{"id":200678,"date":"2026-09-07T14:10:03","date_gmt":"2026-09-07T14:10:03","guid":{"rendered":"https:\/\/iwell-guard.com\/?page_id=200678"},"modified":"2026-09-07T14:13:09","modified_gmt":"2026-09-07T14:13:09","slug":"baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\/","title":{"rendered":"Baal-Hammon \u2013 Kartagoko goi-jainkoa"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"200678\" class=\"elementor elementor-200678 elementor-2628 elementor-bc-flex-widget\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-hero e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-hero\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-hl e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-hl\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-htxt e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-htxt\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-h1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-baalhammon-h1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Baal-Hammon, karthagotar-feniziar goi-jainkoa eta Saturnus Africanus<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-lead elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-lead\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Baal-Hammon (feniziar-punikoz <em>b\u02bfl \u1e25mn<\/em>) Kartago punikoaren eta bere kolonien jainko nagusi maskulinoa da. Maiz <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/tanit-kartagoko-jainkosa\/\">Tanit<\/a>-ekin batera agertzen da, eta Tofeteko eskaintzen hartzailea da. Erromatar garaian Saturnus-ekin identifikatu zuten.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-pillc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-pillc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-pills elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-baalhammon-pills\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"iwg-pill-row\"><span class=\"iwg-klasse-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Tradizio feniziarraren jainkoa.\">Jainkoa<\/span><a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/fenizarrak-kartago-baal-tanit\/\" class=\"iwg-kultur-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Tradizio feniziarraren mitologia.\">Feniziarra<\/a><span class=\"iwg-tradition-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Goi-jainkotasuna.\">Goi-jainkotasuna<\/span><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-tocc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-tocc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-toc elementor-toc--minimized-on-tablet elementor-widget elementor-widget-table-of-contents\" data-id=\"iwgw-baalhammon-toc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;headings_by_tags&quot;:[&quot;h2&quot;,&quot;h3&quot;],&quot;minimize_box&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;marker_view&quot;:&quot;bullets&quot;,&quot;no_headings_message&quot;:&quot;Orrialde honetan ez da izenbururik aurkitu.&quot;,&quot;exclude_headings_by_selector&quot;:[],&quot;icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;fas fa-circle&quot;,&quot;library&quot;:&quot;fa-solid&quot;,&quot;rendered_tag&quot;:&quot;&lt;svg class=\\&quot;e-font-icon-svg e-fas-circle\\&quot; viewBox=\\&quot;0 0 512 512\\&quot; xmlns=\\&quot;http:\\\/\\\/www.w3.org\\\/2000\\\/svg\\&quot;&gt;&lt;path d=\\&quot;M256 8C119 8 8 119 8 256s111 248 248 248 248-111 248-248S393 8 256 8z\\&quot;&gt;&lt;\\\/path&gt;&lt;\\\/svg&gt;&quot;},&quot;minimized_on&quot;:&quot;tablet&quot;,&quot;hierarchical_view&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;min_height&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"table-of-contents.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__header\">\n\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-toc__header-title\">\n\t\t\t\tAurkibidea\t\t\t<\/h2>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--expand\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-baalhammon-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Open table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--collapse\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-baalhammon-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Close table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div id=\"elementor-toc__iwgw-baalhammon-toc\" class=\"elementor-toc__body\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-toc__spinner-container\">\n\t\t\t\t<svg class=\"elementor-toc__spinner eicon-animation-spin e-font-icon-svg e-eicon-loading\" aria-hidden=\"true\" viewBox=\"0 0 1000 1000\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M500 975V858C696 858 858 696 858 500S696 142 500 142 142 304 142 500H25C25 237 238 25 500 25S975 237 975 500 763 975 500 975Z\"><\/path><\/svg>\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-hr e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-hr\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-heroimg iwg-hero-image elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"iwgw-baalhammon-heroimg\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_phoenizisch_baal-hammon-683x1024.webp\" class=\"attachment-large size-large wp-image-202514\" alt=\"Baal Hammon - Fenizieren tradiziotik datorren jainkoa, historiko-ilustratiboa\" srcset=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_phoenizisch_baal-hammon-683x1024.webp 683w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_phoenizisch_baal-hammon-200x300.webp 200w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_phoenizisch_baal-hammon-768x1152.webp 768w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp 1024w\" sizes=\"(max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s0 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s0h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s0h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Sailkapena eta profil laburra<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s0c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s0c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s0t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s0t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Baal-Hammon mendebaldeko Mediterraneoko mundu punikoaren jainkorik garrantzitsuenetako bat da. Sabatino Moscatik <em>Il mondo dei Fenici<\/em> (1966) lanean erakutsi zuenez, Baal-Hammon Feniziako lurralde jatorrizkoan ezagutzen zen, baina bigarren mailakoa zen; Kartagon, ordea, panteoiaren gailurrera iritsi zen, eta posizio hori <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/tanit-kartagoko-jainkosa\/\">Tanit<\/a>-ekin partekatzen du. <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/fenizarrak-kartago-baal-tanit\/\">Tradizio feniziarraren<\/a> baitan, punikoen goi-jainko prototipikoa da.