{"id":200626,"date":"2026-09-07T14:09:51","date_gmt":"2026-09-07T14:09:51","guid":{"rendered":"https:\/\/iwell-guard.com\/?page_id=200626"},"modified":"2026-09-07T14:13:09","modified_gmt":"2026-09-07T14:13:09","slug":"viracocha-andeetako-sortzailea","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/viracocha-andeetako-sortzailea\/","title":{"rendered":"Viracocha \u2013 Andeetako Sortzaile-jainkoa"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"200626\" class=\"elementor elementor-200626 elementor-2576 elementor-bc-flex-widget\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-hero e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-hero\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-hl e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-hl\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-htxt e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-htxt\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-h1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-viracocha-h1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Viracocha, Andeetako munduaren sortzaile eta ordena kosmikoaren emailea<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-lead elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-lead\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Viracocha (kitxuaz: <em>Wiraqucha<\/em>) Peru espainiarraren kroniken lehen bertsioetan Andeetako sortzaile-jainko gorena da; munduaren sortzailea Titicaca aintziratik abiatuta, eta gizadia harrizko materialetik moldatzen duena. Inka Inperioaren azken aldiko <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio bateko jainkoaren eta sinesmenaren inguruko jakintza zientifikoa.\" tabindex=\"0\">teologia<\/span> ofizialean <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/inti-sinesjainkoa-inkak\/\">Inti<\/a>ren atzean geratu zen, baina printzipio kosmologiko gisa nabarmen jarraitu zuen.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-pillc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-pillc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-pills elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-viracocha-pills\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"iwg-pill-row\"><span class=\"iwg-klasse-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Andeak \/ Inka tradizioaren sortzailea.\">Sortzailea<\/span><a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/andeetako-kulturak-inkak-inti-pachamama-viracocha\/\" class=\"iwg-kultur-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Andeak \/ Inka tradizioaren mitologia.\">Andeak \/ Inka<\/a><span class=\"iwg-tradition-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Sortzaile-jainkoa.\">Sortzaile-jainkoa<\/span><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-tocc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-tocc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-toc elementor-toc--minimized-on-tablet elementor-widget elementor-widget-table-of-contents\" data-id=\"iwgw-viracocha-toc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;headings_by_tags&quot;:[&quot;h2&quot;,&quot;h3&quot;],&quot;minimize_box&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;marker_view&quot;:&quot;bullets&quot;,&quot;no_headings_message&quot;:&quot;Orrialde honetan ez da izenbururik aurkitu.&quot;,&quot;exclude_headings_by_selector&quot;:[],&quot;icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;fas fa-circle&quot;,&quot;library&quot;:&quot;fa-solid&quot;,&quot;rendered_tag&quot;:&quot;&lt;svg class=\\&quot;e-font-icon-svg e-fas-circle\\&quot; viewBox=\\&quot;0 0 512 512\\&quot; xmlns=\\&quot;http:\\\/\\\/www.w3.org\\\/2000\\\/svg\\&quot;&gt;&lt;path d=\\&quot;M256 8C119 8 8 119 8 256s111 248 248 248 248-111 248-248S393 8 256 8z\\&quot;&gt;&lt;\\\/path&gt;&lt;\\\/svg&gt;&quot;},&quot;minimized_on&quot;:&quot;tablet&quot;,&quot;hierarchical_view&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;min_height&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"table-of-contents.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__header\">\n\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-toc__header-title\">\n\t\t\t\tAurkibidea\t\t\t<\/h2>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--expand\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-viracocha-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Open table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--collapse\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-viracocha-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Close table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div id=\"elementor-toc__iwgw-viracocha-toc\" class=\"elementor-toc__body\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-toc__spinner-container\">\n\t\t\t\t<svg class=\"elementor-toc__spinner eicon-animation-spin e-font-icon-svg e-eicon-loading\" aria-hidden=\"true\" viewBox=\"0 0 1000 1000\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M500 975V858C696 858 858 696 858 500S696 142 500 142 142 304 142 500H25C25 237 238 25 500 25S975 237 975 500 763 975 500 975Z\"><\/path><\/svg>\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-hr e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-hr\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-heroimg iwg-hero-image elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"iwgw-viracocha-heroimg\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_viracocha-683x1024.webp\" class=\"attachment-large size-large wp-image-202563\" alt=\"Viracocha - Ande-inka tradizioko jainkoak, historikoki-ilustratiboa\" srcset=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_viracocha-683x1024.webp 683w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_viracocha-200x300.webp 200w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_viracocha-768x1152.webp 768w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_viracocha.webp 1024w\" sizes=\"(max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-sec-iwgcomp-viracocha elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"sec-iwgcomp-viracocha\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-col-iwgcomp-viracocha\" data-id=\"col-iwgcomp-viracocha\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgcomp-viracocha elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgcomp-viracocha\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Viracocha, <strong>inken sortzaile-jainkoa<\/strong>, Inken <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kultura bateko munduaren egituraren eta ordenaren kontzepzioa.\" tabindex=\"0\">kosmologiaren<\/span> jainko goren eta zaharrena dela onartzen da.