{"id":200627,"date":"2026-09-07T14:09:51","date_gmt":"2026-09-07T14:09:51","guid":{"rendered":"https:\/\/iwell-guard.com\/?page_id=200627"},"modified":"2026-09-07T14:13:09","modified_gmt":"2026-09-07T14:13:09","slug":"mama-killa-ilargi-jainkosa-inkak","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/mama-killa-ilargi-jainkosa-inkak\/","title":{"rendered":"Mama Killa \u2013 Inken ilargi-jainkosa"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"200627\" class=\"elementor elementor-200627 elementor-2577 elementor-bc-flex-widget\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-hero e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-mamakilla-hero\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-hl e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"iwgw-mamakilla-hl\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-htxt e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-mamakilla-htxt\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-h1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-mamakilla-h1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Mama Killa, ilargi-jainkosa eta eguzki-jainkoaren arreba-emaztea<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-lead elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-mamakilla-lead\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Mama Killa (Quechuaz <em>Mama Killa<\/em>) inken ilargi-jainkosa da, <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/inti-sinesjainkoa-inkak\/\">Inti<\/a> eguzki-jainkoaren arreba-emaztea eta emakumeen, egutegiaren ordena eta erritu-garbitasunaren zaindaria. Cuscoko Coricanchan zuen tenplu-eremua zilarrezko xaflaz jantzita zegoen.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-pillc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-mamakilla-pillc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-pills elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-mamakilla-pills\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"iwg-pill-row\"><span class=\"iwg-klasse-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Andeetako \/ Inken tradizioaren jainkosa.\">Jainkosa<\/span><a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/andeetako-kulturak-inkak-inti-pachamama-viracocha\/\" class=\"iwg-kultur-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Andeetako \/ Inken tradizioaren mitologia.\">Andeak \/ Inkak<\/a><span class=\"iwg-tradition-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Ilargi-jainkosa.\">Ilargi-jainkosa<\/span><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-tocc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-mamakilla-tocc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-toc elementor-toc--minimized-on-tablet elementor-widget elementor-widget-table-of-contents\" data-id=\"iwgw-mamakilla-toc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;headings_by_tags&quot;:[&quot;h2&quot;,&quot;h3&quot;],&quot;minimize_box&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;marker_view&quot;:&quot;bullets&quot;,&quot;no_headings_message&quot;:&quot;Orrialde honetan ez da izenbururik aurkitu.&quot;,&quot;exclude_headings_by_selector&quot;:[],&quot;icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;fas fa-circle&quot;,&quot;library&quot;:&quot;fa-solid&quot;,&quot;rendered_tag&quot;:&quot;&lt;svg class=\\&quot;e-font-icon-svg e-fas-circle\\&quot; viewBox=\\&quot;0 0 512 512\\&quot; xmlns=\\&quot;http:\\\/\\\/www.w3.org\\\/2000\\\/svg\\&quot;&gt;&lt;path d=\\&quot;M256 8C119 8 8 119 8 256s111 248 248 248 248-111 248-248S393 8 256 8z\\&quot;&gt;&lt;\\\/path&gt;&lt;\\\/svg&gt;&quot;},&quot;minimized_on&quot;:&quot;tablet&quot;,&quot;hierarchical_view&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;min_height&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"table-of-contents.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__header\">\n\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-toc__header-title\">\n\t\t\t\tAurkibidea\t\t\t<\/h2>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--expand\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-mamakilla-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Open table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--collapse\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-mamakilla-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Close table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div id=\"elementor-toc__iwgw-mamakilla-toc\" class=\"elementor-toc__body\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-toc__spinner-container\">\n\t\t\t\t<svg class=\"elementor-toc__spinner eicon-animation-spin e-font-icon-svg e-eicon-loading\" aria-hidden=\"true\" viewBox=\"0 0 1000 1000\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M500 975V858C696 858 858 696 858 500S696 142 500 142 142 304 142 500H25C25 237 238 25 500 25S975 237 975 500 763 975 500 975Z\"><\/path><\/svg>\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-hr e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-mamakilla-hr\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-heroimg iwg-hero-image elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"iwgw-mamakilla-heroimg\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_mama-killa-683x1024.webp\" class=\"attachment-large size-large wp-image-202567\" alt=\"Mama Killa - Andeetako-inka tradizioko jainkoak, historiko-ilustratiboa\" srcset=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_mama-killa-683x1024.webp 683w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_mama-killa-200x300.webp 200w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_mama-killa-768x1152.webp 768w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_mama-killa.webp 1024w\" sizes=\"(max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-sec-iwgcomp-mama-killa elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"sec-iwgcomp-mama-killa\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-col-iwgcomp-mama-killa\" data-id=\"col-iwgcomp-mama-killa\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgcomp-mama-killa elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgcomp-mama-killa\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Mama Killa, <strong>inken ilargi-jainkosa<\/strong>, Intiren arreba eta emaztetzat hartzen da eta gaueko esferaz arduratzen da.