<\/p><p>Maria Eugenia Aubetek <em>The Phoenicians and the West<\/em> (2001) lanean dokumentatu zuen bere hedapen mediterraneoa; Baal-Hammonen santutegiak Kartagon, Motyan, Tharrosen, Sulcisen, Hadrumetumen eta beste hainbat lekutan aurkitu dira. Erromatar inperioaren garaian Saturnus Africanus gisa jarraitu zuen bere kultuak, eta iraupen nabarmena izan zuen Numidia-Mauretaniako probintzian K.o. IV. mendera arte.<\/p><p>Erlijio-historiaren ikuspegitik, Baal-Hammonek goi-jainko motaren adibide da, alderdi ktonikoak eta eguzki-alderdiak biltzen dituena. Marcel Le Glayk <em>Saturne africain<\/em> (1966) lanean erakutsi zuenez, Saturnus erromatarrarekin egindako identifikazioa Baal-Hammonen izaera bikoitzean oinarritzen da: alde batetik gari- eta uzta-jainkoa da (saturniar alderdia), eta bestetik aita-jainko ktonikoa.<\/p><p>Tofeteko estelak eta inskripzio ugariek bere <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkotasun edo izaki sakratu bati gurtza egiteko ekintzen multzoa.\" tabindex=\"0\">kultua<\/span> erlijio-historiako aurkikuntza nagusi gisa jasotzen dute.<\/p><p>Baal-Hammonek erromatar inperioaren garaian Saturnus Africanus gisa izan zuen iraupena erlijio-historiaren jarraitutasunaren adibide nabarmenenetako bat da, estatu puniko politikoa desagertu ondoren. Bi mila estela baino gehiago Saturnus-en izenean gorde dira Ipar Afrikako probintzietan, K.o. I. mendetik IV. mendera bitartean.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s1 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s1h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s1h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Izena eta etimologia<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s1c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s1c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s1t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s1t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Izena, <em>b\u02bfl \u1e25mn<\/em>, <em>b\u02bfl<\/em> &#8216;jaun&#8217; eta <em>\u1e25mn<\/em> osagaiez osatuta dago; azken honen etimologia eztabaidagarria da. Interpretazio batek <em>\u1e25mn<\/em> <em>\u1e25mm<\/em> &#8216;bero izatea&#8217; sustraiarekin lotzen du, eta Baal-Hammon &#8216;beroaren jauna&#8217; bezala ulertzen du, ziurrenik eguzki-alderdi batekin.<\/p><p>Beste interpretazio batek <em>\u1e25mn<\/em> leku-izentzat hartzen du, &#8216;Hammon&#8217; (Feniziako lekuren bat izan liteke), eta Baal-Hammon &#8216;Hammoneko jauna&#8217; bezala ulertuko litzateke. Hirugarren aukera batek <em>\u1e25mn<\/em> intsentsu-gurtzako objektuekin lotzen du (&#8216;intsentsu-aldarea&#8217;).<\/p><p>Charles Krahmalkovek <em>A Phoenician-Punic Grammar<\/em> (2001) lanean epigrafiako aldaerak bildu zituen; inskripzioetan <em>b\u02bfl \u1e25mn<\/em> edo laburtuta <em>b\u02bfl<\/em> gisa agertzen da. Grezierazko itzulpena \u0392\u03ac\u03b1\u03bb-\u1f08\u03bc\u03bc\u03c9\u03bd (Baal-Ammon) da, eta garai helenistikoan, tarteka, egiptoar Amun-ekin identifikatu zen (aztarna gisa). Saturnus-ekin egindako identifikazio erromatarra da iraunkorrena, eta afrikar-erromatar erlijio-historia markatzen du.<\/p><p>Material hebrear batean Hammon Galilean leku-izen gisa agertzen da; harreman historiko zuzenik dagoen ez dago argi. Palmirako inskripzio aramearretan Baal-Hammonen antzeko funtzioak dituen <em>\u02bfolam<\/em> jainko bat agertzen da; hemen ere ahaidetasun zehatza eztabaidagarria da. Erlijio-historiaren ikuspegitik, Baal-Hammon garapen mendebaldar berezitua da.<\/p><p>Etimologia-hipotesi bat gehiago <em>\u1e25mn<\/em> arameraz <em>\u1e25mn<\/em> &#8216;errukitzea&#8217;rekin lotzen du, konnotazio teologiko sakona izango lukeena, baina ez dago hizkuntza-historiaren aldetik ziurtatuta.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s2 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s2\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s2h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s2h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Deskribapena eta ikonografia<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s2c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s2c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s2t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s2t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Baal-Hammon ikonografia punikoan gehienetan zaharra eta bizarduna, tronuan jarrita, zezenaren adarrekin buruko koroa, tunika luze tolestua eta zeptro bat dituela agertzen da. Irudi-tradizio hau Tofeteko esteletan behin eta berriz agertzen da, eta <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/baal-hadad-feniziar-euri-jainkoa\/\">Baal-Hadad<\/a>-engandik bereizten du, azken hau haizearen jainko gazte gisa agertzen delako, aizkora altxatuta. Baal-Hammonen profil zaharra teologikoki ugaritiar El-ekin eta Saturnus-ekin lotzen da.<\/p><p>Bere animalia sakratua ahariz edo aker da; erritu sakrifiziozko punikoetan aharia zen aukerako animalia. Zenbait estelatan esfinge edo grifoiek inguratuta agertzen da.<\/p><p>Kartagon, hiriko tenpluan Baal-Hammonen brontzezko estatua erraldoi bat jarrita zegoen; iturriek Tofeteko <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkotasun bati esker ona, eskaria edo gurtza adierazteko ematen den dohaina.\" tabindex=\"0\">eskaintzekin<\/span> lotzen dute, eta esaten da mekanismoren bat izango zuela, sakrifiziozko animaliak edo haurrak azpian zegoen su batera erortzeko. Iturri hauen kritika eztabaidagarria da, eta gaur egun neurritsuago baloratzen da.<\/p><p>Garai helenistiko-erromatarrean, Baal-Hammonen ikonografia gero eta gehiago Saturnus tradizioarekin bat egiten hasten da; Ipar Afrikako Saturnus-en estela berankorrek (K.o. III. eta IV. mendeak) jainkoa zahar bizardun gisa erakusten dute, igitaia eskuan, Saturnus-en eredu zehatzari jarraituz. Ikonografia Saturnus Africanus honi buruzkoa Marcel Le Glayren gai nagusia da, eta bere monografian zehatz-mehatz landu du.