{"id":200647,"date":"2026-09-07T14:10:01","date_gmt":"2026-09-07T14:10:01","guid":{"rendered":"https:\/\/iwell-guard.com\/?page_id=200647"},"modified":"2026-09-07T14:13:09","modified_gmt":"2026-09-07T14:13:09","slug":"rongo-bakearen-eta-batata-gozoaren-jainkoa","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/rongo-bakearen-eta-batata-gozoaren-jainkoa\/","title":{"rendered":"Rongo &#8211; bakearen eta batata gozoaren maori jainkoa"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"200647\" class=\"elementor elementor-200647 elementor-2597 elementor-bc-flex-widget\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-hero e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-rongo-hero\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-hl e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"iwgw-rongo-hl\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-htxt e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-rongo-htxt\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-h1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-rongo-h1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Rongo - bakearen, landare landuen eta diplomaziaren maori atua<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-lead elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-rongo-lead\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Rongo, askotan Rongomatane edo Rongo-marae-roa izenez zabaldua, maorien erlijioan bakearen, landare landuen (bereziki batata gozoaren, kumararen) eta diplomazia bidezko elkar ulertzearen atua da.<\/p><p>Bere anaia Tu Matauenga-ren aurkakoa da eta uztaren bermatzeari eta bakegintzari lotutako erritu funtsezkoenekin dago erlazionatua. Ondorengo azalpenak bere erlijio zientzien araberako sailkapena, bere ikonografia arrastoak eta maorien errituzko bizitzan duen zeregina deskribatzen ditu.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-pillc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-rongo-pillc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-pills elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-rongo-pills\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"iwg-pill-row\"><span class=\"iwg-klasse-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Polinesia \/ Maori tradizioaren jainkoa.\">Jainkoa<\/span><a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/polinesia-maori-hawaii-babes-tradizioak\/\" class=\"iwg-kultur-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Polinesia \/ Maori tradizioaren mitologia.\">Polinesia \/ Maori<\/a><span class=\"iwg-tradition-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Bakearen eta nekazaritzaren jainkotasuna.\">Bakearen eta nekazaritzaren jainkotasuna<\/span><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-tocc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-rongo-tocc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-toc elementor-toc--minimized-on-tablet elementor-widget elementor-widget-table-of-contents\" data-id=\"iwgw-rongo-toc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;headings_by_tags&quot;:[&quot;h2&quot;,&quot;h3&quot;],&quot;minimize_box&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;marker_view&quot;:&quot;bullets&quot;,&quot;no_headings_message&quot;:&quot;Orrialde honetan ez da izenbururik aurkitu.&quot;,&quot;exclude_headings_by_selector&quot;:[],&quot;icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;fas fa-circle&quot;,&quot;library&quot;:&quot;fa-solid&quot;,&quot;rendered_tag&quot;:&quot;&lt;svg class=\\&quot;e-font-icon-svg e-fas-circle\\&quot; viewBox=\\&quot;0 0 512 512\\&quot; xmlns=\\&quot;http:\\\/\\\/www.w3.org\\\/2000\\\/svg\\&quot;&gt;&lt;path d=\\&quot;M256 8C119 8 8 119 8 256s111 248 248 248 248-111 248-248S393 8 256 8z\\&quot;&gt;&lt;\\\/path&gt;&lt;\\\/svg&gt;&quot;},&quot;minimized_on&quot;:&quot;tablet&quot;,&quot;hierarchical_view&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;min_height&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"table-of-contents.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__header\">\n\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-toc__header-title\">\n\t\t\t\tAurkibidea\t\t\t<\/h2>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--expand\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-rongo-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Open table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--collapse\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-rongo-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Close table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div id=\"elementor-toc__iwgw-rongo-toc\" class=\"elementor-toc__body\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-toc__spinner-container\">\n\t\t\t\t<svg class=\"elementor-toc__spinner eicon-animation-spin e-font-icon-svg e-eicon-loading\" aria-hidden=\"true\" viewBox=\"0 0 1000 1000\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M500 975V858C696 858 858 696 858 500S696 142 500 142 142 304 142 500H25C25 237 238 25 500 25S975 237 975 500 763 975 500 975Z\"><\/path><\/svg>\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-hr e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-rongo-hr\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-heroimg iwg-hero-image elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"iwgw-rongo-heroimg\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_polynesisch-maori_rongo-683x1024.webp\" class=\"attachment-large size-large wp-image-202543\" alt=\"Rongo - Jainkoak Polinesiar-maori tradiziotik, historiko-ilustratiboa\" srcset=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_polynesisch-maori_rongo-683x1024.webp 683w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_polynesisch-maori_rongo-200x300.webp 200w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_polynesisch-maori_rongo-768x1152.webp 768w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_polynesisch-maori_rongo.webp 1024w\" sizes=\"(max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-sec-iwgcomp2-rongo elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"sec-iwgcomp2-rongo\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-col-iwgcomp2-rongo\" data-id=\"col-iwgcomp2-rongo\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgcomp2-rongo elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgcomp2-rongo\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Rongo <strong>maori atua<\/strong> gisa hartzen da, bakearen eta landare landuen jainkoa.