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s0 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s0h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s0h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Kokapena panteoi andetarrean<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s0c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s0c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s0t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s0t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Mama Killa Inken estatu-kultuko jainkosa emakumezko goreneetakoa da.<\/p><p>Garcilaso de la Vegak bere <em>Comentarios Reales<\/em> lanean (1609) <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/inti-sinesjainkoa-inkak\/\">Intiren<\/a> arreba eta emazte gisa deskribatzen du; Cuscoko Coricanchan zuen tenplu-eremu propioa eguzki-tenpluaren ondoan zegoen, baina urrez ordez zilarrezko xaflaz jantzita, ilargi-jainkosaren posizio mendekoa eta aldi berean berezia adierazten zuen ikonografia koherentea.<\/p><p>Erlijio-zientziaren ikuspegitik, ohikoa den anai-arreba lunar-solar bikoteen ereduan sartzen da, hain zuzen ere Egiptoko Hathor\/Re konstelaziotik hasi, Japoniako Tsukiyomi\/Amaterasu bikotetik igaro eta Mesopotamiako Ishtar\/Shamash harremaneraino hedatzen den eredua. Andeetan, teologia solarraren gizonezko konplexuaren emakumezko osagarria da, eta aldi berean <em>Coya<\/em>ren, Inkaren emazte nagusiaren, egoera kultuala definitzen du.<\/p><p>Catherine Allenek adierazi du gaur egungo quechua hiztun herrixketan Mama Killa askoz gutxiago presente dagoela <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/pachamama-lur-ama-andeak\/\">Pachamama<\/a> baino; landaketa eta uzta garaiak finkatzen dituen denbora-egutegi ordena-printzipio gisa jarduten du gehiago, banaka gurtzen den jainkosa babesle gisa baino gutxiago.<\/p><p>Urruntasun hori bere garaiko inka-egiturako estatu-izaeratik dator, Inken egitura politikoa amaitzean euskarri instituzionala galdu baitzuen.<\/p><p>Cusco, inken hiriburua, kosmologikoki <em>hanan<\/em> (goikoa) eta <em>hurin<\/em> (behekoa) Cuscoren artean banatuta zegoen, Tom Zuidemaren arabera gizon\/emakume, solar\/lunar konnotazio osagarridunak.<\/p><p>Mama Killa bereziki hurin-Cuscoko auzoetan gurtzen zen, hiriaren erdi behekoa, hezeagoa eta emakumezko konnotazio handiagokoa. Egitura hori ez zen eskema formal soila, ezkontza-arauak, auzoen arteko betebeharrak eta erritu-egutegiaren funtzioak zehazten zituen.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s1 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s1h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s1h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Izena eta etimologia<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s1c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s1c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s1t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s1t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em>Mama Killa<\/em> izena Quechuazko konposizio sinplea da: <em>mama<\/em> (ama, emakumea, gorengo emakumezkoa) eta <em>killa<\/em> (ilargia, hilabetea). <em>inti<\/em>ren kasuan bezala, hitzak zeruko gorputz fisikoa eta pertsonifikatutako <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio batean jainkotzat gurtzen den izakia.\" tabindex=\"0\">jainkotasuna<\/span> biak adierazten ditu, andetar pentsamenduaren berezko naturaren eta numinosoaren maila bateratzea.<\/p><p>Diego Gonzalez Holguinek bere <em>Vocabulario<\/em> lanean (1608) <em>killa<\/em>ren esanahia <em>luna o mes<\/em> gisa ematen du. Ilargia\/hilabetea esanahi bikoitza esanguratsua da: Mama Killa ez da soilik zeruko ilargi-forma, baita egutegiaren hilabete-denboraren pertsonifikazioa ere, emakumeen biologia, landaketa eta uzta orientatzen dituena.<\/p><p>Aymara eremuan <em>Phaxsi Mama<\/em> baliokidea aurkitzen dugu, hori ere ilargi-ama esan nahi duena. <em>Quilla<\/em> aldaera erregionala, bikoitz <em>l<\/em>-duna, kroniko espainiar zaharrago batzuetan aurkitzen da (Sarmiento, Cobo) eta espainiar misiolarien lehen ortografia islatzen du.<\/p><p>Hizkuntza-historiaren ikuspegitik interesgarria da <em>killa<\/em>ren eta <em>killay<\/em>ren, Quechuazko <em>itxaron<\/em> edo <em>zerbaiti itxaron<\/em> aditzaren, ahaidetasun estua. Cesar Itierrek Inken <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio bateko jainkoari eta sinesmenari buruzko irakaskuntza zientifikoa.\" tabindex=\"0\">teologiari<\/span> buruzko hizkuntza-lanetan hipotesi hau defendatu du: <em>killa<\/em> jatorriz landaketen artean igarotzen den itxaron-aldia markatzeko sortu zela, non ilargi-zikloek nekazariei landaketa eta uztaren arteko pazientzia egituratzen zieten.<\/p><p>Hipotesi horrek ilargi-jainkosaren funtzio bikoitz ezohikoa, itxaron-aldiaren pertsonifikazioa eta egutegi-ordena printzipioa, interpretazio astronomiko hutsa baino modu hobean azaltzen du.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s2 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s2\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s2h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s2h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Deskribapena eta ikonografia<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s2c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s2c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s2t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s2t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Mama Killa iturrietan disko zilarrezko distiratsu gisa deskribatzen da, giza aurpegia duena, Punchao Intiren urrezko bikote emea. Zilarrezko disko hori <em>Killakancha<\/em> deitutako lekuan zegoen, Coricanchako ilargi-ganberan. Polo de Ondegardok eta Bernabe Cobok diote ilargi-diskoa gaztelar konkistaren ondoren urtu zutela, eta horregatik ez dela gaur egun kontserbatzen.<\/p><p>Kolonial garaiko Cusquena margolaritzan, Mama Killa emakume-irudi gisa agertzen da askotan, ilargi-diskoz osatutako zilarrezko diadema daramala, eta askotan izarrez betetako zeru estilizatu batez lagunduta. Cusco eskolako irudi batzuetan <em>Virgen Maria-Pachamama-Mama Killa sinkresi<\/em> gisa irudikatzen da, esaterako Andahuaylillasko San Pedro elizako aingeru-irudietan.