<\/p><p>Iturri arkeologiko bikain bat Tofetetik ateratako brontzezko estatuatxo ugariak dira, Baal-Hammon tronuan jarrita eskua altxatuta erakusten dutenak, bedeinkazio-keinua adieraziz. Estatuatxo hauek batzuetan Tofetean bertan jarri ziren eskaintza gisa, eta bestetan etxebizitzetan.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s3 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s3\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s3h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s3h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Kondaira mitologikoak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s3c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s3c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s3t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s3t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Baal-Hammoni buruzko berezko mitorik ez da iritsi gugana; <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/tanit-kartagoko-jainkosa\/\">Tanit<\/a>en kasuan bezala, funtsean izaera kultiko-erritual bat du. <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kultura greko-erromatarraren garaia, K.a. 800 inguru eta K.o. 600 artean.\" tabindex=\"0\">Antzinateko<\/span> kontakizunek (Diodoro, Polibio, Plutarko, Tertuliano) haurren sakrifizioak aipatzen dituzte Tofeten, bere kultu-ekintza garrantzitsuena zela adieraziz.<\/p><p>Diodorok (20.14) K.a. 310. urteko haur-sakrifizio handi bat kontatzen du zehatz-mehatz, Sirakusako Agatoklesek Kartago setiatu zuenean; larrialdi hartan 200 mutiko noble sakrifikatu zituzten jainkoaren haserrea baretzeko.<\/p><p>Kontakizun horien historikotasuna belaunaldiz belaunaldi eztabaidatu izan da; iturri greko-erromatar polemikoak dira eta era kritikoan aztertu behar dira. Nolanahi ere, Tofeteko aztarna arkeologikoek berresten dute jaioberri eta haur txiki kopuru handi bat lurperatuta zegoela; horiek beti <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkotasun bati eskerrak, eskaerak edo gurtza adierazteko emandako oparia.\" tabindex=\"0\">sakrifizio<\/span> gisa hil ziren edo, batzuetan, era naturalean hil ziren, Tofeten inguruko eztabaidaren muina da.<\/p><p>Hipoko Agustinek <em>De civitate Dei<\/em> lanaren 7.19 pasartean Saturnus Africanus kultuen aurka egiten du polemika, eta haur-sakrifizioak &#8216;crudelis daemonum cultus&#8217; gisa deskribatzen ditu. <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Antzinatearen eta Erdi Aroaren arteko trantsizio-garaia, K.o. 3. eta 7. mendeen artekoa.\" tabindex=\"0\">Antzinate berantiarreko<\/span> polemika hori Kartago kristauaren eraikuntzaren parte da, eta historikoki kontuz irakurri behar da, baina Baal-Hammon eta haur-sakrifizioen topikoen arteko lotura iraunkorra islatzen du antzinako pertzepzioan. Praktika horren balorazio zientifikoa eztabaidagarria da oraindik.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s4 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s4\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s4h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s4h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Kultua eta gurtza<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s4c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s4c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s4t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s4t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Baal-Hammonen kultu-gune nagusia Kartagoko Tofeta izan zen; horrez gain, Tofetak Motyan, Tharrosen, Sulcisen, Hadrumetumen, Cirtan, Lambafundin eta beste hainbat gunetan ere bazeuden. Santutegi horietako bakoitzean, Baal-Hammon eskaintzen hartzaile nagusia zen, askotan <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/tanit-kartagoko-jainkosa\/\">Tanit<\/a>-ekin batera. Eskaintza-inskripzioek formula estandar bat jarraitzen dute: &#8216;Baal-Hammon jaunari, N.N.-k hitzeman zuena, entzun zuelako&#8217;.<\/p><p>Horrez gain, Baal-Hammonentzako hiri-<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkotasun bat edo gehiago gurtzeko eraikina.\" tabindex=\"0\">tenpluak<\/span> ere bazeuden, esaterako Thinissuten eta Kartagon bertan (<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkotasun bat edo gehiago gurtzeko eraikina.\" tabindex=\"0\">tenplua<\/span> Byrsa muinoan). Sabatino Moscatik arkitektura punikoa hainbat argitalpenetan dokumentatu du.<\/p><p><span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkotasun bat edo gehiago gurtzeko eraikina.\" tabindex=\"0\">Tenpluek<\/span> hiru zatiko eskema jarraitzen dute: aurrepatioa, aretoa nagusia, gunerik santuena. Barrualdean <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Tenpluan edo santutegian gurtzen den jainkotasun baten irudi grafikoa.\" tabindex=\"0\">kultu-irudia<\/span> edo &#8216;Mazzeba&#8217; bat (zutabe sakratua) zegoen; azken hori feniziarren irudi-eza bereizgarria zen jainkotasun gorenarentzat.<\/p><p>Erromatar Inperioaren garaian, Baal-Hammon Saturnus Africanus izenaz gurtzen jarraitu zen; Kartagoko haren <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkotasun bat edo gehiago gurtzeko eraikina.\" tabindex=\"0\">tenplua<\/span> berrizendatu eta berriro <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Ekintza erlijioso baten bidez sakruari eskainia eta, hala, eguneroko bizitzatik bereizia.\" tabindex=\"0\">sagaratu<\/span> zuten.<\/p><p>Ipar Afrikan aurkitutako Saturnus estelen kopuruak beste erromatar jainkotasun guztiena gainditzen du eskualdean; Baal-Hammon-Saturnus K.o. IV. mendera arte izan zen probintzia afrikarretako jainkotasun nagusia. Kristautzeak eta vandaloen inbasioak amaiera eman zioten haren <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkotasun edo irudi sakratu baten aldeko gurtza-ekintzen multzoa.\" tabindex=\"0\">kultuari<\/span>.<\/p><p>Iturri numismatiko garrantzitsu bat K.a. IV. eta III. mendeetako Kartagoko tetradrakmak dira, aurrealdean Baal-Hammonen zezen-adarreko koroa babes-formula gisa erakusten dutenak. Txanponak kopuru handitan jo ziren kartagotar armaden soldata ordaintzeko, eta Baal-Hammonen irudi-programa Espainiaraino eta Sizilaraino zabaldu zuten.