jainkoa\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Tengri \u2013 tengristen zeruko jainkoa","og_description":"Tengri turkiar-mongoliar eta siberiar tengristen betiereko zeruko jainkoa da. Mitoa, kultua eta iturriak biltzen dituen sarrera.","og_url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/tengri-zeruko-jainkoa\/","og_site_name":"iWell Guard","article_modified_time":"2026-09-07T14:13:09+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":1536,"url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp","type":"image\/webp"}],"twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/tengri-zeruko-jainkoa\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/tengri-zeruko-jainkoa\/","name":"Tengri \u2013 zelaietako herrien zeruko jainkoa, mitoa eta iturriak","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/tengri-zeruko-jainkoa\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/tengri-zeruko-jainkoa\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp","datePublished":"2026-09-07T14:10:10+00:00","dateModified":"2026-09-07T14:13:09+00:00","description":"Tengri turkiar-mongoliar eta siberiar tengristen betiereko zeruko jainkoa da. Mitoa, kultua eta iturriak biltzen dituen sarrera.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/tengri-zeruko-jainkoa\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/tengri-zeruko-jainkoa\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/tengri-zeruko-jainkoa\/#primaryimage","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_sibirisch-tengrismus_tengri.webp","width":1024,"height":1536,"caption":"Siberia-tengrismo tradiziotik datozen jainkoak."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/tengri-zeruko-jainkoa\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Start","item":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/?page_id=200284"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Tengri \u2013 tengristen zeruko jainkoa"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#website","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/","name":"iWell Guard","description":"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen","publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","width":1182,"height":237,"caption":"Ittermann electronic GmbH"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/pantip.com\/profile\/9367242","https:\/\/micro.blog\/iwellguard","https:\/\/www.diggerslist.com\/iwellguard\/about","https:\/\/skitterphoto.com\/photographers\/2870314\/iwell-guard","https:\/\/iwellguard.wordpress.com\/2026\/06\/06\/iwell-guard\/","https:\/\/hub.docker.com\/u\/iwellguard","https:\/\/www.pinterest.com\/iwellguard\/","https:\/\/bit.ly\/m\/iwellguard","https:\/\/entre-vos-mains.alsace.eu\/profiles\/iwellguard\/activity","https:\/\/gravatar.com\/reallybeded8fd34","https:\/\/naijamatta.com\/iwellguard","https:\/\/www.goodreads.com\/iwellguard","https:\/\/profile.hatena.ne.jp\/iwellguard\/","https:\/\/experiment.com\/users\/iwellguard","https:\/\/wakelet.com\/@iWellGuard82270","https:\/\/www.chordie.com\/forum\/profile.php?id=2555664","https:\/\/www.instapaper.com\/p\/17757966","https:\/\/www.mapleprimes.com\/users\/iwellguard","https:\/\/businesslistingplus.com\/profile\/iwell-guard\/","https:\/\/telegra.ph\/iWell-Guard-06-06","https:\/\/pbase.com\/iwellguard\/iwellguard","https:\/\/b.hatena.ne.jp\/iwellguard\/20260607#bookmark-4788405196491818882","https:\/\/fliphtml5.com\/home\/iwellguard","https:\/\/anyflip.com\/homepage\/cmiwl#About","https:\/\/transfur.com\/Users\/iwellguard","http:\/\/delphi.larsbo.org\/user\/iwellguard","https:\/\/jobs.lajobsportal.org\/profiles\/8380803-iwell-guard","https:\/\/md.chaosdorf.de\/s\/jfbe5SBdJD","https:\/\/www.lingvolive.com\/en-us\/profile\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\/translations","https:\/\/www.fitday.com\/fitness\/forums\/members\/iwellguard.html","https:\/\/www.mymeetbook.com\/iwellguard","https:\/\/pxhere.com\/en\/photographer-me\/5040798","https:\/\/disqus.com\/by\/iwellguard\/about\/","https:\/\/pastelink.net\/hjwciqwq","https:\/\/pubhtml5.com\/homepage\/scjhn\/","https:\/\/www.bitchute.com\/channel\/2O2eOKzNqujT","https:\/\/audiomack.com\/iwellguard"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/200684","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=200684"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/200684\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2857"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=200684"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=200684"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}