{"id":200629,"date":"2026-09-07T14:09:51","date_gmt":"2026-09-07T14:09:51","guid":{"rendered":"https:\/\/iwell-guard.com\/?page_id=200629"},"modified":"2026-09-07T14:13:09","modified_gmt":"2026-09-07T14:13:09","slug":"illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\/","title":{"rendered":"Illapa \u2013 inken trumoi- eta eguraldi-jainkoa"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"200629\" class=\"elementor elementor-200629 elementor-2579 elementor-bc-flex-widget\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-hero e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-illapa-hero\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-hl e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"iwgw-illapa-hl\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-htxt e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-illapa-htxt\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-h1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-illapa-h1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Illapa, andetar goi-lautadaren trumoi-, tximista- eta euri-jainkoa<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-lead elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-illapa-lead\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Illapa (ketxueraz <em>Illapa<\/em>, ere <em>Yllapa<\/em>) inken trumoi-, tximista- eta euri-jainkoa da. Goi-lautadaren andetar nekazarientzat eguneroko bizitzan garrantzitsuena zen goi-jainkotasuna zen, artoaren eta patataren laborantza osoa bere jasetan baitzegoen.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-pillc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-illapa-pillc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-pills elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-illapa-pills\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"iwg-pill-row\"><span class=\"iwg-klasse-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Andeetako \/ inken tradizioko jainkoa.\">Jainko<\/span><a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/andeetako-kulturak-inkak-inti-pachamama-viracocha\/\" class=\"iwg-kultur-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Andeetako \/ inken tradizioko mitologia.\">Andeak \/ Inkak<\/a><span class=\"iwg-tradition-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Trumoi- eta eguraldi-jainkotasuna.\">Trumoi- eta eguraldi-jainkotasuna<\/span><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-tocc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-illapa-tocc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-toc elementor-toc--minimized-on-tablet elementor-widget elementor-widget-table-of-contents\" data-id=\"iwgw-illapa-toc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;headings_by_tags&quot;:[&quot;h2&quot;,&quot;h3&quot;],&quot;minimize_box&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;marker_view&quot;:&quot;bullets&quot;,&quot;no_headings_message&quot;:&quot;Orrialde honetan ez da izenbururik aurkitu.&quot;,&quot;exclude_headings_by_selector&quot;:[],&quot;icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;fas fa-circle&quot;,&quot;library&quot;:&quot;fa-solid&quot;,&quot;rendered_tag&quot;:&quot;&lt;svg class=\\&quot;e-font-icon-svg e-fas-circle\\&quot; viewBox=\\&quot;0 0 512 512\\&quot; xmlns=\\&quot;http:\\\/\\\/www.w3.org\\\/2000\\\/svg\\&quot;&gt;&lt;path d=\\&quot;M256 8C119 8 8 119 8 256s111 248 248 248 248-111 248-248S393 8 256 8z\\&quot;&gt;&lt;\\\/path&gt;&lt;\\\/svg&gt;&quot;},&quot;minimized_on&quot;:&quot;tablet&quot;,&quot;hierarchical_view&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;min_height&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"table-of-contents.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__header\">\n\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-toc__header-title\">\n\t\t\t\tAurkibidea\t\t\t<\/h2>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--expand\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-illapa-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Open table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--collapse\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-illapa-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Close table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div id=\"elementor-toc__iwgw-illapa-toc\" class=\"elementor-toc__body\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-toc__spinner-container\">\n\t\t\t\t<svg class=\"elementor-toc__spinner eicon-animation-spin e-font-icon-svg e-eicon-loading\" aria-hidden=\"true\" viewBox=\"0 0 1000 1000\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M500 975V858C696 858 858 696 858 500S696 142 500 142 142 304 142 500H25C25 237 238 25 500 25S975 237 975 500 763 975 500 975Z\"><\/path><\/svg>\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-hr e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-illapa-hr\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-heroimg iwg-hero-image elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"iwgw-illapa-heroimg\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_illapa-683x1024.webp\" class=\"attachment-large size-large wp-image-202570\" alt=\"Illapa - Andeetako-inkak tradizioko jainkoak, historiko-ilustratiboa\" srcset=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_illapa-683x1024.webp 683w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_illapa-200x300.webp 200w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_illapa-768x1152.webp 768w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_illapa.webp 1024w\" sizes=\"(max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-sec-iwgcomp-illapa elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"sec-iwgcomp-illapa\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-col-iwgcomp-illapa\" data-id=\"col-iwgcomp-illapa\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgcomp-illapa elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgcomp-illapa\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Illapa, <strong>inken trumoi-jainkoa<\/strong>, kolonizazio aurreko Andeetako eguraldi-kultuaren funtsezko irudia da.