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s5 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s5\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s5h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s5h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Babes-praktika eta babes magikoa<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s5c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s5c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s5t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s5t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Baal-Hammon hiriaren, familiaren eta uzten babesle jainkoa zen. Inskripzio punikoetan <em>n\u0113der<\/em> promesen hartzaile gisa agertzen da larrialdi-egoeretan: bidaien aurretik, guduen aurretik, gaixotasunetan, jaiotzetan. Eskaintza pribatuetan egiten zaion <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkotasun edo indar bati zuzendutako erregu edo deiadar-hitza.\" tabindex=\"0\">deiaren<\/span> maiztasunak biztanleria punikoaren fede pribatuaren intentsitatea erakusten du.<\/p><p>Etxeen sarreretan eta bizitegietan bere sinboloak modu <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kaltea uxatzeko: eragin kaltegarriak urruntzeko diren zeinu eta objektuei buruz.\" tabindex=\"0\">apotropaikoan<\/span> erabiltzen ziren: zezen-adarrezko koroa, igitaia eta &#8216;kaduzeo&#8217; <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Ideia edo esanahi bat ordezkatzen duen zeinua.\" tabindex=\"0\">sinboloa<\/span>, mundu punikoan Baal-Hammonekin sarritan lotua. Zezen-adarrezko koroa daraman jainko bizardun eserita dagoen brontzezko estatuatxoak aurkitu dira etxebizitza puniko ugaritan.<\/p><p data-nosnippet=\"true\">Ikuspegi zientifikotik, Baal-Hammonen babes-funtzioa estuki lotuta dago inperioaren ordenarekin, baina, era berean, familia eta pertsona mailan ere errotuta dago. Tofeteko praktika larrialdi-fedearen adierazpen berezi gisa ulertu behar da, gaur egun modu positiboan interpretatu gabe. iWell Guardek Baal-Hammon figura historiko-erlijio-historiko gisa jasotzen du, gaur egungo sendatze-agindurik gabe.<\/p><p>Baal-Hammon eta guda puniko artean dagoen lotura estua ondo dokumentatuta dago; Anibalek bederatzi urte zituela Baal-Hammon <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Sakrifizio eta ekintza erlijiosoetarako altxatutako leku edo mahaia.\" tabindex=\"0\">aldarean<\/span> egin zuen zin ezaguna, Erroma betirako etsai gisa hartzeko, antzinateko anekdota famatuenetako bat da, eta zin militar punikoen tradizioan kokatzen da.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s6 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s6\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s6h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s6h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Antzekotasunak beste kultura batzuetan<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s6c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s6c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s6t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s6t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Baal-Hammon historikoki lotuta dago El ugaritarrarekin (aitagoiko zaharra), Anu mesopotamiarrarekin, Saturno erromatarrarekin eta Kronos grekoarekin. Saturnorekiko identifikazioa da iraunkorrena; Marcel Le Glay-k <em>Saturne africain<\/em> lanean (1966) erakutsi zuen sinkretismo horrek Inperio garaiko Saturno afrikarraren <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko edo izaki sakratu bati eskainitako gurtza-ekintzen multzoa.\" tabindex=\"0\">kultua<\/span> funtsean baldintzatu zuela.<\/p><p>Kronosekin Baal-Hammonek aitagoiko zahar baten profila partekatzen du, haur-sakrifizioekiko lotura duena; Kronosen <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko, jatorri eta munduaren ordenaren inguruko kontakizun tradizionala.\" tabindex=\"0\">mito<\/span> grekoak bere seme-alabak irensten dituela dio, eta pertzepzio helenistikoan hori Kartagoko tofet-sakrifizioekin lotu izan da. Plutarkok (<em>De superstitione<\/em>) lotura hori esplizituki azaltzen du.<\/p><p><a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/kumarbi-hurritarren-jainko-aita\/\">Kumarbirekin<\/a>, <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/hetear-anatoliar-tarhunna-babes-praktika\/\">tradizio hetitarraren<\/a> jainkoarekin, Baal-Hammonek aitagoiko botetik jaurtitako edo baztertutako jainko-motaren ezaugarriak partekatzen ditu. Erlijio-historiaren ikuspegitik, Mediterraneo zaharreko aitagoikoen familia zabalago batekoa da, zeinen funtzioa belaunaldi gazteagoko ekaitz-jainkoek partzialki ordezkatu zuten. Africa Proconsularis probintzia erromatarrean, tradizio zahar hori denbora luzez bizirik iraun zuen, modu bereziki iraunkorrean.<\/p><p>Baal-Hammonen eta Amun-Re egiptoarraren arteko lotura garai helenistikoan aktibatu zen; Siwa oasia, bere Amun-<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkozko erantzun bat lortzeko lekua edo instituzioa.\" tabindex=\"0\">orakuluarekin<\/span>, erraz irits zitekeen Kartagotik, eta zenbait iturrik kartagoarrek hara egindako erromesaldiak aipatzen dituzte. Sinkretismo horren garrantzi historikoa eztabaidatua da, baina aipagarria.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s7 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s7\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s7h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s7h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Gaur egungo harrera eta ikerketa<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s7c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s7c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s7t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s7t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Baal-Hammonen ikerketa gaur egun maila handikoa da. Marcel Le Glayren <em>Saturne africain<\/em> (1966) erreferentzia klasikoa da; Sabatino Moscati, Maria Eugenia Aubet, H\u00e9l\u00e8ne B\u00e9nichou-Safar eta Lawrence Stagerrek ekarpen garrantzitsuak egin dituzte tofet-ikerketan. Brian Doaken <em>Phoenician Aniconism<\/em> (2015) lanak Baal-Hammonen tradizio irudirik gabekoa lantzen du. Josephine Quinnen identitate puniarrari buruzko ikerketak ekarpen garrantzitsuak izan dira azken urteotan.<\/p><p>Errezepzio herrikoian, Baal-Hammon batez ere tofet-eztabaidaren eta polemika kristau <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kultura greko-erromatarraren garaia, K.a. 800 inguru - K.o. 600 inguru.