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s0 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-s0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s0h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-viracocha-s0h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Kokapena panteoi andetarrean<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s0c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-s0c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s0t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-s0t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Viracocha figura teologikoki konplexua da, kronikek izengoiti ugariz aipatzen dutena: <em>Apu Qun Tiqsi Wiraqucha<\/em>, <em>Pachayachachiq<\/em> (Munduaren Irakaslea), <em>Illa Tiqsi Wiraqucha<\/em> (Argi-oinarriko Wiraqucha). Pierre Duviolen arabera, izen-alderdi hauek jatorriz andetar <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio bateko jainkoari eta sinesmenari buruzko irakaspen zientifikoa.\" tabindex=\"0\">teologia<\/span> filosofiko-espekulatibo baten arabera irakurri behar dira, kultura garaiaren jainko pertsonaltasunezko itxuraren azpian eragiten zuena.<\/p><p>Kroniken lehen bertsioek (Cieza de Leon, Sarmiento de Gamboa, Cristobal de Molina) Viracocha beste jainko guztien gainetik dagoen izaki gorenetzat aurkezten dute.<\/p><p>Garcilaso de la Vegak, geroago idatzi zuenak eta Intik inken garaian izan zuen goragoko lekuari gehiago lotuta, harremana konplexuago deskribatzen du: Inti nagusi ikusgarria zela, eta Viracocha, berriz, sortzaile ikusezina. Erlijio-zientziaren ikuspegitik, geruzatze teologiko bat antzematen da hemen, non sortzaile-jainko sinesmen zaharrago bat eta teologia solar inperial berriago bat batera bizi diren.<\/p><p>Aipagarria da Viracocha aymara eremuan <em>Tunupa<\/em> edo <em>Tonopa<\/em> izenez ezagutzen zela, bere kondaira mitologiko propioak zituen figura bat, eta erlijio-etnologo Therese Bouysse-Cassagnek sakon aztertu zuena <em>Lluvias y cenizas<\/em> (1988) lanean.<\/p><p>Aymararen artean, Tunupa ez da inken Viracocha bezain garbi sortzailea; ezaugarri trickster antzekoak ere baditu eta eskualdeko sumendi-jarduerarekin lotura estua du.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s1 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-s1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s1h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-viracocha-s1h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Izena eta etimologia<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s1c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-s1c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s1t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-s1t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em>Wiraqucha<\/em> izenaren etimologia aspalditik eztabaidatua da. Garcilaso de la Vegak <em>wira<\/em> (gantza, krema) eta <em>qucha<\/em> (aintzira) hitzetatik eratortzen du, eta <em>aintziraren gantza<\/em> edo <em>uraren gaineko aparra<\/em> gisa itzultzen du. Etimologia hori ondo egokitzen zaio Titicacatik datorren ur-sortzailearen <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkoei, jatorriei eta munduaren ordenari buruz transmititutako kontakizuna.\" tabindex=\"0\">mitoari<\/span>, baina hizkuntzalaritzatik ez da nahitaezkoa.<\/p><p>Beste irakurketa batek lehen silaba <em>wila<\/em> hitzarekin (aymaraz: odola) lotzen du, eta <em>aintziraren odola<\/em> edo ur sumendiar gorriaren irudira iristen da.<\/p><p>Cesar Itierrek bere lan hizkuntzalaritzako lanetan (2008, 2013) hirugarren irakurketa posible bat aipatu du: <em>wira<\/em> antzinako <em>wir-<\/em> erroari lotu daiteke, <em>distira<\/em> edo <em>argi-distira<\/em> esan nahi lukeena; horrela Wiraqucha <em>aintziraren argi-distira<\/em> litzateke.<\/p><p>Garai kolonialean, <em>wiraqucha<\/em> hitza oso azkar erabili zen espainiarrei zuzentzeko, hasieran inkak bizardun konkistatzaileak sortzaile-jainko bizarduna zela pentsatzen zutelako, gero ohorezko agurra bezala, kitxuaz hitz egiten den eskualde batzuetan gaur egun ere <em>jauna<\/em> edo <em>senor<\/em> esateko erabiltzen dena.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s2 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-s2\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s2h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-viracocha-s2h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Deskribapena eta ikonografia<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s2c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-s2c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s2t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-s2t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Iturriek Viracocha ohiz kanpo maiz aurkezten dute gizon zahar bizardun gisa, mantu luzea, makila eta eguzki-koroa daramana, Andeetan zehar ibiltzen.<\/p><p>Deskribapen hau Andeetako indigenen ikonografia tipikotik aldentzen da, non gizon bizardunak ia ezagunak ez diren, eta lehenagoko espekulazio bati bide eman dio: Viracocha kolon aurreko Eurasiatik iritsitako bisitari batekiko oihartzun historikoa izan zitekeela. Ikerkuntza modernoak espekulazio hori baztertu du.<\/p><p>Iturri ikonografiko nagusia <em>Tiwanakuko Eguzki-Atea<\/em> da (K.a. 600 &#8211; 1000 inguru), zeinaren erdigunean koroa distiratsua eta besoak simetrikoki zabalduta dituen figura zentral bat agertzen den, eskuetan bi makila dituela (askotan lantza-jaurtigailu gisa interpretatuak).<\/p><p><em>Staffgod<\/em> deitutako figura hau literatura arkeologikoan Viracocharekin identifikatu izan da maiz, nahiz eta Tiwanaku kulturaren berezko izendapena figura horretarako ez den transmititu. Karen Wisek eta John Janusekek Tiwanaku inguruko ikerketan behin eta berriz gomendatu dute identifikazio horretan kontu handiz jokatzeko.<\/p><p>Zabalduta dago ere Viracocha Inken hiriburu Cuscorekin eta bere <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkotasun bat edo gehiago gurtzeko eraikina.\" tabindex=\"0\">tenplu<\/span> nagusiarekin, Coricanchakoarekin, lotzea. Sarmientoren arabera, Pachacuti inkak Wiraquchaeren estatua propioa jarri omen zuen Coricanchan, urrezko irudi osoa, espainiarrek 1532an oraindik bertan aurkitu zutena.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s3 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-s3\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s3h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-viracocha-s3h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Kondaira mitologikoak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s3c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-s3c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s3t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-s3t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Mito nagusia munduaren iluntasun-aldi batean hasten da. Viracocha <em>Isla del Sol<\/em> uhartean agertzen da, Titicaca aintziran, eta hasieran harrizko lehen gizadi bat sortzen du, baina obedientzia falta dela eta uholde handian suntsitzen du.<\/p><p>Cristobal de Molinaren arabera, ondoren <em>Tiwanakun<\/em> buztinezko bigarren gizadi bat eratzen du, herri talde bakoitzari hizkuntza, jantzia eta jaioterria esleitzen dio, eta Andeetan barrena ibiltzeko bidali.