<\/p><p>Aipagarria da Inken <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkoari eta erlijio bateko sinesmenari buruzko irakaskuntza zientifikoa.\" tabindex=\"0\">teologian<\/span> egindako ilargi-orbainen behaketa astronomikoa: ilargiaren orban ilunak azeri baten irudi gisa interpretatzen ziren, maitasunez Mama Killari hurbildu eta betiko haren aurpegian markatuta gelditu zena. Ilargi-orbain horien istorio hori Cristobal de Molinaren bidez heldu zaigu, eta izaera astronomiko-aitiologikoa duten Inken mito gutxien artean dago.<\/p><p>Garcilasoren arabera, Killakanchan zegoen Mama Killaren zilarrezko diskoa Intiren Punchao urrezko irudiaren tamaina berekoa zen gutxi gorabehera.<\/p><p>Punchaoa jai egunetan bakarrik ateratzen zen Leku Sakratuenetik, baina ilargi-diskoa etengabe ikusgai zegoen, ilargiaren <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkoari eta erlijio bateko sinesmenari buruzko irakaskuntza zientifikoa.\" tabindex=\"0\">teologiak<\/span> Inkaren autoerrepresentazio politikoaren erdigunea ez osatzen zuelako, eta horregatik murrizketa gutxiagorekin antzeztu ahal izan zelako.<\/p><p>Killakanchako barne-hormetan, gainera, hildako emazte nagusien (<em>Mallqui Coya<\/em>) gorpu mumifikatuak zeuden, Inti tenpluko Mallqui arbaso-galeriaren emakumezko baliokidea.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s3 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s3\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s3h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s3h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Kondaira mitologikoak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s3c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s3c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s3t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s3t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Mama Killari buruzko <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkoei, jatorriei eta munduaren ordenari buruzko kontakizun tradizionala.\" tabindex=\"0\">mitorik<\/span> garrantzitsuenak ilargi-eklipseak azaltzen ditu. Garcilaso de la Vegaren arabera, Inkak sinesten zuten ilargi-eklipse batean <em>puma<\/em> kosmiko batek edo <em>suge<\/em> batek ilargi-jainkosa erasotzen zuela eta irenstear zegoela.<\/p><p>Eraso hori saihesteko, jendeak Cuscon zarata handia egiten zuen ilargi-eklipseko gauetan: zartaginak jotzen zituzten, txakurrei zaunka eginarazten zieten, gezi-tiroak egiten zituzten ilargirantz, eta horrela erasotzen ari zen animalia uxatzen saiatzen ziren. Praktika hori Felipe Guaman Poma de Ayalaren kronikan (1615) ere ageri da.<\/p><p>Beste kontakizun batek Mama Killa Andeetako zilar-hondakinen aitiologiarekin lotzen du. Antonio Vasquez de Espinosa kronistaren <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Belaunaldiz belaunaldi transmititutako jakintza eta kontakizunak.\" tabindex=\"0\">tradizioaren<\/span> arabera, Mama Killak zilarrezko malkoak isuri zituen, mendi-arrakaletan zilar-zainetan gogortu zirenak; hau zilar-aberastasun andetarraren azalpen mitikoa da, kolonizazio espainiarra ekonomikoki erakargarri bihurtu zuena.<\/p><p>Inken bizi-zikloko mitoetan, Mama Killa emakumezko heldutasunaren zaindaria da. Neska gazte baten lehen hilekoari zegokion errituan (<em>quikuchikuy<\/em>), Mama Killa deitzen zen, ezkontzetan eta erditze ondorengoan ere bai. Cobok testu erritual finko bat aipatzen du, non ilargi-jainkosari ama eta haurraren babesa eskatzen zitzaion.<\/p><p>Hirugarren kontakizun mitologiko batek Mama Killa Inken inperioaren sortze-istorioarekin lotzen du. Sarmiento de Gamboaren arabera, Mama Ocllo, Manco Capaceren senide mitikoetako bat, bere izena ilargi-jainkosaren <em>Ocllo<\/em> alderditik hartu zuen.<\/p><p>Horrela, inperioaren sortzailea ez da soilik Intiren alaba, baizik eta aldi berean Mama Killaren agerpena; eraikuntza teologiko horrek Inken dinastiaren legitimitatea bikoiztu egiten zuen, eta Coyaren posizioa Eguzkiaren odoletik haratago Ilargiaren odolaren bidez ere legitimatzen zuen.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s4 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s4\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s4h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s4h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Kultua eta gurtza<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s4c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s4c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s4t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s4t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Mama Killaren <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkotasun edo irudi sakratu bati eskainitako gurtza-ekintza guztiak.\" tabindex=\"0\">kultua<\/span> Cuscoko Coricancha <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkotasun bat edo gehiago gurtzeko eraikina.\" tabindex=\"0\">tenpluan<\/span> instituzionalizatuta zegoen. Bere langileak emakumeak ziren soilik, buruan apaiz nagusia, kargu zegoen <em>Coyaren<\/em> (Inkaren emazte nagusiaren) arreba izan ohi zena. Emakume hauek, <em>Acllacuna<\/em> izenekoak (ikus <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/inti-sinesjainkoa-inkak\/\">Inti<\/a> ere), zilarrez apaindutako ilargi-jantziak ehuntzen zituzten, artaburu zuriz txitxa garagardoa egiten zuten eta hilero ilargi-errituak burutzen zituzten.<\/p><p>Kult-urteko gailurra <em>Coya Raymi<\/em> jaia zen (Coyaren\/ilargi-jainkosaren jaia), irailean egiten zena, eta hazte-zikloaren hasiera markatzen zuen.<\/p><p>Jai horretan <em>citua<\/em> garbiketa-erritual ere egiten zen, non Inka hiriburuko gudari gizonek zuziak eskutan hiriko kaleetan zehar korrika egiten zuten, ezagutzen ziren gaixotasun eta espiritu txar guztiak (<a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/supay-andeetako-kaltegarri-izpirituak\/\">Supay<\/a> kaltegarriak barne) hiritik uxatuz eta azkenean sinbolikoki lau zeru-noranzkoetan uxatuz.<\/p><p>Ilargi-faseen behaketa astronomikoa apaiz espezializatuen ardura zen (<em>kallpa-rikoq<\/em>), Cuscoko harrizko behategietan (adibidez <em>Saqsaywaman<\/em>-en) ilargi-egutegia finkatzen zutenak. Brian Bauerrek <em>The Sacred Landscape of the Inca<\/em> (1998) lanean ilargi-behategi horien topografia berreraiki du.