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s0 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-illapa-s0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s0h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-illapa-s0h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Kokapena panteoi andetarrean<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s0c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-illapa-s0c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s0t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-illapa-s0t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Illapa <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/inti-sinesjainkoa-inkak\/\">Inti<\/a>, <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/viracocha-andeetako-sortzailea\/\">Viracocha<\/a> eta <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/mama-killa-ilargi-jainkosa-inkak\/\">Mama Killa<\/a>rekin batera, inken garaiko estatu-kultuko lau jainkotasun gorenetakoa da. Cuscoko Coricanchan bere tenplu-eremua zuen, eta bere insigniak, trumoi-ohalak eta habailak, mallqui momien bilduma prehispanikoan gordetzen ziren.<\/p><p>Erlijio-zientziaren ikuspegitik, ia goi-kultura nekazari guztietan toki nabarmena duten <em>trumoi eta ekaitz jainkotasun<\/em>en artean sailkatzen da.<\/p><p>Estatu-inperialaren Inti-<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkotasun edo izate sakratu bati eskainitako gurtza-ekintzen multzoa.\" tabindex=\"0\">kultuaren<\/span> aldean, Illaparen gurtza gaur egun ere bizirik dago ketxuera eta aimarazko herrixketan. Tximista, trumoia eta euriaren inguruko landa-praktikak Andeetako goi-lautadaren erlijio-praktika bizian funtsezko osagai dira.<\/p><p>Catherine Allen, Joseph Bastien eta Frank Salomonek beren lan etnografikoetan behin eta berriz azpimarratu dute Illapa nekazariarentzat Intiren goi-teologia solarra baino presenteago izan ohi dela.<\/p><p>Iturri batzuek Illapa hirukote-irudi gisa deskribatzen dute, <em>Chuqui Illapa<\/em> (Illapa anaia), <em>Catu Illapa<\/em> (Catu anaia) eta hirugarren alderdi bat, kronistaren arabera aldatzen dena.<\/p><p>Hirukote hori espainiar misiolariei Trinitatea gogorarazi zien, eta <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijioak fede-lotura gabe, konparaziozko ikuspegitik ikertzen dituen zientzia.\" tabindex=\"0\">erlijio-zientzia<\/span>ren hasierako fasean, kristautasunaren aurretiko Trinitate-intuizio baten tesia bultzatu zuen. Pierre Duviolsek irakurketa hori kritikatu du, eta izaki kosmikoen benetako andetar aniztasunaz ohartarazi du.<\/p><p>Ikuspegi arkeologiko-ikonografikotik, Andeetan trumoi-<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio batean jainkotzat gurtatzen den izatea.\" tabindex=\"0\">jainkotasun<\/span> baten gurtza inken garaia baino askoz lehenagokoa da. Wari zeramikek trumoi-ohalak dituzten gudariak erakusten dituzte, eta Peru iparraldeko Chimu kulturak trumoi-jainko antzeko bat ezagutzen zuen, <em>Ni<\/em> izenekoa, nahiz eta hori itsasoarekin lotuago egon.<\/p><p>Aurrekari horrek erakusten du inken estatu mailako Illaparen <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio bateko jainkoaren eta fedearen inguruko doktrina zientifikoa.\" tabindex=\"0\">teologia<\/span> ez zela hutsetik sortu, ekaitz-trumoiaren andetar tradizio luze batean oinarrituta baizik.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s1 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-illapa-s1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s1h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-illapa-s1h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Izena eta etimologia<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s1c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-illapa-s1c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s1t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-illapa-s1t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><span data-nosnippet>Illapa izena ketxueraz esanahi anitzekoa da. Diego Gonzalez Holguinek bere <em>Vocabulario<\/em> lanean (1608) honako esanahiak ematen ditu: <em>el rayo<\/em> (tximista), <em>el trueno<\/em> (trumoia), <em>el relampago<\/em> (ekaitz-argia). Horrela, hitzak zerumugako fenomeno hauek guztiak <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio baten barruan jainkotzat gurtzen den izakia.\" tabindex=\"0\">jainkotasun<\/span> bakar baten alderdi gisa izendatzen ditu.<\/span><\/p><p>Nabarmentzekoa da ketxuerazko <em>illa<\/em> hitzarekiko lotura estua, argi-izaerako izakera numinoso bat adierazten baitu (ikus ere <em>Illatiqsi Wiraqucha<\/em>, Viracocharen izenondo gisa). <em>Illa<\/em>-ren erroaren esanahiak argi distiratsu bati egiten dio erreferentzia, presentzia numinosoa adierazten duena. Illapa, beraz, zeruan distiratzen duen argi-izaera numinosoa litzateke.<\/p><p>Aimara eremuan dagokion jainkoari <em>Tunupa<\/em> edo <em>Illapa<\/em> deitzen zaio, eskualdearen arabera aldakuntzak dituela. Kolonia garaiko iturriek batzuetan <em>Illapa<\/em> (ekaitz-alderdia) eta <em>Catu Illapa<\/em> (kazkabar-alderdia) bereizten dituzte. Illapak inken artean izandako garrantzia inken buruzagien izenondoetan ere agertzen da: Yupanqui Tupac inkak <em>Yupanqui-Illapa<\/em> izenondoa zeraman, jainkotasunaren trumoi-alderdiarekiko lotura adieraziz.<\/p><p>Ketxuerazko <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio baten jainkoari eta sinesmenari buruzko ikaskuntza zientifikoa.\" tabindex=\"0\">teologiari<\/span> buruzko ikerketa hizkuntza-historikorik berrienek <em>illa<\/em>-ren etimologia gehiago landu dute, <em>distira, isla, argi-arrasto<\/em> gisa.<\/p><p>Cesar Itierrek azaldu du <em>illa<\/em>-k, inka garaiko terminologian, ez zuela ekaitz-argia bakarrik adierazten, baizik eta oinarrizko kategoria numinoso zabalago bat: munduan agertzen den presentzia jainkozko baten distira. Artzainen babes-figuratxo diren <em>illa<\/em> harrizko amulet txikiek izen bera daramate, Illaparen izenaren sakontasun semantikoa argi utziz.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s2 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-illapa-s2\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s2h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-illapa-s2h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Deskribapena eta ikonografia<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s2c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-illapa-s2c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s2t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-illapa-s2t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Kolonial deskribapenetan Illapa gudari zeruko gisa aurkezten da, harri-jaurtigailu urrezko batekin tximista sortzen duena eta makila batekin trumoia jotzen duena. Batzuetan izarrez egindako mantu bat eta ur-kantoi bat darama, handik euria isurtzen du. Ikonografia hori Cristobal de Molina eta Polo de Ondegardo-k utzi digute idatzita.<\/p><p>Gorde diren inka ehunetan eta koloniako Cusquena margolaritzan, Illapa maiz gudari gisa agertzen da, harri-jaurtigailu eta trumoi-aizkorarekin, batzuetan puma bati gainean eserita.