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-sec-iwgcomp-rongo elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"sec-iwgcomp-rongo\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-col-iwgcomp-rongo\" data-id=\"col-iwgcomp-rongo\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgcomp-rongo elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgcomp-rongo\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Rongo, <strong>maorien bakearen jainkoa<\/strong>, landare landuen eta errituzko diplomaziaren sortzailetzat hartzen da.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s0 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-rongo-s0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s0h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-rongo-s0h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Kokapena panteoi polinesiarrean<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s0c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-rongo-s0c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s0t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-rongo-s0t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Rongo Ranginui eta Papatuanukuren semeetakoa da, eta beraz, Atua handien belaunaldikoa. <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/tane-mahuta-basoen-eta-hegaztien-jainkoa\/\">Tane Mahuta<\/a> (basoa), <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/tangaroa-maorien-itsas-jainkoa\/\">Tangaroa<\/a> (itsasoa) edo <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/tu-matauenga-gerra-jainkoa\/\">Tu Matauenga<\/a> (gerra) ez bezala, bere esparrua ez da izadiaren erreinu bat zentzu hertsian, landare landua eta gizarte-bakea baizik.<\/p><p>Margaret Orbellek azpimarratzen du Rongok bizitza erritualean funtsezko lekua hartzen zuela, nahiz eta narrazio-literaturan bere anaiek baino gutxiagotan agertu.<\/p><p>Erlijio-zientziaren ikuspegitik hori argigarria da: kultuan protagonismo handia duten jainkoak ez dira nahitaez <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kultura bateko jainkoen kontakizunen multzoa.\" tabindex=\"0\">mitologia<\/span> aberatsena dutenak. Rongok &#8216;isilekoa&#8217; den <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio baten barruan jainkotzat gurtutako izakia.\" tabindex=\"0\">jainkotasuna<\/span> irudikatzen du, zeinaren esanahia batez ere <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Ezarritako erlijio-jokabide baten araberakoa.\" tabindex=\"0\">erritual mailakoa<\/span> baita. Kumararen bidez maorien bizimodua kulturalki sostengatzeak ezinbesteko bihurtzen du.<\/p><p>Ikuspegi panpolinesiar batetik, Rongo hawaiiar <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/lono-bakearen-eta-ugalkortasunaren-jainko-hawaiiarra\/\">Lonoren<\/a> parekoa da, Hawai&#8217;iko lau jainko nagusietako bat, hura ere bakearekin eta ugaltasunarekin lotua. Beckwithek (<em>Hawaiian Mythology<\/em>, 1940) parekotasun estu hori dokumentatzen du. Hawaiiar sisteman, hala ere, Lono instituzionalizatuago dago Aotearoako Rongo baino.<\/p><p>Rongo ulertu nahi duenak lehenik jakin behar du maorien <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio bateko jainkoari eta sinesmenari buruzko jakintza zientifikoa.\" tabindex=\"0\">teologiak<\/span> ez duela eraikin doktrinal itxi bat osatzen. Ez dago doktrina finkorik, Atua bati, hau da, bakearen jainkoari, tokia esleituko liokeenik.<\/p><p>Aitzitik, bere errealitatea praktikan agertzen da: Karakia esanean, Maraeko bilkuretan, Whakapapa errezitazioetan, zeinek genealogiak bizirik mantentzen dituzten. Zientifikoki, praktikan oinarritutako teologia-forma hori diziplinari egindako ekarpen berezitzat jotzen da; Mary Ann Boordek eta Edward Tregearrek sistematikoki azaldu zuten hori Polinesiari buruzko beren azterketa erlijio-etnografikoetan.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s1 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-rongo-s1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s1h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-rongo-s1h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Izena eta etimologia<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s1c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-rongo-s1c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s1t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-rongo-s1t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Rongo maori hizkuntzan &#8216;soinua&#8217;, &#8216;zurrumurruak&#8217;, &#8216;berri&#8217;, &#8216;mezua&#8217; esan nahi du. Rongomatane bezalako ezizenetan matane elementua &#8216;bakea&#8217; bezala itzultzen da; Rongo-marae-roa &#8216;marae luzeko Rongo&#8217; esan nahi du. &#8216;Soinu\/mezua&#8217; eta &#8216;bakea&#8217; arteko lotura semantikoki interesgarria da.<\/p><p>Bruce Biggs-en arabera, gatazka sozialak sendatzea hizkuntzaren, mezuaren eta negoziazioaren bidez gertatzen da, eta hori dela eta Rongo diplomaziaren babeslea da.<\/p><p>Beste ezizen batzuk dira Rongo-ma-Tane (Rongo Tane-rekin batera funtzio-eremu partekatu batean), Rongo-i-amo (eramaten den Rongo), Rongo-hirea (soroetako Rongo). Aldaera bakoitzak funtzio jakin bat nabarmentzen du. Izen-aniztasunak eskualdeko iwi tradizioetan zehar figuraren bizitasun teologikoa erakusten du.<\/p><p>Ikuspegi panpolinesiar batetik, Rongo etimologikoki Hawaiiko Lono-ri dagokio (r-tik l-rako soinu-aldaketa dela eta), tahitiar Ro&#8217;o-ri, samoar Logo-ri eta tongar Longo-ri. Zabalkunde honek proto-polinesiar erroa eta bakearen eta ugalkortasunaren jainkotasunaren erdigunerako lekua dokumentatzen ditu polinesiar hizkuntza-eremu osoan.<\/p><p>Rongo ezizen ugariren pean deitua izatea ez da kasualitatea hizkuntzaren historiaren ikuspegitik, baizik eta eskualdez eskualde bere kabuz garatu den <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Belaunaldiz belaunaldi jakintza eta narrazioak transmititzea.\" tabindex=\"0\">transmisio<\/span> ahozko baten seinalea.<\/p><p>Maori eta hawaiiar teonimoen sakontasun linguistikoa Bruce Biggs eta Hugh Clarke-ren lexikografia lanetan jasota dago. Polinesiar hizkuntzen arteko ahaidetasuna ulertu nahi duenak ikerketa hori ezinbestean kontuan hartu behar du.