<\/p><p>Inken inperioko urteko jai-sekuentzia hilerokoa Mama Killarekin lotuta zegoen etengabe: ilargi-egutegiak zehazten zituen bai hazte-garaiak, bai barne-administrazio aldiak. Cieza de Leonek eta Polo de Ondegardok deskribatzen dute ilargi-fase bakoitzak eginkizun jakin bat zuela inperioaren egunerokotasunean: ilbete jaietarako eta hazterako, ilberri garbiketa-erritu eta doluetarako.<\/p><p>Ilargian oinarritutako denbora-egitura hori loturarik konplexuan zegoen eguzki-jaien denbora-egitura solarrarekin, eta bi geruzako egutegi-lan bat sortu zuen, gaur egun ere Andeetako ikerketa erakartzen duena osorik berreraikitzeko.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s5 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s5\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s5h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s5h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Babes-praktika eta babes magikoa<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s5c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s5c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s5t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s5t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Mama Killa inka garaiko praktikan bereziki jaiotzetan, emakumeen gaixotasunetan eta gauez egindako bidaietan gonbidatzen zen. Cobo-k kontatzen du <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Komunitate batean aldian-aldian errepikatzen den ohitura transmititua.\" tabindex=\"0\">ohitura<\/span> bat zegoela: bidaia luze bat egin baino gaueko aurretik zilarrezko txanpon bat (inka garaian zilarrezko orri bat) buruko azpian jartzen zutela, ilargi jainkosaren babesa eskatzeko.<\/p><p><span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kalte-babesle: seinale eta objektuei buruz, eragin kaltegarriak urrun mantentzeko diseinatuak.\" tabindex=\"0\">Apotropaiko<\/span> gisa, amets txarrren eta gaueko izpiritu kaltegarrien aurka, bereziki gauez aktibotzat jotzen ziren <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/supay-andeetako-kaltegarri-izpirituak\/\">Supay<\/a>-en aurka, zilarrezko amuleto txikiak erabiltzen ziren, ilargi erdi baten formakoak (<em>tumi<\/em>) edo emakume figura estilizatu batekoak. Hauek haurren bekokian jartzen ziren lo egiten hasi baino lehen, edo ohearen egurrezko markoan lotzen ziren.<\/p><p>Gaur egungo quechuaz hitz egiten duten herrixketan, praktika hori neurri handi batean Maria katolikoaren gurtzarekin bat egin du. Andeetako mestizo askok daramaten Maria-medailak funtzionalki Mama Killaren zilarrezko amuletoak ordezkatu dituzte. Erlijio-etnologiaren ikerketak, bereziki Olivia Harrisen eta Marisol de la Cadenaren lanek, jarraikortasun funtzional hori zehatz-mehatz deskribatu dute, aldi berean gertaturiko iraultza teologikoarekin batera.<\/p><p>Babesteko praktika berezi bat zilarra erabiltzea da ilargi ekliptikoen aurka: iragarritako ilargi eklipse egunetan, haur txikiak zituzten amek zilarrezko bekoki-bandak eramaten zituzten, animalia erasotzaileak ahuldutako Mama Killaren bidez bizidunen munduan sartzea eragozteko.<\/p><p>Praktika hori Cobo-k eta Albornoz-ek modu bateratuan deskribatzen dute, eta erakusten du gertaera astronomikoa nola interpretatzen zen kosmologikoki eta nola lotzen zen ekintza apotropaiko zehatzekin.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s6 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s6\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s6h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s6h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Antzekotasunak beste kultura batzuetan<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s6c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s6c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s6t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s6t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Mama Killa munduko emakumezko ilargi-jainkosen eredu orokorrean sartzen da. Egiturazko aldera daitezke greziar <em>Artemis-Selene<\/em>, erromatar <em>Diana-Luna<\/em>, egiptoar <em>Isis<\/em> bere alderdi lunarrean, mesopotamiar <em>Nanna-Sin<\/em> harremana eta hinduismoko <em>Chandra<\/em> figura (nahiz eta hau gizonezkoa dela pentsatzen den).<\/p><p>Ameriketan, Mama Killak antzekotasunak ditu aztekiar ilargi jainkosa <em>Coyolxauhqui<\/em>-rekin, hau azteken mito nagusian, Huitzilopochtliren jaiotza eguzkitsuan, bere anaiak birrintzen duena. Eguzki eta ilargiaren arteko agresio dinamika biziagoa da azteken <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko, jatorri eta munduaren ordenaz kontatzen den kondaira transmititua.\" tabindex=\"0\">mitoan<\/span>, inken kasuan arreba-emazte harremana bareagoa den bitartean.<\/p><p>Aipagarria da ere ipar-amerikar Navajoen <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/changing-woman-navajo-bizi-zikloa\/\">Changing Woman<\/a>-rekin egindako konparazioa, hau ere bizi-zikloa, emakumezko heldutasuna eta denbora egutegikoa figura bakar batean batzen dituena, nahiz eta ilargi-dimensio berariazkorik ez izan. Eliade-k bere <em>Patterns in Comparative Religion<\/em> (1958) lanean sistematikoki deskribatu du ilargi-emakume eredu hori.<\/p><p>Inka garaiko konparazio-ikuspegian, aymara aldaera <em>Phaxsi Mama<\/em> eta Quitoko cara erlijioaren ipar-andetar aldaera ere garrantzitsuak dira. Azken honek <em>Quilla<\/em> izeneko ilargi jainkosa bat zuen, honen <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko bat edo gehiago gurtzeko eraikina.\" tabindex=\"0\">tenplua<\/span> Padre Velasco kronikagile espainiarrak deskribatzen du; Tawantinsuyuren iparraldean inka aurreko ilargi-<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio baten Jainkoari eta sinesmenari buruzko doktrina zientifikoa.\" tabindex=\"0\">teologiaren<\/span> aztarnak, hortaz, badira.<\/p><p>Frank Salomon-ek bere <em>Native Lords of Quito<\/em> (1986) lanean ipar-andetar ilargi-kultu hori sistematikoki deskribatu du, eta inka-estatuko <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio baten Jainkoari eta sinesmenari buruzko doktrina zientifikoa.\" tabindex=\"0\">teologiatik<\/span> bereizi du.