<\/p><p>Pumarekiko lotura topografikoa da: Coricanchan <em>Puma Punku<\/em> (Puma atea) harri-blokea zegoen, Illapa-ren gurtzarako erreferentzia-leku gisa. Teresa Gisbert arte-historialariak, Andeetako koloniako ikonografiaz idatzitako lanetan, Illapa gudari gisako irudikapena modu sistematikoan deskribatu du.<\/p><p>Kristautzearekin, Illapa laster Santiago Deuna-rekin (<em>Santiago<\/em>) parekatu zen, honek tradizio espainiarrean tximista-ezpataz hornitutako zaldun-santu gisa agertzen baita.<\/p><p>Sinkretismo hori gaur egun ere Andeetako santu-jaietan ikusgai da: <em>Santiago Mataindios<\/em>en nekazari-jai ladinoa non ospatzen den, herritar substratuko ulermenean Illapa presente dago. Jurochiriko <em>Santiago de Murayoc<\/em> tradizioa horren adibide ezaguna da.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s3 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-illapa-s3\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s3h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-illapa-s3h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Kondaira mitologikoak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s3c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-illapa-s3c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s3t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-illapa-s3t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Illapa-ri buruzko kondaira nagusiena Huarochiri eskuizkribuan gorde da, eta ur-jainkosarekiko harremana kontatzen du (<a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/mama-cocha-itsas-jainkosa-andeak\/\">Mama Cocha<\/a>-ren aspektua). Illapak tximista jaurtitzen du zeruan dagoen kantoi-jainkosa jotzeko; kantoi hautsiaren barrutik euria isurtzen da. Euriaren jatorriaz emandako azalpen hori Andeetako <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kultura bateko jainko-kondairen multzo osoa.\" tabindex=\"0\">mitologiaren<\/span> elementu ohikoa da.<\/p><p>Bigarren kondaira batek Illapa zeruko Llama izarrarekin lotzen du (<em>Yacana<\/em> konstelazioarekin, hura zentrala baitzen inka garaiko astronomian). <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko, jatorri eta munduaren ordenaz kontatutako kondaira tradizionala.\" tabindex=\"0\">Mitoaren<\/span> arabera, Yacana konstelazioa gauerdian hegoaldeko zeruan behe-behean dagoenean, Esne Bideko ura edaten du, eta horrela gutxitzen du.<\/p><p>Illapak, ondoren, kantoi-jainkosa hausten du, euria berriro lurrera ekartzeko. Gary Urton-ek eraikuntza astro-mitologiko hori modu sistematikoan azaldu zuen <em>At the Crossroads of the Earth and the Sky<\/em> (1981) lanean.<\/p><p>Hirugarren kondaira batek, Polo de Ondegardo-k utzitakoak, inka garaiko <em>altomisayoq<\/em> apaizen deia tximista-kolpe bidez azaltzen du. Tximista batek jo eta bizirik atera zena Illapak berak deitutako apaiz gisa hartzen zuten, eta <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkozko erantzun bat lortzeko lekua edo erakundea.\" tabindex=\"0\">orakuluak<\/span> emateko eta sendaketak egiteko eskubidea eskuratzen zuen.<\/p><p>Deiaren tradizio hori gaur egun ere bizirik dago kitxua hizkuntzako herrietako <em>paqo<\/em> espezialista modernoen artean. Juan Nunez del Prado-k, bere azterlan etnografikoetan, tximista-kolpearen bidezko dei hori deskribatu du.<\/p><p>Laugarren kondaira batek Illapa inka garaiko zigor-zuzenbidearekin lotzen du: tximista-zinaren bidez (<em>illapamanta<\/em>) egia esateko hitza ematen zuenak ezin zuen gezurrik esan, izan ere Illapak berak zigortuko baitzuen faltsukeria tximista-kolpe batez.<\/p><p>Inken justiziak jainko-zin hori erabiltzen zuen egitate zailetan egia argitzeko tresna gisa. Polo de Ondegardo eta Cobo-k illapamanta adierazpen bati emandako sinesgarritasun handiaz hitz egiten dute.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s4 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-illapa-s4\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s4h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-illapa-s4h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Kultua eta gurtza<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s4c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-illapa-s4c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s4t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-illapa-s4t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><span data-nosnippet>Illapa-ren <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkotasun edo izaki sakratu baten gurtzarako egite erlijiosoen multzo osoa.\" tabindex=\"0\">kultua<\/span> Cuscoko Coricancha <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkotasun bat edo gehiago gurtzeko eraikin bat.\" tabindex=\"0\">tenpluan<\/span> instituzionalizatuta zegoen. <em>Pucamarca<\/em> izeneko tenplu-eremuan, Cuscoko hego-ekialdeko hiri-mugan, Illapa-ren gurtza-irudi nagusia zegoen, trumoi-aizkora eta harri-jaurtigailua zeramaten gizonezko urrezko estatua bat. <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkozko gisa gurtutako irudia edo estatua.\" tabindex=\"0\">Idolo<\/span> hori espainiarrek 1572an Vilcabamban Punchao-rekin batera bahitu zuten, eta ordutik desagertuta dago.<\/span><\/p><p>Illapa-ren erritu nagusiak euri-sasoian egiten ziren, irailetik martxora bitartean. Euriak falta zirenean, apaizek eta komunitateak jai-prozesio handiak antolatzen zituzten ceque lerroetan barrena, hirigunearen inguruko mendi-gainetan llama beltzak sakrifikatuz.\n\n<\/p><p>Llama beltzak Illapa-ren sakrifizio-animalia espezifikoak ziren, kolore beltzak euri-hodeiaren kolorearekin bat zetorrelako. Cristobal de Molina-k <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Komunitate batean aldizka errepikatzen den ohitura tradizionala.\" tabindex=\"0\">ohitura<\/span> berezi bat deskribatzen du: euri-egunik gabeko egunetan, llama beltz bat hiru egunez urik gabe edukitzen zuten, egarriz negar egin zezan eta, horrela, negar horrek euri-hodeiak erakartzeko.<\/p><p>Jai-data garrantzitsuena abenduko <em>Capac Raymi<\/em> zen, eta irailako <em>Citua<\/em> garbikuntza-jaia, biak euri-sasoiaren hasierarekin estu lotuta. Brian Bauer eta Tom Zuidema-k Illapa-k inken erresumaren urte erritual-egutegian zuen lekua modu sistematikoan azaldu dute beren lanetan.<\/p><p>Inken erresumaren urtean, Illapa-ren erritualak nekazaritza-zikloekin korrespondentzia konplexuan zeuden. Abuztuko hazketa aurretik, Illapari erregutu egiten zitzaion prezipitazio erregulatuak eska tzeko; abenduan\/urtarrilean, higadurarik gabeko euri neurtuak eska tzeko; martxoan\/apirilean, lehortasunerako itzulera leun bat eska tzeko.