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s2 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-rongo-s2\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s2h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-rongo-s2h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Deskribapena eta ikonografia<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s2c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-rongo-s2c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s2t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-rongo-s2t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Rongo Maori arteean gutxitan ageri da irudi propio gisa. Sinbolikoki kumararekin lotua dago, hau da, patata gozoarekin, zeinaren landaketa eta uzta urteko nekazaritza-erritmoa antolatzen zuten. Zenbait iwi-tan kumara &#8216;Rongoren semea&#8217; izendatzen da, honek erakusten duen lotura mitologiko estua adieraziz.<\/p><p>Marae zuraketa lanetan, zutabe bat Rongori eskainia egon daiteke, sarritan jarrera lasai eta eserian ezagutzen dena, Tuk hartzen duen jarrera gudariaren aurrean. Testuinguru erritualetan, kumara-erro bat platertxo batean haren presentziaren <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Ideia edo esanahi bat ordezkatzen duen zeinu bat.\" tabindex=\"0\">sinbolo<\/span> posiblea da. Whata bera ere, hau da, biltegi jasoa, Rongorekin lotua dago.<\/p><p>Elsdon Bestek (<em>Maori Agriculture<\/em>, 1925) kumara-soro batzuen ertzeko harri-antolamenduak &#8216;mauri stones&#8217; gisa deskribatzen ditu, Rongoren errituzko gorpuzte gisa soroa tapu bihurtzen zutenak. Harri hauek ez ziren jainko-irudiak mendebaldeko zentzuan, baizik eta Rongoren presentziaren material-kondentsazioak.<\/p><p>Azken bost hamarkadetan, maori eta hawaiiar zuraketa-arteak berpizkunde nabarmena izan du. Cliff Whiting, Robyn Kahukiwa, Wright Bowman eta Sam Ka&#8217;ai artista horien artean daude, tradizioz jasotako forma-errepertorioa zaindu eta era berean garaikidera egokitu dutenak.<\/p><p>Atua guztiak, Rongo tarteko, lan hauetan behin eta berriz agertzen dira; euren presentzia ikonografikoak gaur egungo arte-produkzioraino iristen da.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s3 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-rongo-s3\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s3h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-rongo-s3h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Kondaira mitologikoak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s3c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-rongo-s3c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s3t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-rongo-s3t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Zeru-Lur Bereizketaren <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkoei, jatorriei eta munduaren ordenari buruzko kondaira transmititua.\" tabindex=\"0\">mitoan<\/span>, Rongok gurasoen adiskidetzearen alde egiten du, ez bereizketaren edo hilketaren alde. Bere proposamena baztertua da. Bereizketaren eta Tawhirimateak egindako erasoaren ondoren, Rongo Papatuanuku Lurraren amarengana ihes egiten du, landare landuen esparrura. Jarrera honek azaltzen du zergatik dagoen kumara Rongoren babespean.<\/p><p>Beste kondaira batek kumara zerutik lurrera nola iritsi zen kontatzen du. Bertsio batzuetan Rongomaui da (Rongoren aldaera bat) edo bere seme bat, Whanui erresumatik (Wega izarra) lehen erroak ekartzen dituena.<\/p><p>Kondaira honek kumara konstelazio astronomiko jakin batekin lotzen du; Wegaren igoera heliakoak tradizioz kumara-denboraldiaren hasiera markatzen du.<\/p><p>Wega eta kumararen arteko lotura zientifikoki adierazgarria da: erakusten du nekazaritza-praktika, behaketa astronomikoa eta <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kultura bateko jainko-kondaira transmitituen multzoa.\" tabindex=\"0\">mitologia<\/span> maori tradizioan sistema lotu bakar gisa pentsatzen zirela. Anne Salmondek alderdi hau nabarmendu du bere ikerketan.<\/p><p>Rongoren inguruko kondairek ez dute testu itxi bat osatzen, hasieratik amaieraraino irakur daitekeena. Zientifikoki, sare bat da, hobeto esanda: kondaira bakoitzak besteak elkarrekin argitzen ditu, eta iwi-tradizio bakoitzak bere azentu propioak ezartzen ditu.<\/p><p>Antolamendu sarezko eta erretikulatu honek ikerketari zailtasun metodologikoak eragiten dizkio, baina aldi berean sakontasun hermeneutikoa ematen dio. Kondaira baten bi bertsio elkarren artean bat ez datorrenean, ez dago batere &#8216;okerra&#8217; edo &#8216;ustelduta&#8217; denik; biak eskualdeko adierazpen gisa aurkezten dira, maila berean.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s4 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-rongo-s4\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s4h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-rongo-s4h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Kumararen laborantza praktika erlijioso gisa<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s4c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-rongo-s4c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s4t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-rongo-s4t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Kumararen laborantza oso erritualizatua zegoen. Tohunga (apaiz-espezialista) propioak arduratzen ziren landaketaz eta uztaz. Soroak (mara) landare-aldian tapu ziren; hilekoa zuten emakumeek ezin zuten sartu; Karakiek landaketa eta uzta laguntzen zituzten.<\/p><p>Elsdon Bestek <em>Maori Agriculture<\/em> (1925) lanean sistema erritual hau xehetasunez deskribatzen du. Kumararen biltegiratzea Pataka izeneko biltegietan ere tapu inguratua zegoen. Erritualaren txertaketa sakon honek erakusten du nekazaritza maori kulturan, batez ere, praktika erlijiosoa zela, tekniko baino askoz gehiago. Rongo da erreferentzia-puntu nagusia.<\/p><p>Kumarak berak historia adierazgarria du: Hego Amerikatik dator (Andeetatik) eta europarrekin harremanak izan aurretik Polinesiara iritsi zen. Patrick Kirchek eta beste ikertzaile batzuek eztabaidatzen dute lotura transpazifiko hau nola gertatu zen, ziurrenik itsasgizon polinesiarrek Hego Amerikako kostaldearekin izandako kontaktu prekolomboarraren bidez. Historia-egitate honek kumara polinesiar itsas-gaitasunaren lekukotasun bizi bihurtzen du.<\/p><p>Kumararen laborantzan bereziki argi ikusten da maori eta hawaiiar erlijioaren ezaugarri iraunkorra: <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Errepikatzen den erlijiozko egite finkatua.\" tabindex=\"0\">erritua<\/span> eta eguneroko lana elkarrekin lotzen dira. Beste erlijio-sistema batzuek sakratua profanotik zorrotz bereizten dute; hemen, aldiz, bizitza osoa Atuarekiko loturaz zeharkatua dago.