<\/p><p>Ondoren Viracocha bera Andeetan barrena iparraldera abiatzen da, gizakiei laborantza, ehungintza eta erlijioa irakatsi, eta azkenean Pazifikoko itsasertzean munduan alde egiten du, uraren gainetik urrats eginez mendebalderantz desagertuz.<\/p><p>Inka teologo batzuek azken pasarte hori Viracocha egunen batean mendebaldetik itzuliko dela adierazten zuen interpretazio gisa ulertu zuten, itxaropen mesianiko hori Espainiar konkistaren lehen urteetan labur bada ere konkistadoreei egokitu zitzaien, eta horrek Inka inperioaren azkarreko porrot militarra ere partez azaltzen du.<\/p><p>Viracocharen semea zenbait iturritan <em>Imaymana Viracocha<\/em> edo <em>Tocapo Viracocha<\/em> gisa agertzen da, sortzailearen anaia edo laguntzaile gisa Andeetan barrena ibiltzen direnak, ordena kosmikoa eratuz.<\/p><p>Hiru Wiraquchen hirukote horrek espainiar kronikariei kristau Trinitatea gogorarazi zien, eta horrek kristautasunaren aurreko Andeetako misio baten inguruko eztabaidak sortu zituen, historikoki frogatu ezin dena.<\/p><p>Bereziki garrantzitsua den iturri bat <em>Cacha sumendia<\/em>ren <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkoei, jatorriei eta munduaren ordenari buruzko kondaira transmititua.\" tabindex=\"0\">mitoa<\/span> da, Cieza de Leonek (1553) jasoa: horren arabera, Viracocha Cachara joan zen, eta bertako biztanleek haren itxura arrotza zela eta ez zioten sinetsi nahi izan, erasotuz.<\/p><p>Horren ondorioz, sortzaileak zerutik sua jaurti eta lurra erretzen utzi zuen, Cachako biztanleek beren errua onartu eta barkamena eskatu arte.<\/p><p>Raqchi\/Cacha inguruan aurkitutako laba geologiko baten aztarna arkeologikoak <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkoei, jatorriei eta munduaren ordenari buruzko kondaira transmittua.\" tabindex=\"0\">mitoari<\/span> azalpen geologiko bat eman dio. Sarmiento de Gamboak dio inkak geroago leku horretan tenplu bikoitz handia eraiki zutela, adobe-hormaz osatutako itsasontzi itxurako horma altuekin, eta hondakinek gaur egun ere haranean gailentzen dira.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s4 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-s4\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s4h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-viracocha-s4h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Kultua eta gurtza<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s4c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-s4c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s4t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-s4t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Viracocharen <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko edo izaki sakratu baten inguruko gurtza-ekintza guztien multzoa.\" tabindex=\"0\">kultua<\/span> ez zen Intiren kultua bezain instituzionalizatua izan. Kultu-leku nagusiak Cuscoko Coricanchan zeuden, non Viracocharentzako gela propio bat baitzegoen, baita inken aurreko Pacaritambo, Tiwanaku eta Isla del Sol santutegietan ere.<\/p><p>Peruko Pazifiko kostaldeko Pachacamac konplexu handia ere kronikari batzuek Viracocharekin lotu zuten, nahiz eta han gehiago gurtzen zen jainko orakularra <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/pachakamak-andeetako-orakulu-jainkoa\/\">Pachakamak<\/a> izan.<\/p><p>Sarmiento de Gamboaren arabera, Pachacuti inkak (1438-1471 erregealdia) Viracocharen kultuaren bultzatzaile handitzat jotzen da. Pachacutik ikuskizun batean sortzailearen ahotsa entzun omen zuen, eta horren ondorioz <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko bat edo gehiago gurtzeko eraikin bat.\" tabindex=\"0\">tenplu<\/span> bana eraiki zuen bai Cuscon bai Cacha eskualdean.<\/p><p>San Pedro de Cacha ondoko <em>Raqchi<\/em> gune arkeologikoa, bere adobezko horma monumentalekin, tradizioz Pachacutiren Viracocharen <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko bat edo gehiago gurtzeko eraikin bat.\" tabindex=\"0\">tenplu<\/span> handitzat identifikatzen da.<\/p><p>Viracocharentzako opari-erritualak lama-oparia (ohikoa zen lama-behor zuria izatea, Intirentzako lama-behor marroiaren aldean), arto- eta koka-hostoen erretzea eta txitxaren libazioak hartzen zituen. Intiren kultuarekin alderatuta, egunaren ordua ez zegoen finkatuta, Viracocha zeruko gorputzen gainetik zegoela pentsatzen baitzen.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s5 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-s5\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s5h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-viracocha-s5h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Babes-praktika eta babes magikoa<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s5c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-s5c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s5t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-s5t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Viracocharentzako babes-praktika zehatzik ia ez da iturrietan aurkitzen. Sortzaile-jainkoa, inka garaiko <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio bateko jainkoaren eta sinesmenaren inguruko doktrina zientifikoa.\" tabindex=\"0\">teologian<\/span>, urrunegia eta orokorregia zen bizitzako egoera zehatzetan zuzenean deitzeko. Babesari lotutako gurtza, aldiz, bitartekari-figurei zegokien gehiago, Intiri, <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\/\">Illaperi<\/a> eta mendi-jaun lokalei, <em>Apu<\/em>, Viracocha, bien bitartean, ordena-printzipio atzeko modura funtzionatzen zuen bitartean.<\/p><p><em>Extirpacion de idolatrias<\/em>-en aktetan (XVII. mendea) hala ere errepikatzen da harrizko irudi txikien forman zeuden etxeko amuletuen aipamena, <em>conopa<\/em> edo <em>illa<\/em> deiturikoak, Viracocharen <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio bateko jainkoaren eta sinesmenaren inguruko doktrina zientifikoa.\" tabindex=\"0\">teologiarekin<\/span> lotura dutenak.<\/p><p>Harrizko irudi txiki horiek, gehienetan lama, arto edo giza formakoak, sortze-indarraren gorpuzpen gisa hartzen ziren, etxean sartu eta hura babestu behar zutenak. Hormaren azpiko geruzetan edo sutondoaren azpian gordetzen ziren, eta jaiegunetan lama-koipe eta chicharekin busti ohi ziren.<\/p><p>Erlijio-ikuspegitik garrantzitsua da conopa-praktika hori ez zela magikoki behartzailetzat hartzen, baizik eta etxean, soroan eta artaldean bizirik zegoen munduko substantzia sortzailearekin harremana zaintzeko modu gisa. iWell-Guard testuinguruak praktika hori fenomeno historiko gisa deskribatzen du, ez efektu-gomendio gisa.<\/p><p>Gaur egun Peru eta Boliviako goi-lautadako herrixketako herri-erlijiozko praktikan, conopa harrizko irudi txikiak kasu askotan izen berri batekin darraite erabilera: <em>illa<\/em>.<\/p><p>Batez ere artzainek erabiltzen dituzte, harrizko lama txikiak edo landutako alpaka irudiak atearen atalasean edo logelan gordetzen dituztenak, artaldearen osasuna bermatzeko. Olivia Harrisek <em>Of Bread and Blood<\/em> (2000) lanean praktika horren iraupena Boliviako aimara herrixketan dokumentatu du.