<\/p><p>Egutegi arabera bereizitako eguraldi-<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio baten Jainkoaz eta sinesmenaz aritzen den irakaskuntza zientifikoa.\" tabindex=\"0\">teologia<\/span> horrek nekazari-erlijio praktikaren ezagutza sakona islatzen du, eta Andeetako <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kulturak eta gizarteak konparatiboki aztertzen dituen zientzia.\" tabindex=\"0\">etnologia<\/span> modernoak nekazaritza-arriskuen <em>mikrokudeaketa erlijiosoa<\/em> gisa interpretatu du.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s5 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-illapa-s5\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s5h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-illapa-s5h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Babes-praktika eta babes magikoa<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s5c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-illapa-s5c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s5t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-illapa-s5t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Illaparen gurtzarekin lotutako babes-praktikak harrigarriro anbibalenteak dira: alde batetik, Illapa deitzen zen leihortea, kazkabarra eta izotza ekiditeko, baina, bestetik, Illapa berarengandik babestu ere egiten zen, batez ere haren tximista-jotzeetatik. Anbibalentzia hori trumoi-jainkoen ohiko ezaugarria da, eta Thor, Indra edo Baal-en <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko edo izaki sakratu baten aldeko gurtza-ekintza guztien multzoa.\" tabindex=\"0\">kultuan<\/span> ere ikusten da.<\/p><p>Babes-praktika zehatzen artean daude urteko lehen ekaitzean argizarizko kandelak erretzea, mendi-gailurretan harri-pilo txikiak jartzea (<em>apacheta<\/em>), eta ekaitzean zehar leku jakin batzuk saihestea, hala nola bakarrik dauden zuhaitzak edo haitz altuak.<\/p><p>Praktika oso zehatz bat <em>Toldo<\/em> <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Esanahi erlijioso edo kulturalik duten ekintza sinbolikoen segida araututa.\" tabindex=\"0\">erritual<\/span>a da: tximistak etxe bati eragiten dionean, etxe osoa hiru urtez bizitegirako egokia ez dela adierazten da, Illapak berak ukitutakotzat eta beraz <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Sakratuaren ikara-eragile eta gorentasunaz mintzo den erlijio-zientziaren kontzeptua.\" tabindex=\"0\">numinosoki<\/span> kargatutakotzat jotzen baita.<\/p><p>Kazkabarraren aurkako babes <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kaltea saihesten duena: kalte-eragileak urruntzeko diren zeinu eta objektuei buruz.\" tabindex=\"0\">apotropaikoa<\/span> lortzeko, herri batzuetan gaur egun oraindik ere kandela bedeinkatuak jartzen dira etxe-sarreran eta gurutzeak landatzen dira soroetan, eta hauek orain Ama Birjinaren irudi txikiekin edo Santiago Apostoluarekin sinkretikoki lotuta daude.<\/p><p>Ikuspegi erlijio-etnologikotik, gaur egungo praktika hau Illaparen aurre-hispaniar praktikaren jarraipen zuzena da, kristau mozorroaz estalia. Olivia Harrisek <em>Of Bread and Blood<\/em> (2000) lanean deskribatu du aimara goi-lautadako kazkabar-babeserako praktika iraunkor hau.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s6 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-illapa-s6\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s6h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-illapa-s6h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Antzekotasunak beste kultura batzuetan<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s6c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-illapa-s6c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s6t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-illapa-s6t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Illapa munduko trumoi-jainkoen eredu orokorrean sartzen da.<\/p><p>Egiturazko aldetik konparagarriak dira germaniar <em>Thor<\/em>, grekoar <em>Zeus<\/em>, vediar <em>Indra<\/em>, baltikoar <em>Perkunas<\/em>, mendebaldeko-asiar <em>Baal Hadad<\/em>, japoniar <em>Raijin<\/em> eta mesopotamiar <em>Adad<\/em>.<\/p><p>Kasu horietan guztietan, trumoi-<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio baten barruan jainkotzat gurtutako izakia.\" tabindex=\"0\">jainkotasuna<\/span> gudari-figura arra da, jaurtiketarako arma bat duena (mailua, tximista, habailla), euri-jausiaren erantzule dena eta tximista-kolpearen bidez izenpetuak esnatzen duena.<\/p><p>Amerikaren barruan, Illapak antzekotasun bereziki hurbila du azteka <em>Tlaloc<\/em>rekin, maia-jainko <em>Chaak<\/em>rekin eta Ipar Amerikako <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/thunderbird-trumoi-hegaztia\/\">Thunderbird<\/a> figurarekin. Thunderbird-en ideiak interes berezia du, hark ere trumoia hegan egin dezakeen izaki batekin lotzen duelako, bere hegalekin ekaitza sortzen duena, Illapa-ren ur-kanta jainkosarekin egiturazko antzekotasuna duena.<\/p><p>Illapa Santiago Deunarekin (<em>Santiago<\/em>) egiten den lotura kolonial-sinkretikoak arreta handia jaso du erlijio-historiaren literaturan.<\/p><p>Espainiar Santiago tradizioak, bere aldetik, <em>Santiago Matamoros<\/em> ezagutzen du, ezpataz mairuen aurka zaldiz doana; Andeetan hau <em>Santiago Mataindios<\/em> (indigenen hiltzailea) bihurtu zen, eta aldi berean santu zaldizko kristautzat eta andiar trumoi-jainkotzat funtziona zezakeen, izaera bikoitzeko figura.<\/p><p>Zientifikoki bereziki garrantzitsua da Illapa ez zela nagusiki gudari-jainko bat, Thor edo Indra bezala. Bere dimentsio nagusia eguraldia gobernatzea zen. Ikonografia gudaria bigarren mailakoa da, funtsean tximistaren presentziaren teologia-ondorioa.<\/p><p>Bereizketa hori, eguraldi-emailea gudari izan beharrean, andiar teologia-planteamendu bereizgarria da, Inken Illapa antzeko trumoi-jainkoetatik bereizten duena eta andiar goi-kulturaren nekazaritza-oinarrizko norabidea islatzen duena.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s7 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-illapa-s7\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s7h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-illapa-s7h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Gaur egungo harrera eta ikerketa<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s7c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-illapa-s7c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s7t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-illapa-s7t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><span data-nosnippet>Quechuar eta aymara hizkuntzen goi-lautadan gaur egun ere, Illapa praktikak forma kristauaren azpian bizirik jarraitzen dute neurri handi batean. Gaur egungo andiar herrixken <em>paqo<\/em> eta <em>yatiri<\/em> espezialisten deitzea maiz oraindik tximista-kolpe bizirik iraun batetik dator; literatura arkeoetnologikoan (adibidez, Inge Bolin: <em>Rituals of Respect<\/em>, 1998) kasu horiek behin eta berriz dokumentatu dira.