<\/p><p>Bizitza-mundu horretan bertan errotutako erlijiozkotasun hau Mason Duriek, Charles Royalek, Lilikala Kame&#8217;eleihiwak eta gaur egungo belaunaldiko beste ikerlari polinesiar batzuek erlijio-fenomenologiaren ikuspegitik ikertzen dute.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s5 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-rongo-s5\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s5h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-rongo-s5h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Rongo, bake-jainkoa<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s5c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-rongo-s5c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s5t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-rongo-s5t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Rongo zen bakea sinatzerakoan deitzen zen Atua. Bi tribuk gatazka luze bat konpondu nahi zutenean, <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Arau finkoen arabera egiten den ekitaldi solemnea.\" tabindex=\"0\">zeremonia<\/span> bat egiten zen, non Rongo deitzen zen, Kumara jaten zen eta opariak trukatzen ziren. Zeremonia hori Iwi batzuetan &#8216;Hohou-rongo&#8217; izena zuen, hau da, &#8216;bakearen zutikatzea&#8217;.<\/p><p>Anne Salmondek <em>Between Worlds<\/em> lanean (1997) praktika honen erabilera azaltzen du XVIII. eta XIX. mendeetan, europarrekiko topaketetan ere. Bakearen kontzeptua <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Ezarritako erlijio-jokabide baten araberakoa.\" tabindex=\"0\">erritual<\/span>-kosmologikoki eratua dago, ez, ordea, izaera abstraktu-juridikoz. Bi aldeen presentzia fisikoa, jaki jakin batzuk elkarrekin jatea eta Rongori <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko edo indar bati eskatuz edo deituz zuzentzea.\" tabindex=\"0\">deitzea<\/span> eskatzen du.<\/p><p>Praktika hori, neurri batean aldatuta, gaur egun arte iraun du. Waitangi Auzitegiaren entzunaldi nagusietan Hohou-rongo elementu batzuk erabiltzen dira, Iwi eta Koroa arteko konponketa-negoziazioetan. Erlijio-historiaren ikuspegitik, kasu aipagarria da: kolonizazio aurreko praktika erritual bat prozedura juridiko modernoetan integratu da.<\/p><p>Rongo bakearen eta adiskidetzearen Atua gisa hartzen izateak ondo egokitzen da polinesiar erlijioa oraindik bizi den lekuetara: Marae eta Heiau bilgune eta kultu-toki dira aldi berean. Bakoitzak bere Whakapapa propioa du, bere tradizio propioak eta bere Atua loturak.<\/p><p>Marae bateko bisita Powhiriarekin hasten da, <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Esanahi erlijioso edo kulturala duten ekintza sinbolikoen sekuentzia arautua.\" tabindex=\"0\">erritual<\/span> horrekin, Tangata Whenuak beren gonbidatuak formalki hartzen dituztenean, eta horrek, hain zuzen ere, Rongoren zentzuan, topaketa bake giroan kokatzen du. Bizitako praktika erlijiosoaz ari gara, zientifikoki polinesiar ongietorri-erritualik zehatzen dokumentatuen artean dagoena; zeremoniazko <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Ohitura, kontakizun eta kantuz osatutako herri-kultura tradizionala.\" tabindex=\"0\">folklorearekin<\/span> ez du zerikusi handirik.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s6 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-rongo-s6\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s6h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-rongo-s6h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Babes-tradizioak eta erreferentzia apotropaikoak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s6c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-rongo-s6c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s6t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-rongo-s6t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Babes-testuinguruetan Rongo batez ere bake sozialarekin eta elikagai-hornikuntzarekin lotutako alderdien bidez deitzen da. Gatazka bat izateko beldurra dagoenean, Rongorentzako Karakia bat esan daiteke gatazka lasaitzeko. Elikaduraren arloan, Rongo da uzta lehen tuberkuluak jateko baimena eman aurretik <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Finkatutako erlijio-ekintza sekuentzia bati dagokiona.\" tabindex=\"0\">erritualki<\/span> eskaintzen zaien Atua.<\/p><p>Praktika hori kontratu kosmologiko baten adierazpena da, ez mendebaldeko zentzuan &#8216;magikoa&#8217; den prozedura bat: gizakiak elikagaiaren jainkotasuna eta bere dohain-izaera onartzen ditu. Hirini Meadek <em>Tikanga Maori<\/em> (2003) lanean dohainaren (koha) kontzeptua funtsezko mekanismo etiko gisa deskribatzen du.<\/p><p>Rongok, era horretan, elkarrekikotasunean oinarritutako logika ekonomiko jakin bat ere adierazten du, merkatu-zentzuko trukearen ordez.<\/p><p>Zabalagoan hartuta, babes-praktikek lehen dohainaren erritualak barne hartzen dituzte, ur-iturrietan, bilgune-etxeetan eta enpresa berrien hasieran. Jaki-kopuru txiki bat ematen edo gordetzen da, Rongorentzako Karakia labur batekin, ekimena bere babespean jartzeko.<\/p><p>Babesari buruz argipen kontzeptual bat komeni da: mendebaldeko ikuskeran babesa <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Gaitza uxatzeko edo babesteko indarra egotzita duen soineko objektua.\" tabindex=\"0\">amuletotik<\/span> pentsatzen da, polinesiarrean cambio, zaindutako harremanetik. Hemen babesa ez dago eragin magiko-kausal batean oinarrituta. Aitzitik, erlazionala eta erritualizatua da.<\/p><p>Rongo bezalako Atua batekin harremana duen eta harreman hori zaintzen duen norbait &#8216;babestuta&#8217; dagoela uste da. Erabakigarria ez da indarra sortzen duen objektu bat, baizik eta harreman existente bat, kosmologikoki lotesle dena. Erlijio-antropologian ideia hori &#8216;relational ontology&#8217; terminoaren azpian aztertzen da.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s7 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-rongo-s7\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s7h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-rongo-s7h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Antzekotasunak beste kultura batzuetan<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s7c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-rongo-s7c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s7t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-rongo-s7t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Rongo Demeter eta Ceresekin (greziar-erromatarra), Pachamamarekin (Andeetakoa) eta Saturnorekin (bere funtzio agrarioan) alderatu daiteke. Antzekotasuna landare landutuaren eta nekazaritzatik sortzen den gizarte-ordenaren pertsonifikazioa da. Ezberdintasuna garrantzitsua da: Rongo <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio baten baitan jainkotzat gurtzen den izakia.