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s6 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-s6\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s6h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-viracocha-s6h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Antzekotasunak beste kultura batzuetan<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s6c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-s6c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s6t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-s6t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Strukturalki, Viracocha beste erlijio-historiako <em>deus otiosus<\/em> figurekin aldera daiteke, hots, sorkuntzaren ondoren bigarren mailara pasatzen diren jainko sortzaileekin, gazteagoak diren jainko espezializatuek jasotzen duten bezainbeste <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko edo izaki sakratu baten aldeko gurtza-ekintza guztien multzoa.\" tabindex=\"0\">kultu<\/span> zuzenik jaso gabe. Mircea Eliadek eredu hori Afrikako eta Siberiako erlijioetarako deskribatu zuen; Pierre Duviolsek eta Henrique Urbanok Viracochari aplikatu diote.<\/p><p>Ahaideak dira, esaterako, akanen antzinako afrikar goi-jainko <em>Nyame<\/em>, maorien polinesiar goi-jainko <em>Io<\/em> edo australiar aborigenen erlijioko <em>Baiame<\/em>. Kasu horietan guztietan sortzaile bat aurkitzen dugu, zeruan bakartuta atseden hartzen duena, egunerokotasuneko praktika erlijiosoa jainko gazteago eta hurbilagoetara zuzentzen den bitartean.<\/p><p>Andeen barnean, Viracocha kostako Pachakamak jainkoarekin lotura estua du; kroniketan biak aita-seme edo anaia gisa deskribatzen dira batzuetan.<\/p><p>Mary Eyzaguirrek Pachakamak-<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko edo izaki sakratu baten aldeko gurtza-ekintza guztien multzoa.\" tabindex=\"0\">kultuari<\/span> buruzko lanean (2003) bi goi-jainkoen teologia arteko elkarketa sakon aztertu zuen. Sortzaile-jainko konparagarriak Ipar Amerikako testuinguruan aurkitzen dira, esaterako lakoten <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wakan-tanka-lakota-botere-sakratua\/\">Wakan Tanka<\/a> eta <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/tunkasila-aitona-zerua-lakota\/\">Tunkasila<\/a> aitona-jainkoarengan.<\/p><p>Viracochari buruzko eztabaida akademiko bereziak, gainera, Andeetako teologia sortzailea monoteista edo politeista gisa sailkatu behar den galdera piztu du.<\/p><p>Pierre Duviolsek <em>Cultura andina y represion<\/em> (1986) lanean argudiatu zuen inken garaiko <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio bateko Jainkoari eta sinesmenari buruzko ikaskuntza zientifikoa.\" tabindex=\"0\">teologia<\/span> ez zetorrela bat klasikoki <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko bakar baten existentzian sinestea.\" tabindex=\"0\">monoteismoarekin<\/span> ez politeismo klasikoarekin, <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Hainbat jainkoren existentzian sinestea.\" tabindex=\"0\">politeismoarekin<\/span> baino, <em>henoteismo<\/em> deitutakoarekin baizik, non goi-jainko bat bigarren planoan gelditzen den, izaki apalago ugari gurtzen diren bitartean.<\/p><p>Kategoria hori Max Muellerrek XIX. mendean sartu zuen hinduismo bediko testuinguruan, eta Andeetako egoerara ere aplikatu daiteke.<\/p><p>Antzinako persiar <em>Ahura Mazda<\/em>rekin, mesopotamiar <em>An<\/em>ekin edo greziar antzinako <em>Ouranos<\/em>ekin egindako konparaketak ere arrasto utzi ditu literatura zientifikoan. Hiru kasuetan sortzaile-figurak dira, jainko nagusi gazteagoen atzean strukturalki geratzen direnak (Mithra, Marduk, Zeus), baina hausnarketa teologiko-filosofikoan funtsezko izaten jarraitzen dutenak.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s7 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-s7\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s7h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-viracocha-s7h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Gaur egungo harrera eta ikerketa<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s7c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-s7c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s7t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-s7t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Viracocha-<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko edo izaki sakratu baten aldeko gurtza-ekintza guztien multzoa.\" tabindex=\"0\">kultua<\/span> konkistarekin batera ia guztiz desagertu zen. Espainiar misioak berehala identifikatu zuen jainko sortzailea jainko kristauarekin, kristautzea erraztu zuen bitartean, baina aldi berean Viracochari eskainitako gurtza propioa ahultzen joan zen.<\/p><p>Gaur egun goi-lurraldeko kitxua hiztun komunitateetan, <em>Wiraqucha<\/em> ez da jada gurtza-objektu independente bat, gaur egun jainko katoliko-kristaua adierazteko izena baizik (<em>Dios Wiraqucha<\/em>) edo gizon zahar begiruntsua deitzeko.<\/p><p>Ikerketa akademikoan, Viracochak inperioaren aurreko teologia sortzaile baten adibide gisa garrantzia du oraindik. Henrique Urbanok (<em>Wiraqocha y Ayar<\/em>, 1981), Pierre Duviolsek, Therese Bouysse-Cassagnek eta Cesar Itierrek azken hamarkadetan erakutsi dute nola espainiar kronistek Andeetako <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio bateko Jainkoari eta sinesmenari buruzko ikaskuntza zientifikoa.\" tabindex=\"0\">teologia<\/span>-kontzeptuak betaurreko kristauetatik irakurri eta neurri batean berrmoldatu zituzten.<\/p><p>Horregatik, metodologikoki zaila da kroniketako iturrien atzean inken aurreko eta inken garaiko Viracocha benetakoa berreraikitzea.<\/p><p>Arkeologikoki, Tiwanakun, Chavinen (Raimondi-<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Zutik dagoen, idatzia edo irudia duen harri- edo zur-plaka.\" tabindex=\"0\">estelaren<\/span> irudi ospetsuarekin) eta Warin egindako <em>Staffgod<\/em> ikerketak agian oso atzeraino doan jainko sortzailearen tradizio jarraitu bati buruzko zantzu berriak eman ditu.<\/p><p>Chavindik (K.a. 900 inguru) Tiwanaku\/Warira (K.o. 500, 1000 inguru) eta Inkarainorako (1438, 1532) arkua, baieztatzen bada, Latinoamerikako erlijio-historiako arku luzeenetako bat izango litzateke.<\/p><p>Ikerketa-ildo berriago garrantzitsu bat Viracocha zeru izartsuarekin duen harremanaren azterketa arkeoastronomikoa da. Gary Urtonek <em>At the Crossroads of the Earth and the Sky<\/em> (1981) lanean erakutsi zuen inkek <em>Esne Bidea<\/em> (Mayu) zeruko ibai gisa ulertzen zutela, Wiraquchak zeruan zehar zuzentzen zuena.<\/p><p>Sakontasun kosmologiko hori espainiar misioaren erradarpetik kanpo geratu zen, eta gaur egungo etno-astronomiaren bidez bakarrik iritsi da eskuragarri.