<\/span><\/p><p><span data-nosnippet><span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Ohiturak, kondairak eta abestiak biltzen dituen herri-kultura tradizionala.\" tabindex=\"0\">Folklore<\/span> ikerketan, Santiago-Illapa sinkresia klasikoa da andiar erlijioaren <em>doble nivel de discurso<\/em> (bikoitz mintzo-maila) adibide gisa: goian tradizio santu kristaua, behean jainkotasun trumoi indigena, erritu-praktikan bereiztezinki nahastuta. Sabine MacCormackek bikoiztasun hori sistematikoki deskribatu du <em>Religion in the Andes<\/em> (1991) lanean.<\/span><\/p><p>Ikerketa astronomiko akademikoan, Illapak Yacana-Lama izar-multzoarekin duen lotura ikertzen jarraitzen da Inken zeru-izarrei buruzko elementu garrantzitsu gisa. Gary Urtonek, Tom Zuidemak eta R. Tom Zuidemaren ikasleen lan berrienek erakutsi dute nola andiar erdiko astronomiak eguraldi-<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio baten jainkoari eta sinesmenari buruzko doktrina zientifikoa.\" tabindex=\"0\">teologia<\/span> egituratu zuen. Zientifikoki, Illapa gako-kasu bat izaten jarraitzen du inken garaiko goi-kultuaren eta nekazari-erlijioaren nahasketa ulertzeko.<\/p><p>Azken hamarkadetan, Bolivia eta Peruko <em>movimiento andino<\/em>ak Illapa indigenen klima-erresistentziaren inguruko diskurtsora ekarri du. Andeetako euri-ereduak klima-aldaketaren ondorioz aldatzen diren neurrian, Illapa-<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio baten jainkoari eta sinesmenari buruzko doktrina zientifikoa.\" tabindex=\"0\">teologia<\/span> herrixketan erresonantzia-ganbera kultural bat da, aldaketa horiek erlijioki negoziatzen diren tokia.<\/p><p>Karsten Paerregaard antropologoak <em>Pilgrims of the Andes<\/em> (2017) lanean deskribatu ditu goi-lautadako nekazariek klima-aldaketara egindako erritu-egokitzapenak, eta erakutsi du Illapa-rekiko erreferentziak hor duen zeregina.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s8 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-illapa-s8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s8h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-illapa-s8h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Literatura eta iturriak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s8c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-illapa-s8c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-s8t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-illapa-s8t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Ondorengo aukeraketak Illapa ulertzeko funtsezkoak diren andiar etnologiako eta arkeoastronomiako ikerketaren lan nagusiak zerrendatzen ditu.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2827b8ba e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp2827b8ba\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp276778f4 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp276778f4\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Illapa inken estatu-kultuan eta bere Cuscoko santutegia<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2fb4d10f e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp2fb4d10f\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp27cc43ae elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp27cc43ae\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Illapa, trumoiaren, tximistaren eta euriaren jainkoa, Inka Inperioaren estatu-kultuan jainkorik gorenetakoa zen, eta hierarkia erlijiosoan <em>Inti<\/em> eguzki-jainkotasunetik eta <em>Viracocha<\/em> sortzaile-jainkotik hurbil kokatzen zen.<\/p><p>XVI. eta XVII. mendearen hasierako kroniketa espainiarrek diote Illapak Cuscon bere <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko baten gurtzarako eskainitako leku sakratua.\" tabindex=\"0\">santutegi<\/span> propioa zuela, eta Eguzki-tenplu handian, <em>Coricancha<\/em>-n, gela bat berarentzat gordeta zegoela.<\/p><p>Illaparen garrantzi bereziak Andeetako nekazaritzak euriarekiko zuen mendekotasunetik dator azalpena. Eguraldiaren jaun gisa, leihorteaz eta emankortasunaz erabakitzen zuen, eta lehorte garaietan otoitz-prozesioak eta <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko bati eskainitako oparia, esker ona, eskaria edo gurtza adierazteko.\" tabindex=\"0\">opariak<\/span> berarengana bideratzen ziren.<\/p><p>Bernab\u00e9 Cobo kronikagileak, bere <em>Historia del Nuevo Mundo<\/em> lanean (1653an amaitua), zabal deskribatzen du eguraldi-jainkotasun hau, eta harekin lotutako sinesmenak aipatzen ditu: tximista jaurtigai gisa eta trumoia zeruko habail baten hots gisa.<\/p><p>Estatu-kultuan Illapa krisi garaietan bereziki opari astunak jasotzen zituen jainkoetako bat ere bazen, besteak beste <em>capacocha<\/em>-ren esparruan, inken opari-zeremoniarik garrantzitsuenean. Ikuspegi zientifikotik, Illapa ez da natura-demonio hutsa, baizik eta inperioaren zentro politiko eta erritualean txertatutako goi-jainkotasuna. Bere gurtzak euriarekiko kezka inken agintearen legitimazioarekin lotzen zuen, agintaria gizakien eta zeruko botere handien arteko bitartekari gisa agertzen baitzen. Inti eta Viracocharekiko harreman estuak erakusten du inkek beren jainko gorenak elkarri lotutako egitura bakar gisa pentsatzen zituztela.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp23b404c1 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp23b404c1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2418c76c elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp2418c76c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Kronikagileak iturri gisa eta ikuspegi kristauaren arazoa<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2ccce282 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp2ccce282\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2ac73122 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp2ac73122\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Illaparen inguruan ezagutzen den guztia espainiar konkistaren ondoren sortutako iturrietatik dator, eta iturri egoera hori kontuan hartu behar da edozein baieztapen egiterakoan.<\/p><p>Inkek ez zuten idazkerarik ezagutzen zentzu europarrean; beren administrazioa eta neurri batean beren jakintza ere <em>quipu<\/em> izeneko korapilo-sokatan gordetzen zituzten, baina horiek balio mugatua dute eduki erlijiosoei dagokienez. Kroniketan idatzitako txostenak espainiar elizgizonek, funtzionarioek eta jatorri indigena edo nahasiko zenbait autorek prestatu zituzten.