\" tabindex=\"0\">jainkotasun<\/span> maskulinoa da, ez &#8216;lurraren ama&#8217; bat; lurraren amaren rola Maorien <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio baten jainko eta sinesmenari buruzko doktrina zientifikoa.\" tabindex=\"0\">teologian<\/span> Papatuanukuri dagokio.<\/p><p>Polinesiaren barruan, Hawai&#8217;iko <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/lono-bakearen-eta-ugalkortasunaren-jainko-hawaiiarra\/\">Lonorekiko<\/a> parekotasuna bereziki estua da. Beckwithek eta Valerik erakusten dute Lono goi-jainko zentrala izan zela, eta urteroko Makahiki jaia Lonoren etorrera ospatzen zuela. Aotearoan ez dago Makahikiren parekoa den jai-sistemarik; horren ordez, Rongo nekazaritzaren eguneroko erritmoan txertatuta dago.<\/p><p>Erlijio-fenomenologiaren ikuspegitik, Rongo-Tu kontrajarpena beste erlijio batzuetako bake-gerra polaritateekin alderatu daiteke: Apolo eta Ares, Dionisos eta Apolo, Heimdall eta Loki. Kasu guztietan polaritatea dinamikoa da, ez estatikoa: bi poloek elkar behar dute.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s8 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-rongo-s8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s8h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-rongo-s8h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Gaur egungo harrera eta esanahia<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s8c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-rongo-s8c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s8t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-rongo-s8t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Rongo ikusgarritasun berria lortu du Maorien berpizkundean. Kumara jaialdiak, laborantza tradizionalen berpizkundea (Mara Kai), Marae-sukaldeak eta Maori kulturaren eta elikagai-subiranotasunaren lotura gaur egungo gaiak dira, non Rongo erreferentzia kosmologiko gisa jarduten duen. Mason Durieren Maorien ongizate kontzeptuak (Whaiora) Rongo inplizituki barne hartzen du elikagai komunitarioaren bidez.<\/p><p>Bakegintzan ere Rongo erreferentzia-puntu bat da. Maori bitartekariek gaur egungo gatazka-konponketa formatuetan Hohou-rongo tradizionalera jotzen dute. <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/polinesia-maori-hawaii-babes-tradizioak\/\">Polinesiar-maori erlijioak<\/a> orokorrean, beraz, erreferentzia hutsik historikoak baino askoz haratago doan gaurkotasuna erakusten du.<\/p><p>Nazioarteko Pazifiko ikerketan Rongo azterlan berrienetan aztergaia da, elikagai-subiranotasunari eta bertako laborantza-praktiken suspertzeari buruz. Kelli McCormack eta Mere Roberts bezalako ikertzaileek lan diziplinarteko azterlanak aurkeztu dituzte gai honi buruz.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s9 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-rongo-s9\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s9h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-rongo-s9h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ikerketa eta iturriak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s9c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-rongo-s9c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-s9t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-rongo-s9t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Rongori buruzko ekarpen garrantzitsuenak Elsdon Best-en (<em>Maori Agriculture<\/em>, 1925), Margaret Orbellen, Te Rangihiroaren, Anne Salmonden eta Hirini Meaden lanetan aurki daitezke. Azken urteotakoak dira Hirini Matungaren eta Mason Durieren lanak, Rongok elikaduran eta diplomazian duen zereginari buruzkoak. Bruce Biggsen ikerketa linguistikoak erlazio etimologikoak zabaltzen ditu.<\/p><p>Iwi eta hapuek egiten duten tradizio-barneko zaintza da praktika biziaren iturria. Ikerketak eta tradizioak elkarrizketan diraute, eta horrek maorien erlijioa errealitate bizi gisa ezaugarritzen du. Wananga eta marae dira, hain zuzen, Rongo objektu historikotik harago presentzia gaur egungo gisa hartzen den lekuak.<\/p><p>Ikerketa arkeologikoarekiko lotura batek, hala nola kumara-laborantzaren aztarnek, pataka egiturek eta harrizko mauri aurkikuntzek, Rongoren ikerketaren dimentsio berriak zabaltzen ditu. Ikuspegi diziplinarteko hori azken azterlanetan (Atholl Anderson, Caroline Phillips) modu sistematikoan garatzen da.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp22d32985 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp22d32985\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2ebf696c elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp2ebf696c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Landare-makila jasoa eta bake-jaia: Rongo maorien eta hawaiiarren artean<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2c1feb9a e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp2c1feb9a\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp27645a81 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp27645a81\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em>Rongo<\/em> irudiak aukera bakan bat eskaintzen du ikusteko nola atua polinesiar bat, bera bera izanik, uharte-multzo desberdinetan modu ezberdinean garatu den. Zeelanda Berriko tradizio maorian, Rongo, askotan Rongomatane edo Rongomaraeroa deiturikoa, <em>kumararen<\/em> atua da, hau da, landatutako patataren atua, eta, hortaz, laborantza baketsuarena.<\/p><p>Anaien kondairetan, indarrez eta basatasunez betetako indarren aurrean kokatzen da. Berarekin lotuta dago esfera erritual jakin bat, non bakea, ostalaritza eta <em>maraean<\/em> gonbidatuak hartzea negoziatzen diren.<\/p><p>Hawaiin izen bera <em>Lono<\/em> gisa agertzen da, eta hain zuzen hor bihurtzen da desberdintasuna aleaxagarri.<\/p><p>Lono euriarekin, ugalkortasunarekin eta urteko <em>Makahiki<\/em> jai handiarekin lotuta dago, hilabete askotako aldi batekin, zeinetan gerra eta lan gogorra geldirik zeuden, zergak biltzen ziren eta jokoak antolatzen ziren. Aldi horretan, Lonoren irudi bat uhartearen inguruan ibiltzen zen ordena finko batean.