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s7 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s7\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s7h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s7h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Gaur egungo harrera eta ikerketa<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s7c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s7c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s7t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s7t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Gaur egungo Andeetan, Mama Killa ez da jada kultu-objektu independentea, baina berpiztuta bizi da <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Ohitura, kondaira eta abestiez osatutako kultura herrikoi transmititua.\" tabindex=\"0\">folklorean<\/span>, jaiotan eta hazten ari den kultura indigenaren mugimenduan. Berreraikitako <em>Coya Raymi<\/em> jaian (1990eko hamarkadatik cusco eskualdeko herrixka batzuetan berpiztua) emakumezkoaren eta ereintza garaiaren zaindaria bezala gonbidatzen da.<\/p><p>Ikerketa akademikoan gaur egun, ilargi-<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio baten Jainkoari eta sinesmenari buruzko doktrina zientifikoa.\" tabindex=\"0\">teologia<\/span> instituzionala baino garrantzitsuagoa da inka ilargi-egutegiari buruzko galdera arkeoastronomikoa.<\/p><p>Tom Zuidema-k bere <em>The Calendar of the Incas<\/em> (2010, hilondoren) lanean tesi bat aurkeztu zuen: inkak 328 eguneko ilargi-urte bat erabiltzen zutela, ceque sistemaren 328 huaca santutegiei zegokiena. Tesi hori eztabaidatua da; Brian Bauer-ek eta Gary Urton-ek neurri batean erlatibizatu dute.<\/p><p>Erlijio-zientziaren ikuspegitik, Mama Killa gizonezkoen nagusitasuna zuen goi-kultura batean emakumezko jainkosa instituzional garrantzitsu baten adibide izaten jarraitzen du. Bere posizioak erakusten du inka inperioak ez zuela patriarkatu hutseko <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio baten Jainkoari eta sinesmenari buruzko doktrina zientifikoa.\" tabindex=\"0\">teologiarik<\/span> ezagutzen, baizik eta genero-egitura osagarriak garatu zituela, Coya-Inka bikote agintarien bidez politikoki eta Inti-Killa anai-arreba ezkontideen bidez teologikoki adierazita.<\/p><p>Boliviako eta Per\u00fako egungo Pachakuti-Mama mugimenduan, Mama Killa emakumezko indigenen identifikazio-figura gisa ere agertzen da. Domitila Barrios de Chungara bezalako autoreek eta geroago Silvia Rivera Cusicanqui-k andeetako sistema erlijiosoan emakumezko osagarritasunaren berraurkikuntza ikerketa soziologikoaren gai bihurtu dute.<\/p><p>Mama Killa figura hemen ez da historiako kultu-objektu bat berreraikitzeko baliatzen, baizik eta genero-antolamendu indigena propio baten erreferentzia sinboliko gisa, eurozentrismoaren patriarkatu-kritikatik haratago.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s8 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s8h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s8h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Literatura eta iturriak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s8c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s8c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-s8t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-mamakilla-s8t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Ondorengo aukeraketa Andeetako etnologia eta erlijio-historiaren funtsezko lanak zerrendatzen ditu Mama Killari buruz, arkeoastronomia eta emakumeen historiako ikerketei arreta berezia emanez.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2d79402e e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp2d79402e\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp236ff127 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp236ff127\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Mama Killa ilargi-egutegian eta ilargi eklipseen interpretazioan<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp26302e24 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp26302e24\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp23bc8ee2 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp23bc8ee2\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Mama Killa, inken ilargi jainkosa, denbora neurketarekin oso lotuta zegoen inken erresuman. <em>Inti<\/em> eguzki-jainkoak urte-zikloa eta ereite eta uzta-jaialdi handiak antolatzen zituen bitartean, ilargiak ziklo laburragoa arautzen zuen, eta horren arabera antolatzen ziren erlijio-jaialdiak eta, ziurrenik, nekazaritza-egutegiaren zati bat ere.<\/p><p>Bernab\u00e9 Cobo bezalako kronikari espainiarrek diote Cuscoko jai-egutegiko jaialdi ugari ilargiaren arabera kalkulatzen zirela, nahiz eta inken egutegiaren funtzionamendu zehatza gaur egun ere eztabaidagai izan.<\/p><p>Bereziki argigarriak dira ilargi-eklipseen interpretazioaz dauden kontakizunak. Kronikarien esanetan, inkek ilargiaren ilundzea harrapari baten, sarritan puma edo suge gisa aipatzen den baten, Mama Killaren aurkako erasotzat hartzen zuten.<\/p><p>Jainkosa salbatzeko, jendeak zarata egiten zuen: ontziak jotzen zituzten, oihuka egiten zuten eta txakurrei zaunka eginarazten zieten, erasotzen zuen animalia uxatzeko. Praktika hori ez da inken berariazkoa, kultura askotan ageri baita, baina Andeetan lekukotutakoa erakusten du ilargia izaki hauskorra eta zaintza behar zuen bat zela.<\/p><p>Kritika iturri-mailan aipatu behar da kronikariek erritu horiek askotan bigarren eskutik deskribatu zituztela, eta interesa zutela andetar erlijioa sineskeria gisa aurkezteko. Hala ere, kontakizun ezberdinak funtsean bat datoz, eta hori pasarteari sinesgarritasuna ematen dio.<\/p><p>Ilargi-eklipsean Mama Killaren aldeko beldurrak argi erakusten du bere lekua denbora-jario fidagarri baten bermatzailetzat, eta haren behin-behineko desagerpena kosmiko mehatxutzat hartzen zela. Jainko-bikote horren eguzki-aldeari buruz, ikus <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/inti-sinesjainkoa-inkak\/\">Inti<\/a>ri buruzko sarrera.