<\/p><p><span data-nosnippet>Kronisten artean garrantzitsuenak dira Pedro de Cieza de Le\u00f3n, Juan de Betanzos, inka emakume batekin ezkondu zena eta horregatik sarbide berezia zuena, Bernab\u00e9 Cobo jesuita, eta Inca Garcilaso de la Vega mestizoa, zeinaren <em>Comentarios Reales<\/em> (1609) lanak inken mundua barrutik erakusten duen, denboran urrunduta eta joera apologetikoarekin.<\/span><\/p><p>Iturri talde propio bat osatzen dute <em>extirpaci\u00f3n de idolatr\u00edas<\/em>-i buruzko txostenek, hots, jatorrizko erlijioaren aurkako eliza-jazarpenari buruzkoek, esaterako Francisco de \u00c1vila eta Pablo Jos\u00e9 de Arriagarenak.<\/p><p>Iturri horiek ezinbestekoak dira, baina Illapa ikuspegi kristau baten bidez ikusten dute. Kronista batzuek Santiago apostoluarekin parekatu zuten, hau tradizio espainiarrean ostots eta borroka-hotsarekin lotua baitzegoen, eta horrek garai kolonialera arte iraun zuen nahasketa eragin zuen. Beste batzuek jainko andetarren mundua eskema europarretan sartu zuten edo iraingarritzat jotzen zutena isildu zuten. Horregatik, zientifikoki onartzen da transmititutako Illaparen irudia beti iragazitako irudi bat dela. Ikerketa modernoak, Pierre Duviolsen lanean eta Andeetako historia erlijioso kolonialari buruzko lanetan esaterako, iragazkiaren atzean dagoena berreskuratzen saiatzen dira, baina jatorrizko ikuspegia zati batean bakarrik berreraiki dezakete.\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-lit e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-illapa-lit\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-lith elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-illapa-lith\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Bibliografia (aukeraketa)<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-litc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-illapa-litc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-litt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-illapa-litt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><li>Gary Urton: <em>At the Crossroads of the Earth and the Sky<\/em> (1981)<\/li><li>Sabine MacCormack: <em>Religion in the Andes<\/em> (1991)<\/li><li><span data-nosnippet>Frank Salomon, George Urioste: <em>The Huarochiri Manuscript<\/em> (1991)<\/span><\/li><li>Inge Bolin: <em>Rituals of Respect<\/em> (1998)<\/li><li>Cristobal de Molina: <em>Relacion de las fabulas y ritos de los Incas<\/em> (1575)<\/li><li>Pierre Duviols: <em>Cultura andina y represion<\/em> (1986)<\/li><li>Brian Bauer: <em>The Sacred Landscape of the Inca<\/em> (1998)<\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw2-add-illapa e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgkw2-add-illapa\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw2-add-illapa-t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgkw2-add-illapa-t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Inka Inperioaren ordena erlijiosoan, Illapa <strong>eguraldiaren jaun goren<\/strong> gisa hartzen zen, eta nekazariek zein artzainek euri garaikoa eta kalte handiko harri-jasa saihesteko babesa eskatzen zioten.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-kwd e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-illapa-kwd\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-kwdc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-illapa-kwdc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-kwdt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-illapa-kwdt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em>Erlazionatutako gako-hitzak: Illapa Yllapa trumoi-jainkoa tximista Yacana Santiago Pucamarca Capac Raymi paqo.<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-cc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-illapa-cc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" id=\"iwg-cc-illapa\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-ccinner e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-illapa-ccinner\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-cch elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-illapa-cch\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">iWell Guard eta babes-tradizioak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-cct elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-illapa-cct\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p>iWell Guard-ek janzteko babes-objektuen tradizio kulturalarekin lotura egiten du, <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/andeetako-kulturak-inkak-inti-pachamama-viracocha\/\">Andeak \/ Inka<\/a> tradizioaren eta munduko beste hainbat kulturen bidetik. 41 maila, urre naturala, platinoa, zilarra, Alemanian egina. 30 eguneko itzultze-eskubidea.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-ccb iwg-cc-button iwg-cc-cta-2026-05-13 elementor-widget elementor-widget-jet-button\" data-id=\"iwgw-illapa-ccb\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"jet-button.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-jet-button jet-elements\"><div class=\"jet-button__container\"><a class=\"jet-button__instance jet-button__instance--icon-left hover-effect-1\" href=\"\/ueber-iwell-guard\/?utm_source=iwell-guard.com&amp;utm_medium=info-box&amp;utm_campaign=wesen-tradition\"><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-normal\"><\/div><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-hover\"><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-normal\"><span class=\"jet-button__label\">iWell Guard-i buruz gehiago<\/span><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-hover\"><span class=\"jet-button__label\">iWell Guard-i buruz gehiago<\/span><\/div><\/a><\/div><\/div><style>.elementor-element.elementor-element-iwgw-illapa-ccb .jet-button__instance{width:320px;height:56px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-illapa-ccb .jet-button__state-normal .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#1a1b20;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-illapa-ccb .jet-button__state-hover .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#FECC76;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-illapa-ccb .jet-button__plane-normal{background-color:#FECC76;border-style:solid;border-color:#C99540;border-width:2px 2px 2px 2px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-illapa-ccb .jet-button__plane-hover{background-color:rgba(0,0,0,0.55);border-style:solid;border-color:#FECC76;border-width:2px 2px 2px 2px;}<\/style>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-ccd elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-illapa-ccd\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p style=\"text-align:center;font-size:13px;opacity:0.7;margin-top:14px\" data-nosnippet=\"true\">Esperientzia pertsonalak desberdinak izan daitezke. Ez da produktu mediko bat. Ez da sendatze-agindurik.