<\/p><p>Ku gerra-jainkoaren agintea atzera egiten zuen, eta bake- eta uzta-jainkoarena hartzen zuen egutegia bere gain. Maorien Rongorekiko konparazioak erakusten du oinarrizko lotura, uzta-bakea eta ugalkortasuna, mundu polinesiar osoan zehar egonkor iraun zuela, itxura erritualak gizarte antolamendu bakoitzari egokitzen zitzaion bitartean. Ikus honi buruz ere <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/lono-bakearen-eta-ugalkortasunaren-jainko-hawaiiarra\/\">Lono<\/a>.<\/p><p>Iturri-kritikatik begiratuta, paralelismo hori aldi berean konparazioaren mugei buruzko ikasgai bat da. Lonori buruzko <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Belaunaldiz belaunaldi jakintza eta kondairak transmititzea.\" tabindex=\"0\">tradizio<\/span> hawaiiarra estuki lotuta dago James Cook 1779an uharteetara iritsi zenean gertatutakoekin, Makahiki garaian bertan iritsi baitzen.<\/p><p>Tesi zaharrak, Cook Lono bera zela uste izana, ikerketan gogor eztabaidatua izan da, batez ere Marshall Sahlins eta Gananath Obeyesekereren arteko eztabaidagatik. Eztabaida horrek erakutsi du zein neurritan iturri mendebaldarrek erlijio indigenaren interpretazioa aurretiaz baldintzatzen duten.<\/p><p>Rongoren irudikapenerako, horrek bi ondorio dakar. Lehenik, izenen polinesiar ahaidetasunak ez du <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio edo kultura baten jainko guztien multzoa.\" tabindex=\"0\">panteoi<\/span> pan-polinesiar bakar batera laburtu behar, uharte-gizarte bakoitzak bere atua modu autonomoan garatu baitu.<\/p><p>Bigarrenik, hawaiiar paralelismo bakoitzean kontuan hartu behar da iturriak askotan berriak eta europarrekiko harremanaren eraginez itxuraldatuak izan direla. Konparazio zuhurra oparoa da ezagutzarako; azkarregikoa, aldiz, akatsera daramate.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-lit e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-rongo-lit\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-lith elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-rongo-lith\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Bibliografia (aukeraketa)<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-litc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-rongo-litc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-litt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-rongo-litt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><li>Margaret Orbell: <em>The Illustrated Encyclopedia of Maori Myth and Legend<\/em> (1995)<\/li><li>Elsdon Best: <em>Maori Agriculture<\/em> (1925)<\/li><li>Anne Salmond: <em>Between Worlds<\/em> (1997)<\/li><li>Hirini Moko Mead: <em>Tikanga Maori<\/em> (2003)<\/li><li>Martha Beckwith: <em>Hawaiian Mythology<\/em> (1940)<\/li><li>Mason Durie: <em>Whaiora<\/em> (1994)<\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw-add-rongo e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgkw-add-rongo\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw-add-rongo-t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgkw-add-rongo-t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Kolonizazio aurreko garaian, Rongoren <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko edo izaki sakratu baten aldeko gurtza-ekintzen multzoa.\" tabindex=\"0\">kultua<\/span> estuki lotuta zegoen <em>kumararen<\/em> (patata) laborantzarekin. Apaiz espezializatuek, <em>tohunga<\/em> deiturikoek, urtaroko erritoak zuzentzen zituzten, non landaketa-eskaintzek, kantuek eta debeku-arauek (<em>tapu<\/em>) uzta-arrakasta bermatu behar zuten.<\/p><p>Horrez gain, bere <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko edo izaki sakratu baten aldeko gurtza-ekintzen multzoa.\" tabindex=\"0\">kultua<\/span> etsaituta zeuden <em>iwi<\/em>en arteko bake-hitzarmenak ere markatzen zuen: bakea bilatzen zuenak Rongo dei egiten zion eta armak baztertzen zituen.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-kwd e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-rongo-kwd\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-kwdc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-rongo-kwdc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-kwdt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-rongo-kwdt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em>Erlazionatutako gako-hitzak: Rongo Maori Bake-jainkoa Kumara Rongomatane Hohou-rongo Lono Whanui.<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-cc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-rongo-cc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" id=\"iwg-cc-rongo\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-ccinner e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-rongo-ccinner\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-cch elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-rongo-cch\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">iWell Guard eta babes-tradizioak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-cct elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-rongo-cct\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p>iWell Guard-ek jantzitako babes-objektuen tradizio kulturalari jarraitzen dio, <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/polinesia-maori-hawaii-babes-tradizioak\/\">Polinesia \/ Maori<\/a>ren tradizioan eta munduko beste hainbat kulturarenean oinarrituta. 41 maila, urre benetakoa, platinoa, zilarra, Alemanian fabrikatua. 30 eguneko itzultze-eskubidea.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-ccb iwg-cc-button iwg-cc-cta-2026-05-13 elementor-widget elementor-widget-jet-button\" data-id=\"iwgw-rongo-ccb\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"jet-button.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-jet-button jet-elements\"><div class=\"jet-button__container\"><a class=\"jet-button__instance jet-button__instance--icon-left hover-effect-1\" href=\"\/ueber-iwell-guard\/?utm_source=iwell-guard.com&amp;utm_medium=info-box&amp;utm_campaign=wesen-tradition\"><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-normal\"><\/div><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-hover\"><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-normal\"><span class=\"jet-button__label\">iWell Guard-i buruz gehiago<\/span><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-hover\"><span class=\"jet-button__label\">iWell Guard-i buruz gehiago<\/span><\/div><\/a><\/div><\/div><style>.elementor-element.elementor-element-iwgw-rongo-ccb .jet-button__instance{width:320px;height:56px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-rongo-ccb .jet-button__state-normal .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#1a1b20;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-rongo-ccb .jet-button__state-hover .