\" tabindex=\"0\">antzinakoaren<\/span> bidez ezagutzen da; irudi hori distortsionatua da eta zientifikoki nekez zuzena. Aipatutako lanetan ikuspegi askoz zehatzagoak aurkitzen dira.<\/p><p>Zientifikoki, Baal-Hammon gaur egun erlijio puniarraren, Saturno-Africanus tradizioaren eta Mediterraneoko erlijio-historiaren ikerketa-objektu funtsezkoa da. Gaur egungo ikerketa-ardatzak tofet-en analisi bioarkeologikoan, Saturno-Africanus estelen tradizioan eta osagai berbereari buruzko galderan datza. iWell Guard-ek Pantheon-<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio edo kultura bateko jainko guztien multzoa.\" tabindex=\"0\">kide<\/span> historiko gisa jasotzen du.<\/p><p>Josephine Quinnen ikerketa berriek (<em>In Search of the Phoenicians<\/em>, 2018) identitate puniarra eta bere autodefinizio erlijiosoa berriz eztabaidatu dituzte, eta Baal-Hammon &#8216;feniziarren jainkoa&#8217; bezala definitzea zalantzan jarri dute.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s8 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s8h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s8h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Literatura eta iturriak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s8c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s8c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s8t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s8t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Ondorengo hautaketak Baal-Hammonen ikerketaren erreferentzia nagusiak biltzen ditu. Txosten arkeologikoak, erlijio-historiaren sintesiak eta ediziorik epigrafikoak barne hartzen ditu. Marcel Le Glayren monografia erreferentzia klasikoa da; Moscatik eta Aubetek esparru puniarra eskaintzen dute; Doak-ek ikuspegi ikonologikoa. Quinnen ikerketa berriagoak ikerketa identitate-eztabaida kritikora eramaten du.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2dce0c7c e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp2dce0c7c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp22efe76a elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp22efe76a\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Kartagoko Tofet eta estelen aurkikuntzak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp207c89a8 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp207c89a8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp223f9336 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp223f9336\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Baal Hammonen kultuaren lekukorik garrantzitsuena ez da testu bat, gune bat baizik. Kartagoko Tophet izenekoaz ari gara, hiri antzinakoaren ertzean zegoen santutegi bat, gaur egungo Salammb\u00f4 auzoan. Han indusketak 1920ko hamarkadatik aurrera egin ziren. Bereziki garrantzitsua izan zen artzeologo estatubatuar baten eta bere taldearen kanpaina, 1970eko hamarkadan &#8220;Punic Project&#8221; izenaz ezaguna izan zena.<\/p><p>Gune horrek milaka urna txiki ditu, haur txiki eta animalia gazte errekunduen hondarrekin, eta haien gainean harrizko estelak jarrita.<\/p><p>Estela horietako askok inskripzio votiboak dituzte idazkera punikoz. Formula ohikoenak lehenik <em>Baal Hammon<\/em> aipatzen du, gero <em>Tinnit<\/em> jainkosa (askotan &#8220;Tinnit, Baalen aurpegia&#8221; izenez izendatua), ondoren opariaren emailearen izena eta bere eskaria.<\/p><p>Inskripzio horiek erlijio puniko buruzko iturri epigrafiko trinkoenak dira, eta Baal Hammon Kartagoko <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio batean jainkotzat gurtzen den izakia.\" tabindex=\"0\">jainkotasun<\/span> hobekien lekukotutakoa bihurtzen dute.<\/p><p>Tophet-en interpretazioa eztabaidagai izan da XIX. mendetik. Diodoro eta Plutarko bezalako <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Greziar eta erromatar kulturaren aroa, K.a. 800. inguru eta K.o. 600 artean.\" tabindex=\"0\">antzinako<\/span> egile greziar eta erromatarrek kartagotar haur-sakrifizioak aipatzen dituzte, eta ikertzaile batzuek Tophet-en hori berresteko froga arkeologikoa ikusten dute.<\/p><p>Aurkako jarrera batek, Sabatino Moscatik eta gero beste batzuek defendatua, gunea jadanik hildako haur txikien hilerri gisa interpretatzen du. Errekundutako hezurren azterketa osteologiko berriek ez dute eztabaida behin betiko itxi. Baal Hammonen deskribapenari dagokionez, honek esan nahi du: haren kultu-gune nagusiena aldi berean arkeologia punikoko aurkikunterik eztabaidatuena da.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2d8c90e4 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp2d8c90e4\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp239ab422 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp239ab422\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Interpretatio: Saturno, Kronos eta iraupena garai erromatarrean<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp22113ba9 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp22113ba9\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp234d4277 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp234d4277\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Baal Hammon ez zen desagertu Kartago K. a. 146an suntsitu zenean. Afrika erromatarrean <em>Saturnus Africanus<\/em> izenez bizirik iraun zuen, Africa probintziako gehien ziurtatutako gurtzetako bat.<\/p><p>Garai erromatarreko Saturno-stela ehunka batzuek erakusten dute biztanleria puniarrak bere jainko nagusi zaharra izen erromatarraren azpian gurtzen jarraitu zuela, ezaugarri ikonografiko propioekin, esaterako jainkoa zapiaren azpian edo igitaiarekin irudikatuta.<\/p><p>Grekoek jadanik Baal Hammon <em>Kronos<\/em>-ekin identifikatu zuten, batez ere haur-sakrifizioei buruzko kontakizunetan garrantzitsua dena, Kronosek bere seme-alabak irenstez ezaguna baita.<\/p><p>Erromatarrek gero Saturno hautatu zuten, Kronosen baliokide latindarra. <em>Interpretatio<\/em> hori ikertzaileentzat bi ahoko tresna da: alde batetik jarraitutasuna erakusten du, bestetik itxura puniarra kontzeptu greko-erromatarrez estaltzen du.<\/p><p>Baal Hammon jatorriz nor zen galderari, beraz, ezin zaio erantzun beranduko Saturno-berdinketa hutsarekin. Eztabaidatzen da <em>Hammon<\/em> ezizenak leku-izen bati egiten dion erreferentzia, esaterako Siria iparraldeko Hamat hiriari edo mendi bati, edo semitaz &#8220;su-labea&#8221; edo &#8220;intzentsu-aldarea&#8221; esan nahi duen hitzari.