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-disc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-illapa-disc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-illapa-discw elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-illapa-discw\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<footer data-nosnippet=\"true\" class=\"iwg-disclaimer-block\"><p data-nosnippet=\"true\">iWell Guard <strong>ez da produktu medikorik<\/strong> eta ez du ordezkatzen medikuen edo psikoterapeuten tratamendurik. Erlijio-zientzien edukiak kultura-historiaren araberako kokapena dira, ez praktika espiritual baterako gomendioa.<\/p><\/footer>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":3,"featured_media":2677,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"_yoast_wpseo_focuskw":"Illapa trumoi-jainko inka","_yoast_wpseo_title":"Illapa \u2013 inken trumoi-jainkoa eta eguraldiaren jauna","_yoast_wpseo_metadesc":"Illapa, inken trumoi- eta euri-jainkoa, andetar nekazaritzarako Inti estaturako bezain garrantzitsua zen. Mitoa eta ikerketa bilduta.","_yoast_wpseo_meta-robots-noindex":"","_yoast_wpseo_canonical":"","_angie_page":false,"gefaehrdungsstufe":"3","wesen_kultur":"anden-inka","wesen_klasse":"goetter","footnotes":""},"categories":[],"class_list":["post-200629","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.7 (Yoast SEO v28.3) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Illapa \u2013 inken trumoi-jainkoa eta eguraldiaren jauna<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Illapa, inken trumoi- eta euri-jainkoa, andetar nekazaritzarako Inti estaturako bezain garrantzitsua zen. Mitoa eta ikerketa bilduta.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Illapa \u2013 inken trumoi- eta eguraldi-jainkoa\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Illapa, inken trumoi- eta euri-jainkoa, andetar nekazaritzarako Inti estaturako bezain garrantzitsua zen. Mitoa eta ikerketa bilduta.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"iWell Guard\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-09-07T14:13:09+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_illapa.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\\\/\",\"name\":\"Illapa \u2013 inken trumoi-jainkoa eta eguraldiaren jauna\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_anden-inka_illapa.webp\",\"datePublished\":\"2026-09-07T14:09:51+00:00\",\"dateModified\":\"2026-09-07T14:13:09+00:00\",\"description\":\"Illapa, inken trumoi- eta euri-jainkoa, andetar nekazaritzarako Inti estaturako bezain garrantzitsua zen. Mitoa eta ikerketa bilduta.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_anden-inka_illapa.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_anden-inka_illapa.webp\",\"width\":1024,\"height\":1536,\"caption\":\"Ande-inka tradizioko jainkoak.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Start\",\"item\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/?page_id=200284\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Illapa \u2013 inken trumoi- eta eguraldi-jainkoa\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/\",\"name\":\"iWell Guard\",\"description\":\"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Ittermann electronic GmbH\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"width\":1182,\"height\":237,\"caption\":\"Ittermann electronic GmbH\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/pantip.com\\\/profile\\\/9367242\",\"https:\\\/\\\/micro.blog\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.diggerslist.com\\\/iwellguard\\\/about\",\"https:\\\/\\\/skitterphoto.com\\\/photographers\\\/2870314\\\/iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/iwellguard.wordpress.com\\\/2026\\\/06\\\/06\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/hub.docker.com\\\/u\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.pinterest.com\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/bit.ly\\\/m\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/entre-vos-mains.alsace.eu\\\/profiles\\\/iwellguard\\\/activity\",\"https:\\\/\\\/gravatar.com\\\/reallybeded8fd34\",\"https:\\\/\\\/naijamatta.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.goodreads.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/profile.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/experiment.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/wakelet.com\\\/@iWellGuard82270\",\"https:\\\/\\\/www.chordie.com\\\/forum\\\/profile.php?id=2555664\",\"https:\\\/\\\/www.instapaper.com\\\/p\\\/17757966\",\"https:\\\/\\\/www.mapleprimes.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/businesslistingplus.com\\\/profile\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/telegra.ph\\\/iWell-Guard-06-06\",\"https:\\\/\\\/pbase.com\\\/iwellguard\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/b.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/20260607#bookmark-4788405196491818882\",\"https:\\\/\\\/fliphtml5.com\\\/home\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/anyflip.com\\\/homepage\\\/cmiwl#About\",\"https:\\\/\\\/transfur.com\\\/Users\\\/iwellguard\",\"http:\\\/\\\/delphi.larsbo.org\\\/user\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/jobs.lajobsportal.org\\\/profiles\\\/8380803-iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/md.chaosdorf.de\\\/s\\\/jfbe5SBdJD\",\"https:\\\/\\\/www.lingvolive.com\\\/en-us\\\/profile\\\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\\\/translations\",\"https:\\\/\\\/www.fitday.com\\\/fitness\\\/forums\\\/members\\\/iwellguard.html\",\"https:\\\/\\\/www.mymeetbook.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/pxhere.com\\\/en\\\/photographer-me\\\/5040798\",\"https:\\\/\\\/disqus.com\\\/by\\\/iwellguard\\\/about\\\/\",\"https:\\\/\\\/pastelink.net\\\/hjwciqwq\",\"https:\\\/\\\/pubhtml5.com\\\/homepage\\\/scjhn\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.bitchute.com\\\/channel\\\/2O2eOKzNqujT\",\"https:\\\/\\\/audiomack.com\\\/iwellguard\"]},{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Ralf Ittermann\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f\"},\"headline\":\"Illapa \u2013 inken trumoi- eta eguraldi-jainkoa\",\"datePublished\":\"2026-09-07T14:09:51+00:00\",\"dateModified\":\"2026-09-07T14:13:09+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\\\/\"},\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_anden-inka_illapa.webp\",\"inLanguage\":\"eu\",\"description\":\"Illapa, inken trumoi- eta euri-jainkoa, andetar nekazaritzarako Inti estaturako bezain garrantzitsua zen. Mitoa eta ikerketa bilduta.