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#FECC76;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-rongo-ccb .jet-button__plane-normal{background-color:#FECC76;border-style:solid;border-color:#C99540;border-width:2px 2px 2px 2px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-rongo-ccb .jet-button__plane-hover{background-color:rgba(0,0,0,0.55);border-style:solid;border-color:#FECC76;border-width:2px 2px 2px 2px;}<\/style>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-ccd elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-rongo-ccd\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p style=\"text-align:center;font-size:13px;opacity:0.7;margin-top:14px\" data-nosnippet=\"true\">Esperientzia pertsonalak desberdinak izan daitezke. Ez da produktu mediko bat. Ez da sendatze-agindurik.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-disc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-rongo-disc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-rongo-discw elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-rongo-discw\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<footer data-nosnippet=\"true\" class=\"iwg-disclaimer-block\"><p data-nosnippet=\"true\">iWell Guard <strong>ez da produktu medikorik<\/strong> eta ez du ordezkatzen medikuen edo psikoterapeuten tratamendurik. Erlijio-zientzien edukiak kultura-historiaren araberako kokapena dira, ez praktika espiritual baterako gomendioa.<\/p><\/footer>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":3,"featured_media":2714,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"_yoast_wpseo_focuskw":"Rongo Maori","_yoast_wpseo_title":"Rongo - Maorien bakearen jainkoa, mitoa eta gurtza","_yoast_wpseo_metadesc":"Rongo bakearen eta kumararen maori atua da. Erlijio zientzien araberako sailkapena, mitoarekin, gurtzarekin eta iturriekin.","_yoast_wpseo_meta-robots-noindex":"","_yoast_wpseo_canonical":"","_angie_page":false,"gefaehrdungsstufe":"","wesen_kultur":"","wesen_klasse":"","footnotes":""},"categories":[],"class_list":["post-200647","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.7 (Yoast SEO v28.3) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Rongo - Maorien bakearen jainkoa, mitoa eta gurtza<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Rongo bakearen eta kumararen maori atua da. Erlijio zientzien araberako sailkapena, mitoarekin, gurtzarekin eta iturriekin.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/rongo-bakearen-eta-batata-gozoaren-jainkoa\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Rongo - bakearen eta batata gozoaren maori jainkoa\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Rongo bakearen eta kumararen maori atua da. Erlijio zientzien araberako sailkapena, mitoarekin, gurtzarekin eta iturriekin.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/rongo-bakearen-eta-batata-gozoaren-jainkoa\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"iWell Guard\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-09-07T14:13:09+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_polynesisch-maori_rongo.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/rongo-bakearen-eta-batata-gozoaren-jainkoa\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/rongo-bakearen-eta-batata-gozoaren-jainkoa\\\/\",\"name\":\"Rongo - Maorien bakearen jainkoa, mitoa eta gurtza\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/rongo-bakearen-eta-batata-gozoaren-jainkoa\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/rongo-bakearen-eta-batata-gozoaren-jainkoa\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_polynesisch-maori_rongo.webp\",\"datePublished\":\"2026-09-07T14:10:01+00:00\",\"dateModified\":\"2026-09-07T14:13:09+00:00\",\"description\":\"Rongo bakearen eta kumararen maori atua da. Erlijio zientzien araberako sailkapena, mitoarekin, gurtzarekin eta iturriekin.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/rongo-bakearen-eta-batata-gozoaren-jainkoa\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/rongo-bakearen-eta-batata-gozoaren-jainkoa\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/rongo-bakearen-eta-batata-gozoaren-jainkoa\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_polynesisch-maori_rongo.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_polynesisch-maori_rongo.webp\",\"width\":1024,\"height\":1536,\"caption\":\"Polinesiar-maori tradizioko jainkoak.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/rongo-bakearen-eta-batata-gozoaren-jainkoa\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Start\",\"item\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/?page_id=200284\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Rongo &#8211; bakearen eta batata gozoaren maori jainkoa\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/\",\"name\":\"iWell Guard\",\"description\":\"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Ittermann electronic GmbH\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"width\":1182,\"height\":237,\"caption\":\"Ittermann electronic GmbH\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/pantip.com\\\/profile\\\/9367242\",\"https:\\\/\\\/micro.blog\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.diggerslist.com\\\/iwellguard\\\/about\",\"https:\\\/\\\/skitterphoto.com\\\/photographers\\\/2870314\\\/iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/iwellguard.wordpress.com\\\/2026\\\/06\\\/06\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/hub.docker.com\\\/u\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.pinterest.com\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/bit.ly\\\/m\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/entre-vos-mains.alsace.eu\\\/profiles\\\/iwellguard\\\/activity\",\"https:\\\/\\\/gravatar.com\\\/reallybeded8fd34\",\"https:\\\/\\\/naijamatta.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.goodreads.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/profile.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/experiment.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/wakelet.com\\\/@iWellGuard82270\",\"https:\\\/\\\/www.chordie.com\\\/forum\\\/profile.php?id=2555664\",\"https:\\\/\\\/www.instapaper.com\\\/p\\\/17757966\",\"https:\\\/\\\/www.mapleprimes.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/businesslistingplus.com\\\/profile\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/telegra.ph\\\/iWell-Guard-06-06\",\"https:\\\/\\\/pbase.com\\\/iwellguard\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/b.