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s8 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-s8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s8h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-viracocha-s8h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Literatura eta iturriak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s8c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-s8c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-s8t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-s8t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Hurrengo hautaketak Andeen etnologiako eta erlijio-historiako funtsezko lanak jasotzen ditu, Viracocharen gaiari buruz, inken garaiko erlijioaren azpiko geruza teologiko-filosofikoan arreta bereziarekin.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp20b19ce8 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp20b19ce8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2cd2ff6b elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp2cd2ff6b\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Viracocha XVI. mendeko kroniketan<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp270124ee e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp270124ee\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2c92af90 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp2c92af90\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Viracochari buruz ezagutzen den ia guztia Inka Inperioaren konkistaren ondoren idatzitako kronika espainiar eta mestizoetatik dator.<\/p><p>Iturri garrantzitsuenen artean daude Juan de Betanzosen lanak (inka noblezia bateko emakume batekin ezkondua zegoen eta 1551. urte inguruan idatzi zuen), Pedro Cieza de Le\u00f3nenak, Cusco-ko Crist\u00f3bal de Molinarenak eta XVII. mendeko Bernab\u00e9 Coboren lan zabala.<\/p><p>Testu horiek oinarrizko lerroetan bat datoz, baina xehetasunetan nabarmen aldentzen dira elkarrengandik.<\/p><p>Kronikek Viracocha sortzaile-figura gisa aurkezten dute: Titicaca aintziran mundua, eguzkia, ilargia eta lehen gizakiak sortu ondoren, lurraldean barrena ibiltzen da, azkenean itsasoan desagertu arte.<\/p><p>Ikerketak goiz ohartu zen kontakizun hori Europako ideietara egokitua egon litekeela. Kronikari batzuek Viracocha ia monoteista zen goi-jainko batekin parekatzeko joera izan zuten, eta hori misiolarien interesekin bat egiten zuen, jainko sortzaile kristauarekin lotura bat aurkitzeko.<\/p><p>Sabine MacCormackek eta beste hainbatek erakutsi dutenez, kronikek Viracocha izaki gorenaren figura abstraktu bihurtu zuten neurri batean, baina baliteke figura hori aurrekolonial <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko edo izaki sakratu bati eskainitako gurtza-jardueren multzoa.\" tabindex=\"0\">kultuaren<\/span> erdigunean egon ez izana. Zailtasun gehigarri gisa, Viracocha izena inka agintari historiko baten izena ere zen, eta behatzaile espainiarrek ez zituzten beti garbi bereizten bi figurak.<\/p><p>Ondorioz, aurkezpen serio batek azpimarratu behar du transmititu den Viracocha irudian eraikuntza kolonial bat dagoela, eta haren aurrekolonial oinarria zehazki berreraikitzea ziurgabea dela. Inken erlijio-praktika erregionalari buruz, ikus baita <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/inti-sinesjainkoa-inkak\/\">Inti<\/a>.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp287f08ac e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp287f08ac\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp286b8694 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp286b8694\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Viracocha goi-jainko gisa: eztabaida<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2779dfd9 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp2779dfd9\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp27b87720 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp27b87720\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Andeetako ikerketaren eztabaida iraunkor bat Viracocha aurrekolonial Inka Inperioan goi-jainko izan zen ala ez den galderaren inguruan biratzen da, hau da, beste jainkoen gainetik zegoen goi-jainko izan ote zen.<\/p><p>XIX. mende amaieran eta XX. mende hasieran, ikertzaile batzuek zioten inkek, eguzki-kultuaren azpian, jainko sortzaile abstraktu bat gurtzen zutela, jainko-kontzeptu kristauarekin antz handikoa. Ikuspegi hori kultura garatuetan <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko bakar batean sinestea.\" tabindex=\"0\">monoteismorako<\/span> joera bilatzen zuten teorien araberakoa zen.<\/p><p>Ondorengo ikerketak interpretazio hori nabarmen zuhurtu du. Pierre Duviols eta R. T. Zuidema bezalako kritikariek azpimarratu dute Viracocha jainko gorentzat aurkezten duten iturriak, ia guztiak, eragin misiolaria dutela.<\/p><p>Inken benetan egiazta daitekeen <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko edo izaki sakratu bati eskainitako gurtza-jardueren multzoa.\" tabindex=\"0\">kultuan<\/span>, eguzki-jainkoa estatuko gurtzaren erdigunean zegoen, Cuscoko Coricancha <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko bati gurtza eskaintzen zaion tokia sakratua.\" tabindex=\"0\">santutegi<\/span> nagusi gisa. Viracochak <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko bat edo gehiago gurtzeko eraikina.\" tabindex=\"0\">tenplu<\/span> eta <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko edo izaki sakratu bati eskainitako gurtza-jardueren multzoa.\" tabindex=\"0\">kultu<\/span> bat bazuen, baina beste jainko guztien gainetik zegoela dioen ustea zaila da iturrietan frogatzea.<\/p><p>Gaur egungo ikerketa erdibideko posizio batera makurtzen da. Viracocha sortzaile eta jatorri-figura garrantzitsu bat izan zen, gurtza erregionala eta testuinguru jakin batzuetan garrantzitsua izan zena, baina ez sistema monoteista baten erdigunea.<\/p><p>Viracocha goi-jainkoaren ideia gaur egun neurri handi batean koloniako <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkoari eta erlijio baten sinesmenei buruzko ikaskuntza zientifikoa.\" tabindex=\"0\">teologiaren<\/span> emaitza dela onartzen da, andear erlijioan bere jainko-irudiaren pareko bat bilatzen zuena.<\/p><p>Kasu hau <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijioak, sinesmen-loturarik gabe, konparatiboki aztertzen dituen zientzia.\" tabindex=\"0\">erlijio-zientzian<\/span> maiz aipatzen den adibide bat da, misiolarien interesek erlijio galdu bat berreraikitzeko modua nola baldintzatu dezaketen ikusteko. Viracocharen aurkezpenari dagokionez, horrek esan nahi du <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio edo kultura baten jainko guztien multzoa.\" tabindex=\"0\">panteoiaren<\/span> barruan zuen mailari buruzko esan guztiek erreserba merezi dutela.