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp260f00e7 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp260f00e7\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2d717866 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp2d717866\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Coricanchako ilargi-tenplua eta zilarrezko ikonografia<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp25918dee e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp25918dee\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2a3e6774 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp2a3e6774\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Cuscoko <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkotasun bati eskainitako leku sakratua.\" tabindex=\"0\">santutegi<\/span> nagusia zen Coricanchan, kronikari-kontakizun bat datozenen arabera, Mama Killak eremu propioa zuen. <em>Inti<\/em>ren tenplu-atala urrez apainduta zegoen, eguzkiarekin lotzen zen metala zenez, iturriek diote ilargi-eremua zilarrez estalita zegoela.<\/p><p>Garcilaso de la Vegak, berak ama inkatarra izanik, Mama Killaren zilarrezko diskoa edo irudia deskribatzen du eta sexu-sinbolismoa azpimarratzen du: urrea eta eguzkia arrarekin lotuta, zilarra eta ilargia emearekin.<\/p><p>Kontakizun horiek kontu handiz irakurri behar dira. Garcilasok bere <em>Comentarios Reales<\/em> Espainian idatzi zuen, konkistaren hamarkada askoren ondoren, oroitzapenetik eta iragan inkatarra duintasunez aurkeztu nahiaz.<\/p><p>Coricancha bera espainiarrek gehienbat eraitsi zuten; gaur egun haren harresien gainean Santo Domingo komentua dago. Ondorioz, arkeologikoki ezin da zilarrezko estaldura egiaztatu, baina konkistatzaileen metal preziatuen lapurreta ondo dokumentatuta dago, eta horrek kontakizuna sinesgarri egiten du.<\/p><p>Kronikarien arabera, ilargi-eremu horretan gordetzen eta gurtzen ziren hildako <em>Coya<\/em>en, hau da, inken erreginen, mumiatutako gorpuak. Mama Killa, beraz, jainkosa kosmikoa izateaz gain, emakumezko agintari-lerroaren arbaso-gurtzan ere txertatuta zegoen.<\/p><p>Ilargia, zilarra, emetasuna eta errege-arbaso lerroaren arteko lotura horrek erakusten du Mama Killak inken sistema erlijiosoan esfera ongi mugatua betetzen zuela, eguzki-jainkoarenaren osagarri, mendekotasun osoko zentzuan haren mendekotasunean egon gabe.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-lit e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-mamakilla-lit\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-lith elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-mamakilla-lith\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Bibliografia (aukeraketa)<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-litc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-mamakilla-litc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-litt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-mamakilla-litt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><li>Garcilaso de la Vega: <em>Comentarios Reales de los Incas<\/em> (1609)<\/li><li>Bernabe Cobo: <em>Historia del Nuevo Mundo<\/em> (1653)<\/li><li>Tom Zuidema: <em>The Calendar of the Incas<\/em> (2010)<\/li><li>Brian Bauer: <em>The Sacred Landscape of the Inca<\/em> (1998)<\/li><li>Felipe Guaman Poma de Ayala: <em>Nueva Coronica y Buen Gobierno<\/em> (1615)<\/li><li>Catherine Allen: <em>The Hold Life Has<\/em> (2002)<\/li><li>Sabine MacCormack: <em>Religion in the Andes<\/em> (1991)<\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-kwd e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-mamakilla-kwd\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-kwdc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-mamakilla-kwdc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-kwdt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-mamakilla-kwdt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em>Kontzeptu erlazionatuak: Mama Killa Quilla Killakancha Coya Raymi Quikuchikuy Citua Ilargi-eklipsea.<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-cc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-mamakilla-cc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" id=\"iwg-cc-mama-killa\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-ccinner e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-mamakilla-ccinner\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-cch elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-mamakilla-cch\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">iWell Guard eta babes-tradizioak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-cct elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-mamakilla-cct\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p>iWell Guard-ek janzteko babes-objektuen tradizio kulturalarekin lotura egiten du, <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/andeetako-kulturak-inkak-inti-pachamama-viracocha\/\">Andeak \/ Inka<\/a> tradizioaren eta munduko beste hainbat kulturen bidetik. 41 maila, urre naturala, platinoa, zilarra, Alemanian egina. 30 eguneko itzultze-eskubidea.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-ccb iwg-cc-button iwg-cc-cta-2026-05-13 elementor-widget elementor-widget-jet-button\" data-id=\"iwgw-mamakilla-ccb\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"jet-button.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-jet-button jet-elements\"><div class=\"jet-button__container\"><a class=\"jet-button__instance jet-button__instance--icon-left hover-effect-1\" href=\"\/ueber-iwell-guard\/?utm_source=iwell-guard.com&amp;utm_medium=info-box&amp;utm_campaign=wesen-tradition\"><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-normal\"><\/div><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-hover\"><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-normal\"><span class=\"jet-button__label\">iWell Guard-i buruz gehiago<\/span><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-hover\"><span class=\"jet-button__label\">iWell Guard-i buruz gehiago<\/span><\/div><\/a><\/div><\/div><style>.elementor-element.elementor-element-iwgw-mamakilla-ccb .jet-button__instance{width:320px;height:56px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-mamakilla-ccb .jet-button__state-normal .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#1a1b20;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-mamakilla-ccb .jet-button__state-hover .