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/20260607#bookmark-4788405196491818882\",\"https:\\\/\\\/fliphtml5.com\\\/home\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/anyflip.com\\\/homepage\\\/cmiwl#About\",\"https:\\\/\\\/transfur.com\\\/Users\\\/iwellguard\",\"http:\\\/\\\/delphi.larsbo.org\\\/user\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/jobs.lajobsportal.org\\\/profiles\\\/8380803-iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/md.chaosdorf.de\\\/s\\\/jfbe5SBdJD\",\"https:\\\/\\\/www.lingvolive.com\\\/en-us\\\/profile\\\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\\\/translations\",\"https:\\\/\\\/www.fitday.com\\\/fitness\\\/forums\\\/members\\\/iwellguard.html\",\"https:\\\/\\\/www.mymeetbook.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/pxhere.com\\\/en\\\/photographer-me\\\/5040798\",\"https:\\\/\\\/disqus.com\\\/by\\\/iwellguard\\\/about\\\/\",\"https:\\\/\\\/pastelink.net\\\/hjwciqwq\",\"https:\\\/\\\/pubhtml5.com\\\/homepage\\\/scjhn\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.bitchute.com\\\/channel\\\/2O2eOKzNqujT\",\"https:\\\/\\\/audiomack.com\\\/iwellguard\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Rongo - Maorien bakearen jainkoa, mitoa eta gurtza","description":"Rongo bakearen eta kumararen maori atua da. Erlijio zientzien araberako sailkapena, mitoarekin, gurtzarekin eta iturriekin.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/rongo-bakearen-eta-batata-gozoaren-jainkoa\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Rongo - bakearen eta batata gozoaren maori jainkoa","og_description":"Rongo bakearen eta kumararen maori atua da. Erlijio zientzien araberako sailkapena, mitoarekin, gurtzarekin eta iturriekin.","og_url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/rongo-bakearen-eta-batata-gozoaren-jainkoa\/","og_site_name":"iWell Guard","article_modified_time":"2026-09-07T14:13:09+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":1536,"url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_polynesisch-maori_rongo.webp","type":"image\/webp"}],"twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/rongo-bakearen-eta-batata-gozoaren-jainkoa\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/rongo-bakearen-eta-batata-gozoaren-jainkoa\/","name":"Rongo - Maorien bakearen jainkoa, mitoa eta gurtza","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/rongo-bakearen-eta-batata-gozoaren-jainkoa\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/rongo-bakearen-eta-batata-gozoaren-jainkoa\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_polynesisch-maori_rongo.webp","datePublished":"2026-09-07T14:10:01+00:00","dateModified":"2026-09-07T14:13:09+00:00","description":"Rongo bakearen eta kumararen maori atua da. Erlijio zientzien araberako sailkapena, mitoarekin, gurtzarekin eta iturriekin.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/rongo-bakearen-eta-batata-gozoaren-jainkoa\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/rongo-bakearen-eta-batata-gozoaren-jainkoa\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/rongo-bakearen-eta-batata-gozoaren-jainkoa\/#primaryimage","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_polynesisch-maori_rongo.webp","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_polynesisch-maori_rongo.webp","width":1024,"height":1536,"caption":"Polinesiar-maori tradizioko jainkoak."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/rongo-bakearen-eta-batata-gozoaren-jainkoa\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Start","item":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/?page_id=200284"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Rongo &#8211; bakearen eta batata gozoaren maori jainkoa"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#website","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/","name":"iWell Guard","description":"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen","publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","width":1182,"height":237,"caption":"Ittermann electronic GmbH"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/pantip.com\/profile\/9367242","https:\/\/micro.blog\/iwellguard","https:\/\/www.diggerslist.com\/iwellguard\/about","https:\/\/skitterphoto.com\/photographers\/2870314\/iwell-guard","https:\/\/iwellguard.wordpress.com\/2026\/06\/06\/iwell-guard\/","https:\/\/hub.docker.com\/u\/iwellguard","https:\/\/www.pinterest.com\/iwellguard\/","https:\/\/bit.ly\/m\/iwellguard","https:\/\/entre-vos-mains.alsace.eu\/profiles\/iwellguard\/activity","https:\/\/gravatar.com\/reallybeded8fd34","https:\/\/naijamatta.com\/iwellguard","https:\/\/www.goodreads.com\/iwellguard","https:\/\/profile.hatena.ne.jp\/iwellguard\/","https:\/\/experiment.com\/users\/iwellguard","https:\/\/wakelet.com\/@iWellGuard82270","https:\/\/www.chordie.com\/forum\/profile.php?id=2555664","https:\/\/www.instapaper.com\/p\/17757966","https:\/\/www.mapleprimes.com\/users\/iwellguard","https:\/\/businesslistingplus.com\/profile\/iwell-guard\/","https:\/\/telegra.ph\/iWell-Guard-06-06","https:\/\/pbase.com\/iwellguard\/iwellguard","https:\/\/b.hatena.ne.jp\/iwellguard\/20260607#bookmark-4788405196491818882","https:\/\/fliphtml5.com\/home\/iwellguard","https:\/\/anyflip.com\/homepage\/cmiwl#About","https:\/\/transfur.com\/Users\/iwellguard","http:\/\/delphi.larsbo.org\/user\/iwellguard","https:\/\/jobs.lajobsportal.org\/profiles\/8380803-iwell-guard","https:\/\/md.chaosdorf.de\/s\/jfbe5SBdJD","https:\/\/www.lingvolive.com\/en-us\/profile\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\/translations","https:\/\/www.fitday.com\/fitness\/forums\/members\/iwellguard.html","https:\/\/www.mymeetbook.com\/iwellguard","https:\/\/pxhere.com\/en\/photographer-me\/5040798","https:\/\/disqus.com\/by\/iwellguard\/about\/","https:\/\/pastelink.net\/hjwciqwq","https:\/\/pubhtml5.com\/homepage\/scjhn\/","https:\/\/www.bitchute.com\/channel\/2O2eOKzNqujT","https:\/\/audiomack.com\/iwellguard"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/200647","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=200647"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/200647\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2714"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=200647"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=200647"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}