<\/p><p>Eric Gubelek, Paolo Xellak eta beste batzuek galdera horiei buruz lan egin dute, adostasunik lortu gabe. Ziurra dena da erromatar Saturno-maskara irudiaren geruza berriena dela, ez jatorrizkoa. Izen-erro bereko <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio bateko jainkotzat gurtzen den izakia.\" tabindex=\"0\">jainkotasunaz<\/span> gehiago jakiteko, ikus ere <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/yam-itsaso-jainko-feniziarra\/\">Yam<\/a> panteon ugaritarrean, <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio edo kultura baten jainko guztiak biltzen dituen multzoa.\" tabindex=\"0\">panteoi<\/span> horretan.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-lit e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-lit\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-lith elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-baalhammon-lith\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Bibliografia (aukeraketa)<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-litc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-litc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-litt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-litt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><ul><li>Marcel Le Glay: <em>Saturne africain<\/em> (Paris 1966)<\/li><li>Sabatino Moscati: <em>Il mondo dei Fenici<\/em> (Milano 1966)<\/li><li>Maria Eugenia Aubet: <em>The Phoenicians and the West<\/em> (Cambridge 2001)<\/li><li>H\u00e9l\u00e8ne B\u00e9nichou-Safar: <em>Le tophet de Salammb\u00f4 \u00e0 Carthage<\/em> (Rom 2004)<\/li><li>Brian Doak: <em>Phoenician Aniconism<\/em> (Atlanta 2015)<\/li><li>Josephine Quinn: <em>In Search of the Phoenicians<\/em> (Princeton 2018)<\/li><\/ul><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw2-add-baalhammon e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgkw2-add-baalhammon\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw2-add-baalhammon-t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgkw2-add-baalhammon-t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Baal-Hammon jainko nagusi puniar-kartagotar gisa agertzen da; Kartagoko Tofet santutegiek bere goreneko babes-jainko izaera egiaztatzen dute. Aro erromatarrean Saturnus Africanus izenez gurtzen jarraitu zuten.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-kwd e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-kwd\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-kwdc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-kwdc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-kwdt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-kwdt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em>Erlazionatutako gako-hitzak: Baal-Hammon, Kartago, Puniarra, Saturnus, Tofet, Haur-sakrifizioa, Africana.<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-cc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-cc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" id=\"iwg-cc-baal-hammon\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-ccinner e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-ccinner\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-cch elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-baalhammon-cch\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">iWell Guard eta babes-tradizioak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-cct elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-cct\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p>iWell Guard-ek gorputzean eramaten diren babes-objektuen tradizio kulturhistorikoari lotzen zaio, <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/fenizarrak-kartago-baal-tanit\/\">Feniziar<\/a> tradizioaren eta munduko beste hainbat kulturaren bidean. 41 geruza, urre garbia, platinoa, zilarra, Alemanian egina. 30 eguneko itzultze-eskubidea.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-ccb iwg-cc-button iwg-cc-cta-2026-05-13 elementor-widget elementor-widget-jet-button\" data-id=\"iwgw-baalhammon-ccb\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"jet-button.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-jet-button jet-elements\"><div class=\"jet-button__container\"><a class=\"jet-button__instance jet-button__instance--icon-left hover-effect-1\" href=\"\/ueber-iwell-guard\/?utm_source=iwell-guard.com&amp;utm_medium=info-box&amp;utm_campaign=wesen-tradition\"><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-normal\"><\/div><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-hover\"><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-normal\"><span class=\"jet-button__label\">iWell Guard-i buruz gehiago<\/span><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-hover\"><span class=\"jet-button__label\">iWell Guard-i buruz gehiago<\/span><\/div><\/a><\/div><\/div><style>.elementor-element.elementor-element-iwgw-baalhammon-ccb .jet-button__instance{width:320px;height:56px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-baalhammon-ccb .jet-button__state-normal .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#1a1b20;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-baalhammon-ccb .jet-button__state-hover .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#FECC76;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-baalhammon-ccb .jet-button__plane-normal{background-color:#FECC76;border-style:solid;border-color:#C99540;border-width:2px 2px 2px 2px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-baalhammon-ccb .jet-button__plane-hover{background-color:rgba(0,0,0,0.55);border-style:solid;border-color:#FECC76;border-width:2px 2px 2px 2px;}<\/style>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-ccd elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-ccd\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p style=\"text-align:center;font-size:13px;opacity:0.7;margin-top:14px\" data-nosnippet=\"true\">Esperientzia pertsonalak desberdinak izan daitezke. Ez da produktu mediko bat. Ez da sendatze-agindurik.