\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Illapa \u2013 inken trumoi-jainkoa eta eguraldiaren jauna","description":"Illapa, inken trumoi- eta euri-jainkoa, andetar nekazaritzarako Inti estaturako bezain garrantzitsua zen. Mitoa eta ikerketa bilduta.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Illapa \u2013 inken trumoi- eta eguraldi-jainkoa","og_description":"Illapa, inken trumoi- eta euri-jainkoa, andetar nekazaritzarako Inti estaturako bezain garrantzitsua zen. Mitoa eta ikerketa bilduta.","og_url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\/","og_site_name":"iWell Guard","article_modified_time":"2026-09-07T14:13:09+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":1536,"url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_illapa.webp","type":"image\/webp"}],"twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Illapa \u2013 inken trumoi- eta eguraldi-jainkoa","datePublished":"2026-09-07T14:09:51+00:00","dateModified":"2026-09-07T14:13:09+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\/"},"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_illapa.webp","inLanguage":"eu","description":"Illapa, inken trumoi- eta euri-jainkoa, andetar nekazaritzarako Inti estaturako bezain garrantzitsua zen. Mitoa eta ikerketa bilduta."},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\/","name":"Illapa \u2013 inken trumoi-jainkoa eta eguraldiaren jauna","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_illapa.webp","datePublished":"2026-09-07T14:09:51+00:00","dateModified":"2026-09-07T14:13:09+00:00","description":"Illapa, inken trumoi- eta euri-jainkoa, andetar nekazaritzarako Inti estaturako bezain garrantzitsua zen. Mitoa eta ikerketa bilduta.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\/#primaryimage","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_illapa.webp","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_illapa.webp","width":1024,"height":1536,"caption":"Ande-inka tradizioko jainkoak."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Start","item":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/?page_id=200284"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Illapa \u2013 inken trumoi- eta eguraldi-jainkoa"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#website","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/","name":"iWell Guard","description":"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen","publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","width":1182,"height":237,"caption":"Ittermann electronic GmbH"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/pantip.com\/profile\/9367242","https:\/\/micro.blog\/iwellguard","https:\/\/www.diggerslist.com\/iwellguard\/about","https:\/\/skitterphoto.com\/photographers\/2870314\/iwell-guard","https:\/\/iwellguard.wordpress.com\/2026\/06\/06\/iwell-guard\/","https:\/\/hub.docker.com\/u\/iwellguard","https:\/\/www.pinterest.com\/iwellguard\/","https:\/\/bit.ly\/m\/iwellguard","https:\/\/entre-vos-mains.alsace.eu\/profiles\/iwellguard\/activity","https:\/\/gravatar.com\/reallybeded8fd34","https:\/\/naijamatta.com\/iwellguard","https:\/\/www.goodreads.com\/iwellguard","https:\/\/profile.hatena.ne.jp\/iwellguard\/","https:\/\/experiment.com\/users\/iwellguard","https:\/\/wakelet.com\/@iWellGuard82270","https:\/\/www.chordie.com\/forum\/profile.php?id=2555664","https:\/\/www.instapaper.com\/p\/17757966","https:\/\/www.mapleprimes.com\/users\/iwellguard","https:\/\/businesslistingplus.com\/profile\/iwell-guard\/","https:\/\/telegra.ph\/iWell-Guard-06-06","https:\/\/pbase.com\/iwellguard\/iwellguard","https:\/\/b.hatena.ne.jp\/iwellguard\/20260607#bookmark-4788405196491818882","https:\/\/fliphtml5.com\/home\/iwellguard","https:\/\/anyflip.com\/homepage\/cmiwl#About","https:\/\/transfur.com\/Users\/iwellguard","http:\/\/delphi.larsbo.org\/user\/iwellguard","https:\/\/jobs.lajobsportal.org\/profiles\/8380803-iwell-guard","https:\/\/md.chaosdorf.de\/s\/jfbe5SBdJD","https:\/\/www.lingvolive.com\/en-us\/profile\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\/translations","https:\/\/www.fitday.com\/fitness\/forums\/members\/iwellguard.html","https:\/\/www.mymeetbook.com\/iwellguard","https:\/\/pxhere.com\/en\/photographer-me\/5040798","https:\/\/disqus.com\/by\/iwellguard\/about\/","https:\/\/pastelink.net\/hjwciqwq","https:\/\/pubhtml5.com\/homepage\/scjhn\/","https:\/\/www.bitchute.com\/channel\/2O2eOKzNqujT","https:\/\/audiomack.com\/iwellguard"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f","name":"Ralf Ittermann","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","caption":"Ralf Ittermann"},"givenName":"Ralf","familyName":"Ittermann","jobTitle":"Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer und redaktioneller Verantwortlicher","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/author\/claude\/","description":"Ralf Ittermann ist Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer der Ittermann electronic GmbH und redaktioneller Verantwortlicher des iWell-Guard-Lexikons. Er verbindet langj\u00e4hrige Erfahrung in der Pr\u00e4zisionsfertigung mit medialer Praxis und religionsgeschichtlicher Quellenarbeit.","worksFor":{"@type":"Organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/ittermann.de\/","address":{"@type":"PostalAddress","streetAddress":"K\u00f6hlergasse 16-18","postalCode":"99842","addressLocality":"Ruhla","addressCountry":"DE"}},"knowsAbout":["Religionsgeschichte","Mythologie","Mediale Praxis","Energetische Diagnostik","Schutzpraxis","Volksglauben","Westliche Esoterik"]},{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Illapa \u2013 inken trumoi- eta eguraldi-jainkoa","datePublished":"2026-09-07T14:09:51+00:00","dateModified":"2026-09-07T14:13:09+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\/"},"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_illapa.webp","inLanguage":"eu","description":"Illapa, inken trumoi- eta euri-jainkoa, andetar nekazaritzarako Inti estaturako bezain garrantzitsua zen. Mitoa eta ikerketa bilduta."}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/200629","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=200629"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/200629\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2677"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=200629"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=200629"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}