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-lit e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-lit\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-lith elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-viracocha-lith\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Bibliografia (aukeraketa)<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-litc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-litc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-litt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-litt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><li>Henrique Urbano: <em>Wiraqocha y Ayar<\/em> (1981)<\/li><li>Pierre Duviols: <em>La lutte contre les religions autochtones<\/em> (1971)<\/li><li>Therese Bouysse-Cassagne: <em>Lluvias y cenizas<\/em> (1988)<\/li><li>Cesar Itier: <em>Les Incas<\/em> (2008)<\/li><li>Pedro Sarmiento de Gamboa: <em>Historia indica<\/em> (1572)<\/li><li>Cristobal de Molina: <em>Relacion de las fabulas y ritos de los Incas<\/em> (1575)<\/li><li>John Janusek: <em>Ancient Tiwanaku<\/em> (2008)<\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw2-add-viracocha e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgkw2-add-viracocha\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw2-add-viracocha-t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgkw2-add-viracocha-t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Andeetako tradizioetan Viracocha <em>kosmos<\/em>&#8211;<em>ordenatzaile<\/em> gisa hartzen da, eguzkia, ilargia eta izarrak ezarri zituena eta gizakiak Titicaca aintziraren uretatik sortu zituena; Cieza de Le\u00f3n eta Betanzos kronikari espainiarrek <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio edo kultura baten jainko guztien multzoa.\" tabindex=\"0\">panteoi<\/span> hori dokumentatzen dute.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-kwd e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-kwd\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-kwdc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-viracocha-kwdc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-kwdt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-kwdt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em>Kontzeptu-gako erlazionatuak: Viracocha Wiraqucha Tunupa Pachayachachiq Tiwanaku Staffgod Pacaritambo Raqchi Cacha.<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-cc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-cc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" id=\"iwg-cc-viracocha\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-ccinner e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-ccinner\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-cch elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-viracocha-cch\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">iWell Guard eta babes-tradizioak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-cct elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-cct\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p>iWell Guard-ek janzteko babes-objektuen tradizio kulturalarekin lotura egiten du, <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/andeetako-kulturak-inkak-inti-pachamama-viracocha\/\">Andeak \/ Inka<\/a> tradizioaren eta munduko beste hainbat kulturen bidetik. 41 maila, urre naturala, platinoa, zilarra, Alemanian egina. 30 eguneko itzultze-eskubidea.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-ccb iwg-cc-button iwg-cc-cta-2026-05-13 elementor-widget elementor-widget-jet-button\" data-id=\"iwgw-viracocha-ccb\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"jet-button.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-jet-button jet-elements\"><div class=\"jet-button__container\"><a class=\"jet-button__instance jet-button__instance--icon-left hover-effect-1\" href=\"\/ueber-iwell-guard\/?utm_source=iwell-guard.com&amp;utm_medium=info-box&amp;utm_campaign=wesen-tradition\"><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-normal\"><\/div><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-hover\"><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-normal\"><span class=\"jet-button__label\">iWell Guard-i buruz gehiago<\/span><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-hover\"><span class=\"jet-button__label\">iWell Guard-i buruz gehiago<\/span><\/div><\/a><\/div><\/div><style>.elementor-element.elementor-element-iwgw-viracocha-ccb .jet-button__instance{width:320px;height:56px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-viracocha-ccb .jet-button__state-normal .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#1a1b20;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-viracocha-ccb .jet-button__state-hover .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#FECC76;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-viracocha-ccb .jet-button__plane-normal{background-color:#FECC76;border-style:solid;border-color:#C99540;border-width:2px 2px 2px 2px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-viracocha-ccb .jet-button__plane-hover{background-color:rgba(0,0,0,0.55);border-style:solid;border-color:#FECC76;border-width:2px 2px 2px 2px;}<\/style>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-ccd elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-viracocha-ccd\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p style=\"text-align:center;font-size:13px;opacity:0.7;margin-top:14px\" data-nosnippet=\"true\">Esperientzia pertsonalak desberdinak izan daitezke. Ez da produktu mediko bat. Ez da sendatze-agindurik.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-disc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-viracocha-disc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-viracocha-discw elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-viracocha-discw\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<footer data-nosnippet=\"true\" class=\"iwg-disclaimer-block\"><p data-nosnippet=\"true\">iWell Guard <strong>ez da produktu medikorik<\/strong> eta ez du ordezkatzen medikuen edo psikoterapeuten tratamendurik. Erlijio-zientzien edukiak kultura-historiaren araberako kokapena dira, ez praktika espiritual baterako gomendioa.<\/p><\/footer>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":3,"featured_media":2684,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"_yoast_wpseo_focuskw":"Viracocha Inken sortzaile-jainkoa","_yoast_wpseo_title":"Viracocha \u2013 Inken sortzaile-jainkoa eta mitoa","_yoast_wpseo_metadesc":"Viracocha, Andeetako sortzaile-jainkoa, kroniken lehen bertsioetan Intiren aurretiko goi-izakia da. Erlijio-zientziaren araberako sailkapena, kultuarekin batera.","_yoast_wpseo_meta-robots-noindex":"","_yoast_wpseo_canonical":"","_angie_page":false,"gefaehrdungsstufe":"1","wesen_kultur":"anden-inka","wesen_klasse":"goetter","footnotes":""},"categories":[],"class_list":["post-200626","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.7 (Yoast SEO v28.3) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Viracocha \u2013 Inken sortzaile-jainkoa eta mitoa<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Viracocha, Andeetako sortzaile-jainkoa, kroniken lehen bertsioetan Intiren aurretiko goi-izakia da. Erlijio-zientziaren araberako sailkapena, kultuarekin batera.