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-disc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-disc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-discw elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-baalhammon-discw\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<footer data-nosnippet=\"true\" class=\"iwg-disclaimer-block\"><p data-nosnippet=\"true\">iWell Guard <strong>ez da produktu medikorik<\/strong> eta ez du ordezkatzen medikuen edo psikoterapeuten tratamendurik. Erlijio-zientzien edukiak kultura-historiaren araberako kokapena dira, ez praktika espiritual baterako gomendioa.<\/p><\/footer>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":3,"featured_media":2848,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"_yoast_wpseo_focuskw":"Baal-Hammon Kartagoko goi-jainkoa","_yoast_wpseo_title":"Baal-Hammon \u2013 Kartagoko goi-jainkoa, Tofeta, Saturnus","_yoast_wpseo_metadesc":"Baal-Hammon Kartagoko jainko nagusia da, Tanit-en senarra eta Tofeteko eskaintzen hartzailea. Erlijio-zientzien araberako azterketa.","_yoast_wpseo_meta-robots-noindex":"","_yoast_wpseo_canonical":"","_angie_page":false,"gefaehrdungsstufe":"2","wesen_kultur":"phoenizisch","wesen_klasse":"goetter","footnotes":""},"categories":[],"class_list":["post-200678","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.7 (Yoast SEO v28.3) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Baal-Hammon \u2013 Kartagoko goi-jainkoa, Tofeta, Saturnus<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Baal-Hammon Kartagoko jainko nagusia da, Tanit-en senarra eta Tofeteko eskaintzen hartzailea. Erlijio-zientzien araberako azterketa.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Baal-Hammon \u2013 Kartagoko goi-jainkoa\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Baal-Hammon Kartagoko jainko nagusia da, Tanit-en senarra eta Tofeteko eskaintzen hartzailea. Erlijio-zientzien araberako azterketa.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"iWell Guard\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-09-07T14:13:09+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\\\/\",\"name\":\"Baal-Hammon \u2013 Kartagoko goi-jainkoa, Tofeta, Saturnus\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp\",\"datePublished\":\"2026-09-07T14:10:03+00:00\",\"dateModified\":\"2026-09-07T14:13:09+00:00\",\"description\":\"Baal-Hammon Kartagoko jainko nagusia da, Tanit-en senarra eta Tofeteko eskaintzen hartzailea. Erlijio-zientzien araberako azterketa.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp\",\"width\":1024,\"height\":1536,\"caption\":\"Fenizieraren tradizioko jainkoak.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Start\",\"item\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/?page_id=200284\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Baal-Hammon \u2013 Kartagoko goi-jainkoa\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/\",\"name\":\"iWell Guard\",\"description\":\"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Ittermann electronic GmbH\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"width\":1182,\"height\":237,\"caption\":\"Ittermann electronic GmbH\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/pantip.com\\\/profile\\\/9367242\",\"https:\\\/\\\/micro.blog\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.diggerslist.com\\\/iwellguard\\\/about\",\"https:\\\/\\\/skitterphoto.com\\\/photographers\\\/2870314\\\/iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/iwellguard.wordpress.com\\\/2026\\\/06\\\/06\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/hub.docker.com\\\/u\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.pinterest.com\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/bit.ly\\\/m\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/entre-vos-mains.alsace.eu\\\/profiles\\\/iwellguard\\\/activity\",\"https:\\\/\\\/gravatar.com\\\/reallybeded8fd34\",\"https:\\\/\\\/naijamatta.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.goodreads.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/profile.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/experiment.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/wakelet.com\\\/@iWellGuard82270\",\"https:\\\/\\\/www.chordie.com\\\/forum\\\/profile.php?id=2555664\",\"https:\\\/\\\/www.instapaper.com\\\/p\\\/17757966\",\"https:\\\/\\\/www.mapleprimes.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/businesslistingplus.com\\\/profile\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/telegra.ph\\\/iWell-Guard-06-06\",\"https:\\\/\\\/pbase.com\\\/iwellguard\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/b.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/20260607#bookmark-4788405196491818882\",\"https:\\\/\\\/fliphtml5.com\\\/home\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/anyflip.com\\\/homepage\\\/cmiwl#About\",\"https:\\\/\\\/transfur.com\\\/Users\\\/iwellguard\",\"http:\\\/\\\/delphi.larsbo.org\\\/user\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/jobs.lajobsportal.org\\\/profiles\\\/8380803-iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/md.chaosdorf.de\\\/s\\\/jfbe5SBdJD\",\"https:\\\/\\\/www.lingvolive.com\\\/en-us\\\/profile\\\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\\\/translations\",\"https:\\\/\\\/www.fitday.com\\\/fitness\\\/forums\\\/members\\\/iwellguard.html\",\"https:\\\/\\\/www.mymeetbook.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/pxhere.com\\\/en\\\/photographer-me\\\/5040798\",\"https:\\\/\\\/disqus.com\\\/by\\\/iwellguard\\\/about\\\/\",\"https:\\\/\\\/pastelink.net\\\/hjwciqwq\",\"https:\\\/\\\/pubhtml5.com\\\/homepage\\\/scjhn\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.bitchute.com\\\/channel\\\/2O2eOKzNqujT\",\"https:\\\/\\\/audiomack.com\\\/iwellguard\"]},{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Ralf Ittermann\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f\"},\"headline\":\"Baal-Hammon \u2013 Kartagoko goi-jainkoa\",\"datePublished\":\"2026-09-07T14:10:03+00:00\",\"dateModified\":\"2026-09-07T14:13:09+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\\\/\"},\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp\",\"inLanguage\":\"eu\",\"description\":\"Baal-Hammon Kartagoko jainko nagusia da, Tanit-en senarra eta Tofeteko eskaintzen hartzailea. Erlijio-zientzien araberako azterketa.