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#FECC76;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-mamakilla-ccb .jet-button__plane-normal{background-color:#FECC76;border-style:solid;border-color:#C99540;border-width:2px 2px 2px 2px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-mamakilla-ccb .jet-button__plane-hover{background-color:rgba(0,0,0,0.55);border-style:solid;border-color:#FECC76;border-width:2px 2px 2px 2px;}<\/style>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-ccd elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-mamakilla-ccd\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p style=\"text-align:center;font-size:13px;opacity:0.7;margin-top:14px\" data-nosnippet=\"true\">Esperientzia pertsonalak desberdinak izan daitezke. Ez da produktu mediko bat. Ez da sendatze-agindurik.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-disc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-mamakilla-disc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-mamakilla-discw elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-mamakilla-discw\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<footer data-nosnippet=\"true\" class=\"iwg-disclaimer-block\"><p data-nosnippet=\"true\">iWell Guard <strong>ez da produktu medikorik<\/strong> eta ez du ordezkatzen medikuen edo psikoterapeuten tratamendurik. Erlijio-zientzien edukiak kultura-historiaren araberako kokapena dira, ez praktika espiritual baterako gomendioa.<\/p><\/footer>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":3,"featured_media":2680,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"_yoast_wpseo_focuskw":"Mama Killa ilargi-jainkosa Inka","_yoast_wpseo_title":"Mama Killa \u2013 Inken ilargi-jainkosa","_yoast_wpseo_metadesc":"Mama Killa, Inken ilargi-jainkosa, Intiren arreba-emaztea eta emakumeen, egutegien eta denboraren zaindaria. Erlijio-zientziaren araberako azalpena.","_yoast_wpseo_meta-robots-noindex":"","_yoast_wpseo_canonical":"","_angie_page":false,"gefaehrdungsstufe":"","wesen_kultur":"","wesen_klasse":"","footnotes":""},"categories":[],"class_list":["post-200627","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.7 (Yoast SEO v28.3) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Mama Killa \u2013 Inken ilargi-jainkosa<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Mama Killa, Inken ilargi-jainkosa, Intiren arreba-emaztea eta emakumeen, egutegien eta denboraren zaindaria. Erlijio-zientziaren araberako azalpena.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/mama-killa-ilargi-jainkosa-inkak\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Mama Killa \u2013 Inken ilargi-jainkosa\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Mama Killa, Inken ilargi-jainkosa, Intiren arreba-emaztea eta emakumeen, egutegien eta denboraren zaindaria. Erlijio-zientziaren araberako azalpena.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/mama-killa-ilargi-jainkosa-inkak\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"iWell Guard\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-09-07T14:13:09+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_mama-killa.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/mama-killa-ilargi-jainkosa-inkak\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/mama-killa-ilargi-jainkosa-inkak\\\/\",\"name\":\"Mama Killa \u2013 Inken ilargi-jainkosa\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/mama-killa-ilargi-jainkosa-inkak\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/mama-killa-ilargi-jainkosa-inkak\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_anden-inka_mama-killa.webp\",\"datePublished\":\"2026-09-07T14:09:51+00:00\",\"dateModified\":\"2026-09-07T14:13:09+00:00\",\"description\":\"Mama Killa, Inken ilargi-jainkosa, Intiren arreba-emaztea eta emakumeen, egutegien eta denboraren zaindaria. Erlijio-zientziaren araberako azalpena.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/mama-killa-ilargi-jainkosa-inkak\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/mama-killa-ilargi-jainkosa-inkak\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/mama-killa-ilargi-jainkosa-inkak\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_anden-inka_mama-killa.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_anden-inka_mama-killa.webp\",\"width\":1024,\"height\":1536,\"caption\":\"Ande-inka tradizioko jainkoak.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/mama-killa-ilargi-jainkosa-inkak\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Start\",\"item\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/?page_id=200284\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Mama Killa \u2013 Inken ilargi-jainkosa\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/\",\"name\":\"iWell Guard\",\"description\":\"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Ittermann electronic GmbH\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"width\":1182,\"height\":237,\"caption\":\"Ittermann electronic GmbH\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/pantip.com\\\/profile\\\/9367242\",\"https:\\\/\\\/micro.blog\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.diggerslist.com\\\/iwellguard\\\/about\",\"https:\\\/\\\/skitterphoto.com\\\/photographers\\\/2870314\\\/iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/iwellguard.wordpress.com\\\/2026\\\/06\\\/06\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/hub.docker.com\\\/u\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.pinterest.com\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/bit.ly\\\/m\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/entre-vos-mains.alsace.eu\\\/profiles\\\/iwellguard\\\/activity\",\"https:\\\/\\\/gravatar.com\\\/reallybeded8fd34\",\"https:\\\/\\\/naijamatta.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.goodreads.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/profile.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/experiment.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/wakelet.com\\\/@iWellGuard82270\",\"https:\\\/\\\/www.chordie.com\\\/forum\\\/profile.php?id=2555664\",\"https:\\\/\\\/www.instapaper.com\\\/p\\\/17757966\",\"https:\\\/\\\/www.mapleprimes.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/businesslistingplus.com\\\/profile\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/telegra.ph\\\/iWell-Guard-06-06\",\"https:\\\/\\\/pbase.com\\\/iwellguard\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/b.