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/viracocha-andeetako-sortzailea\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Viracocha \u2013 Andeetako Sortzaile-jainkoa\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Viracocha, Andeetako sortzaile-jainkoa, kroniken lehen bertsioetan Intiren aurretiko goi-izakia da. Erlijio-zientziaren araberako sailkapena, kultuarekin batera.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/viracocha-andeetako-sortzailea\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"iWell Guard\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-09-07T14:13:09+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_viracocha.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/viracocha-andeetako-sortzailea\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/viracocha-andeetako-sortzailea\\\/\",\"name\":\"Viracocha \u2013 Inken sortzaile-jainkoa eta mitoa\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/viracocha-andeetako-sortzailea\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/viracocha-andeetako-sortzailea\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_anden-inka_viracocha.webp\",\"datePublished\":\"2026-09-07T14:09:51+00:00\",\"dateModified\":\"2026-09-07T14:13:09+00:00\",\"description\":\"Viracocha, Andeetako sortzaile-jainkoa, kroniken lehen bertsioetan Intiren aurretiko goi-izakia da. Erlijio-zientziaren araberako sailkapena, kultuarekin batera.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/viracocha-andeetako-sortzailea\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/viracocha-andeetako-sortzailea\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/viracocha-andeetako-sortzailea\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_anden-inka_viracocha.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_anden-inka_viracocha.webp\",\"width\":1024,\"height\":1536,\"caption\":\"Ande-inka tradizioko jainkoak.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/viracocha-andeetako-sortzailea\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Start\",\"item\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/?page_id=200284\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Viracocha \u2013 Andeetako Sortzaile-jainkoa\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/\",\"name\":\"iWell Guard\",\"description\":\"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Ittermann electronic GmbH\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"width\":1182,\"height\":237,\"caption\":\"Ittermann electronic GmbH\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/pantip.com\\\/profile\\\/9367242\",\"https:\\\/\\\/micro.blog\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.diggerslist.com\\\/iwellguard\\\/about\",\"https:\\\/\\\/skitterphoto.com\\\/photographers\\\/2870314\\\/iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/iwellguard.wordpress.com\\\/2026\\\/06\\\/06\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/hub.docker.com\\\/u\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.pinterest.com\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/bit.ly\\\/m\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/entre-vos-mains.alsace.eu\\\/profiles\\\/iwellguard\\\/activity\",\"https:\\\/\\\/gravatar.com\\\/reallybeded8fd34\",\"https:\\\/\\\/naijamatta.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.goodreads.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/profile.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/experiment.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/wakelet.com\\\/@iWellGuard82270\",\"https:\\\/\\\/www.chordie.com\\\/forum\\\/profile.php?id=2555664\",\"https:\\\/\\\/www.instapaper.com\\\/p\\\/17757966\",\"https:\\\/\\\/www.mapleprimes.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/businesslistingplus.com\\\/profile\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/telegra.ph\\\/iWell-Guard-06-06\",\"https:\\\/\\\/pbase.com\\\/iwellguard\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/b.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/20260607#bookmark-4788405196491818882\",\"https:\\\/\\\/fliphtml5.com\\\/home\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/anyflip.com\\\/homepage\\\/cmiwl#About\",\"https:\\\/\\\/transfur.com\\\/Users\\\/iwellguard\",\"http:\\\/\\\/delphi.larsbo.org\\\/user\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/jobs.lajobsportal.org\\\/profiles\\\/8380803-iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/md.chaosdorf.de\\\/s\\\/jfbe5SBdJD\",\"https:\\\/\\\/www.lingvolive.com\\\/en-us\\\/profile\\\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\\\/translations\",\"https:\\\/\\\/www.fitday.com\\\/fitness\\\/forums\\\/members\\\/iwellguard.html\",\"https:\\\/\\\/www.mymeetbook.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/pxhere.com\\\/en\\\/photographer-me\\\/5040798\",\"https:\\\/\\\/disqus.com\\\/by\\\/iwellguard\\\/about\\\/\",\"https:\\\/\\\/pastelink.net\\\/hjwciqwq\",\"https:\\\/\\\/pubhtml5.com\\\/homepage\\\/scjhn\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.bitchute.com\\\/channel\\\/2O2eOKzNqujT\",\"https:\\\/\\\/audiomack.com\\\/iwellguard\"]},{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/viracocha-andeetako-sortzailea\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/viracocha-andeetako-sortzailea\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Ralf Ittermann\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f\"},\"headline\":\"Viracocha \u2013 Andeetako Sortzaile-jainkoa\",\"datePublished\":\"2026-09-07T14:09:51+00:00\",\"dateModified\":\"2026-09-07T14:13:09+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/viracocha-andeetako-sortzailea\\\/\"},\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/viracocha-andeetako-sortzailea\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_anden-inka_viracocha.webp\",\"inLanguage\":\"eu\",\"description\":\"Viracocha, Andeetako sortzaile-jainkoa, kroniken lehen bertsioetan Intiren aurretiko goi-izakia da. Erlijio-zientziaren araberako sailkapena, kultuarekin batera.\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Viracocha \u2013 Inken sortzaile-jainkoa eta mitoa","description":"Viracocha, Andeetako sortzaile-jainkoa, kroniken lehen bertsioetan Intiren aurretiko goi-izakia da. Erlijio-zientziaren araberako sailkapena, kultuarekin batera.