\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Baal-Hammon \u2013 Kartagoko goi-jainkoa, Tofeta, Saturnus","description":"Baal-Hammon Kartagoko jainko nagusia da, Tanit-en senarra eta Tofeteko eskaintzen hartzailea. Erlijio-zientzien araberako azterketa.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Baal-Hammon \u2013 Kartagoko goi-jainkoa","og_description":"Baal-Hammon Kartagoko jainko nagusia da, Tanit-en senarra eta Tofeteko eskaintzen hartzailea. Erlijio-zientzien araberako azterketa.","og_url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\/","og_site_name":"iWell Guard","article_modified_time":"2026-09-07T14:13:09+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":1536,"url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp","type":"image\/webp"}],"twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Baal-Hammon \u2013 Kartagoko goi-jainkoa","datePublished":"2026-09-07T14:10:03+00:00","dateModified":"2026-09-07T14:13:09+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\/"},"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp","inLanguage":"eu","description":"Baal-Hammon Kartagoko jainko nagusia da, Tanit-en senarra eta Tofeteko eskaintzen hartzailea. Erlijio-zientzien araberako azterketa."},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\/","name":"Baal-Hammon \u2013 Kartagoko goi-jainkoa, Tofeta, Saturnus","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp","datePublished":"2026-09-07T14:10:03+00:00","dateModified":"2026-09-07T14:13:09+00:00","description":"Baal-Hammon Kartagoko jainko nagusia da, Tanit-en senarra eta Tofeteko eskaintzen hartzailea. Erlijio-zientzien araberako azterketa.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\/#primaryimage","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp","width":1024,"height":1536,"caption":"Fenizieraren tradizioko jainkoak."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Start","item":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/?page_id=200284"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Baal-Hammon \u2013 Kartagoko goi-jainkoa"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#website","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/","name":"iWell Guard","description":"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen","publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","width":1182,"height":237,"caption":"Ittermann electronic GmbH"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/pantip.com\/profile\/9367242","https:\/\/micro.blog\/iwellguard","https:\/\/www.diggerslist.com\/iwellguard\/about","https:\/\/skitterphoto.com\/photographers\/2870314\/iwell-guard","https:\/\/iwellguard.wordpress.com\/2026\/06\/06\/iwell-guard\/","https:\/\/hub.docker.com\/u\/iwellguard","https:\/\/www.pinterest.com\/iwellguard\/","https:\/\/bit.ly\/m\/iwellguard","https:\/\/entre-vos-mains.alsace.eu\/profiles\/iwellguard\/activity","https:\/\/gravatar.com\/reallybeded8fd34","https:\/\/naijamatta.com\/iwellguard","https:\/\/www.goodreads.com\/iwellguard","https:\/\/profile.hatena.ne.jp\/iwellguard\/","https:\/\/experiment.com\/users\/iwellguard","https:\/\/wakelet.com\/@iWellGuard82270","https:\/\/www.chordie.com\/forum\/profile.php?id=2555664","https:\/\/www.instapaper.com\/p\/17757966","https:\/\/www.mapleprimes.com\/users\/iwellguard","https:\/\/businesslistingplus.com\/profile\/iwell-guard\/","https:\/\/telegra.ph\/iWell-Guard-06-06","https:\/\/pbase.com\/iwellguard\/iwellguard","https:\/\/b.hatena.ne.jp\/iwellguard\/20260607#bookmark-4788405196491818882","https:\/\/fliphtml5.com\/home\/iwellguard","https:\/\/anyflip.com\/homepage\/cmiwl#About","https:\/\/transfur.com\/Users\/iwellguard","http:\/\/delphi.larsbo.org\/user\/iwellguard","https:\/\/jobs.lajobsportal.org\/profiles\/8380803-iwell-guard","https:\/\/md.chaosdorf.de\/s\/jfbe5SBdJD","https:\/\/www.lingvolive.com\/en-us\/profile\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\/translations","https:\/\/www.fitday.com\/fitness\/forums\/members\/iwellguard.html","https:\/\/www.mymeetbook.com\/iwellguard","https:\/\/pxhere.com\/en\/photographer-me\/5040798","https:\/\/disqus.com\/by\/iwellguard\/about\/","https:\/\/pastelink.net\/hjwciqwq","https:\/\/pubhtml5.com\/homepage\/scjhn\/","https:\/\/www.bitchute.com\/channel\/2O2eOKzNqujT","https:\/\/audiomack.com\/iwellguard"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f","name":"Ralf Ittermann","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","caption":"Ralf Ittermann"},"givenName":"Ralf","familyName":"Ittermann","jobTitle":"Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer und redaktioneller Verantwortlicher","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/author\/claude\/","description":"Ralf Ittermann ist Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer der Ittermann electronic GmbH und redaktioneller Verantwortlicher des iWell-Guard-Lexikons. Er verbindet langj\u00e4hrige Erfahrung in der Pr\u00e4zisionsfertigung mit medialer Praxis und religionsgeschichtlicher Quellenarbeit.","worksFor":{"@type":"Organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/ittermann.de\/","address":{"@type":"PostalAddress","streetAddress":"K\u00f6hlergasse 16-18","postalCode":"99842","addressLocality":"Ruhla","addressCountry":"DE"}},"knowsAbout":["Religionsgeschichte","Mythologie","Mediale Praxis","Energetische Diagnostik","Schutzpraxis","Volksglauben","Westliche Esoterik"]},{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Baal-Hammon \u2013 Kartagoko goi-jainkoa","datePublished":"2026-09-07T14:10:03+00:00","dateModified":"2026-09-07T14:13:09+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\/"},"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/baal-hammon-kartagoko-goi-jainkoa\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp","inLanguage":"eu","description":"Baal-Hammon Kartagoko jainko nagusia da, Tanit-en senarra eta Tofeteko eskaintzen hartzailea. Erlijio-zientzien araberako azterketa."}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/200678","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=200678"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/200678\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2848"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=200678"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=200678"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}