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/20260607#bookmark-4788405196491818882\",\"https:\\\/\\\/fliphtml5.com\\\/home\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/anyflip.com\\\/homepage\\\/cmiwl#About\",\"https:\\\/\\\/transfur.com\\\/Users\\\/iwellguard\",\"http:\\\/\\\/delphi.larsbo.org\\\/user\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/jobs.lajobsportal.org\\\/profiles\\\/8380803-iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/md.chaosdorf.de\\\/s\\\/jfbe5SBdJD\",\"https:\\\/\\\/www.lingvolive.com\\\/en-us\\\/profile\\\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\\\/translations\",\"https:\\\/\\\/www.fitday.com\\\/fitness\\\/forums\\\/members\\\/iwellguard.html\",\"https:\\\/\\\/www.mymeetbook.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/pxhere.com\\\/en\\\/photographer-me\\\/5040798\",\"https:\\\/\\\/disqus.com\\\/by\\\/iwellguard\\\/about\\\/\",\"https:\\\/\\\/pastelink.net\\\/hjwciqwq\",\"https:\\\/\\\/pubhtml5.com\\\/homepage\\\/scjhn\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.bitchute.com\\\/channel\\\/2O2eOKzNqujT\",\"https:\\\/\\\/audiomack.com\\\/iwellguard\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Mama Killa \u2013 Inken ilargi-jainkosa","description":"Mama Killa, Inken ilargi-jainkosa, Intiren arreba-emaztea eta emakumeen, egutegien eta denboraren zaindaria. Erlijio-zientziaren araberako azalpena.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/mama-killa-ilargi-jainkosa-inkak\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Mama Killa \u2013 Inken ilargi-jainkosa","og_description":"Mama Killa, Inken ilargi-jainkosa, Intiren arreba-emaztea eta emakumeen, egutegien eta denboraren zaindaria. Erlijio-zientziaren araberako azalpena.","og_url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/mama-killa-ilargi-jainkosa-inkak\/","og_site_name":"iWell Guard","article_modified_time":"2026-09-07T14:13:09+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":1536,"url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_mama-killa.webp","type":"image\/webp"}],"twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/mama-killa-ilargi-jainkosa-inkak\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/mama-killa-ilargi-jainkosa-inkak\/","name":"Mama Killa \u2013 Inken ilargi-jainkosa","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/mama-killa-ilargi-jainkosa-inkak\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/mama-killa-ilargi-jainkosa-inkak\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_mama-killa.webp","datePublished":"2026-09-07T14:09:51+00:00","dateModified":"2026-09-07T14:13:09+00:00","description":"Mama Killa, Inken ilargi-jainkosa, Intiren arreba-emaztea eta emakumeen, egutegien eta denboraren zaindaria. Erlijio-zientziaren araberako azalpena.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/mama-killa-ilargi-jainkosa-inkak\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/mama-killa-ilargi-jainkosa-inkak\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/mama-killa-ilargi-jainkosa-inkak\/#primaryimage","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_mama-killa.webp","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_mama-killa.webp","width":1024,"height":1536,"caption":"Ande-inka tradizioko jainkoak."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/mama-killa-ilargi-jainkosa-inkak\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Start","item":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/?page_id=200284"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Mama Killa \u2013 Inken ilargi-jainkosa"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#website","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/","name":"iWell Guard","description":"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen","publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","width":1182,"height":237,"caption":"Ittermann electronic GmbH"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/pantip.com\/profile\/9367242","https:\/\/micro.blog\/iwellguard","https:\/\/www.diggerslist.com\/iwellguard\/about","https:\/\/skitterphoto.com\/photographers\/2870314\/iwell-guard","https:\/\/iwellguard.wordpress.com\/2026\/06\/06\/iwell-guard\/","https:\/\/hub.docker.com\/u\/iwellguard","https:\/\/www.pinterest.com\/iwellguard\/","https:\/\/bit.ly\/m\/iwellguard","https:\/\/entre-vos-mains.alsace.eu\/profiles\/iwellguard\/activity","https:\/\/gravatar.com\/reallybeded8fd34","https:\/\/naijamatta.com\/iwellguard","https:\/\/www.goodreads.com\/iwellguard","https:\/\/profile.hatena.ne.jp\/iwellguard\/","https:\/\/experiment.com\/users\/iwellguard","https:\/\/wakelet.com\/@iWellGuard82270","https:\/\/www.chordie.com\/forum\/profile.php?id=2555664","https:\/\/www.instapaper.com\/p\/17757966","https:\/\/www.mapleprimes.com\/users\/iwellguard","https:\/\/businesslistingplus.com\/profile\/iwell-guard\/","https:\/\/telegra.ph\/iWell-Guard-06-06","https:\/\/pbase.com\/iwellguard\/iwellguard","https:\/\/b.hatena.ne.jp\/iwellguard\/20260607#bookmark-4788405196491818882","https:\/\/fliphtml5.com\/home\/iwellguard","https:\/\/anyflip.com\/homepage\/cmiwl#About","https:\/\/transfur.com\/Users\/iwellguard","http:\/\/delphi.larsbo.org\/user\/iwellguard","https:\/\/jobs.lajobsportal.org\/profiles\/8380803-iwell-guard","https:\/\/md.chaosdorf.de\/s\/jfbe5SBdJD","https:\/\/www.lingvolive.com\/en-us\/profile\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\/translations","https:\/\/www.fitday.com\/fitness\/forums\/members\/iwellguard.html","https:\/\/www.mymeetbook.com\/iwellguard","https:\/\/pxhere.com\/en\/photographer-me\/5040798","https:\/\/disqus.com\/by\/iwellguard\/about\/","https:\/\/pastelink.net\/hjwciqwq","https:\/\/pubhtml5.com\/homepage\/scjhn\/","https:\/\/www.bitchute.com\/channel\/2O2eOKzNqujT","https:\/\/audiomack.com\/iwellguard"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/200627","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=200627"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/200627\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2680"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=200627"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=200627"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}