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/viracocha-andeetako-sortzailea\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Viracocha \u2013 Andeetako Sortzaile-jainkoa","og_description":"Viracocha, Andeetako sortzaile-jainkoa, kroniken lehen bertsioetan Intiren aurretiko goi-izakia da. Erlijio-zientziaren araberako sailkapena, kultuarekin batera.","og_url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/viracocha-andeetako-sortzailea\/","og_site_name":"iWell Guard","article_modified_time":"2026-09-07T14:13:09+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":1536,"url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_viracocha.webp","type":"image\/webp"}],"twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/viracocha-andeetako-sortzailea\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/viracocha-andeetako-sortzailea\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Viracocha \u2013 Andeetako Sortzaile-jainkoa","datePublished":"2026-09-07T14:09:51+00:00","dateModified":"2026-09-07T14:13:09+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/viracocha-andeetako-sortzailea\/"},"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/viracocha-andeetako-sortzailea\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_viracocha.webp","inLanguage":"eu","description":"Viracocha, Andeetako sortzaile-jainkoa, kroniken lehen bertsioetan Intiren aurretiko goi-izakia da. Erlijio-zientziaren araberako sailkapena, kultuarekin batera."},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/viracocha-andeetako-sortzailea\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/viracocha-andeetako-sortzailea\/","name":"Viracocha \u2013 Inken sortzaile-jainkoa eta mitoa","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/viracocha-andeetako-sortzailea\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/viracocha-andeetako-sortzailea\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_viracocha.webp","datePublished":"2026-09-07T14:09:51+00:00","dateModified":"2026-09-07T14:13:09+00:00","description":"Viracocha, Andeetako sortzaile-jainkoa, kroniken lehen bertsioetan Intiren aurretiko goi-izakia da. Erlijio-zientziaren araberako sailkapena, kultuarekin batera.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/viracocha-andeetako-sortzailea\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/viracocha-andeetako-sortzailea\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/viracocha-andeetako-sortzailea\/#primaryimage","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_viracocha.webp","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_viracocha.webp","width":1024,"height":1536,"caption":"Ande-inka tradizioko jainkoak."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/viracocha-andeetako-sortzailea\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Start","item":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/?page_id=200284"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Viracocha \u2013 Andeetako Sortzaile-jainkoa"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#website","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/","name":"iWell Guard","description":"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen","publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","width":1182,"height":237,"caption":"Ittermann electronic GmbH"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/pantip.com\/profile\/9367242","https:\/\/micro.blog\/iwellguard","https:\/\/www.diggerslist.com\/iwellguard\/about","https:\/\/skitterphoto.com\/photographers\/2870314\/iwell-guard","https:\/\/iwellguard.wordpress.com\/2026\/06\/06\/iwell-guard\/","https:\/\/hub.docker.com\/u\/iwellguard","https:\/\/www.pinterest.com\/iwellguard\/","https:\/\/bit.ly\/m\/iwellguard","https:\/\/entre-vos-mains.alsace.eu\/profiles\/iwellguard\/activity","https:\/\/gravatar.com\/reallybeded8fd34","https:\/\/naijamatta.com\/iwellguard","https:\/\/www.goodreads.com\/iwellguard","https:\/\/profile.hatena.ne.jp\/iwellguard\/","https:\/\/experiment.com\/users\/iwellguard","https:\/\/wakelet.com\/@iWellGuard82270","https:\/\/www.chordie.com\/forum\/profile.php?id=2555664","https:\/\/www.instapaper.com\/p\/17757966","https:\/\/www.mapleprimes.com\/users\/iwellguard","https:\/\/businesslistingplus.com\/profile\/iwell-guard\/","https:\/\/telegra.ph\/iWell-Guard-06-06","https:\/\/pbase.com\/iwellguard\/iwellguard","https:\/\/b.hatena.ne.jp\/iwellguard\/20260607#bookmark-4788405196491818882","https:\/\/fliphtml5.com\/home\/iwellguard","https:\/\/anyflip.com\/homepage\/cmiwl#About","https:\/\/transfur.com\/Users\/iwellguard","http:\/\/delphi.larsbo.org\/user\/iwellguard","https:\/\/jobs.lajobsportal.org\/profiles\/8380803-iwell-guard","https:\/\/md.chaosdorf.de\/s\/jfbe5SBdJD","https:\/\/www.lingvolive.com\/en-us\/profile\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\/translations","https:\/\/www.fitday.com\/fitness\/forums\/members\/iwellguard.html","https:\/\/www.mymeetbook.com\/iwellguard","https:\/\/pxhere.com\/en\/photographer-me\/5040798","https:\/\/disqus.com\/by\/iwellguard\/about\/","https:\/\/pastelink.net\/hjwciqwq","https:\/\/pubhtml5.com\/homepage\/scjhn\/","https:\/\/www.bitchute.com\/channel\/2O2eOKzNqujT","https:\/\/audiomack.com\/iwellguard"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f","name":"Ralf Ittermann","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","caption":"Ralf Ittermann"},"givenName":"Ralf","familyName":"Ittermann","jobTitle":"Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer und redaktioneller Verantwortlicher","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/author\/claude\/","description":"Ralf Ittermann ist Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer der Ittermann electronic GmbH und redaktioneller Verantwortlicher des iWell-Guard-Lexikons. Er verbindet langj\u00e4hrige Erfahrung in der Pr\u00e4zisionsfertigung mit medialer Praxis und religionsgeschichtlicher Quellenarbeit.","worksFor":{"@type":"Organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/ittermann.de\/","address":{"@type":"PostalAddress","streetAddress":"K\u00f6hlergasse 16-18","postalCode":"99842","addressLocality":"Ruhla","addressCountry":"DE"}},"knowsAbout":["Religionsgeschichte","Mythologie","Mediale Praxis","Energetische Diagnostik","Schutzpraxis","Volksglauben","Westliche Esoterik"]},{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/viracocha-andeetako-sortzailea\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/viracocha-andeetako-sortzailea\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Viracocha \u2013 Andeetako Sortzaile-jainkoa","datePublished":"2026-09-07T14:09:51+00:00","dateModified":"2026-09-07T14:13:09+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/viracocha-andeetako-sortzailea\/"},"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/viracocha-andeetako-sortzailea\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_viracocha.webp","inLanguage":"eu","description":"Viracocha, Andeetako sortzaile-jainkoa, kroniken lehen bertsioetan Intiren aurretiko goi-izakia da. Erlijio-zientziaren araberako sailkapena, kultuarekin batera."}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/200626","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=200626"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/200626\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2684"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=200626"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=200626"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}