{"id":200625,"date":"2026-09-07T14:09:51","date_gmt":"2026-09-07T14:09:51","guid":{"rendered":"https:\/\/iwell-guard.com\/?page_id=200625"},"modified":"2026-09-07T14:13:09","modified_gmt":"2026-09-07T14:13:09","slug":"pachamama-lur-ama-andeak","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/pachamama-lur-ama-andeak\/","title":{"rendered":"Pachamama \u2013 Andeetako Lur Ama"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"200625\" class=\"elementor elementor-200625 elementor-2575 elementor-bc-flex-widget\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-hero e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-pachamama-hero\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-hl e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"iwgw-pachamama-hl\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-htxt e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-pachamama-htxt\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-h1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-pachamama-h1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Pachamama, andeetako munduaren Lur Ama eta emankortasun jainkosa<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-lead elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-pachamama-lead\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Pachamama, Andeetako Lur Ama, gaur egun ere quechua eta aymara hizkuntzak dituen goi-lautadako biztanleriaren eguneroko erreferentzia erlijioso garrantzitsuena da. Estatu-inperioaren <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/inti-sinesjainkoa-inkak\/\">Inti<\/a> <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkotasun edo izaki sakratu bati eskainitako gurtza-ekintza guztien multzoa.\" tabindex=\"0\">kultuaz<\/span> bestelako, Pachamama gurtza sakon errotuta dago nekazaritzako urte- eta bizi-erritmoetan, eta forma sinkretikoan iraun du kolonizazioaren ondoren.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-pillc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-pachamama-pillc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-pills elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-pachamama-pills\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"iwg-pill-row\"><span class=\"iwg-klasse-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Andeak \/ Inka tradizioko jainkosa.\">Jainkosa<\/span><a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/andeetako-kulturak-inkak-inti-pachamama-viracocha\/\" class=\"iwg-kultur-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Andeak \/ Inka tradizioaren mitologia.\">Andeak \/ Inka<\/a><span class=\"iwg-tradition-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Lur Ama.\">Lur Ama<\/span><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-tocc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-pachamama-tocc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-toc elementor-toc--minimized-on-tablet elementor-widget elementor-widget-table-of-contents\" data-id=\"iwgw-pachamama-toc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;headings_by_tags&quot;:[&quot;h2&quot;,&quot;h3&quot;],&quot;minimize_box&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;marker_view&quot;:&quot;bullets&quot;,&quot;no_headings_message&quot;:&quot;Orrialde honetan ez da izenbururik aurkitu.&quot;,&quot;exclude_headings_by_selector&quot;:[],&quot;icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;fas fa-circle&quot;,&quot;library&quot;:&quot;fa-solid&quot;,&quot;rendered_tag&quot;:&quot;&lt;svg class=\\&quot;e-font-icon-svg e-fas-circle\\&quot; viewBox=\\&quot;0 0 512 512\\&quot; xmlns=\\&quot;http:\\\/\\\/www.w3.org\\\/2000\\\/svg\\&quot;&gt;&lt;path d=\\&quot;M256 8C119 8 8 119 8 256s111 248 248 248 248-111 248-248S393 8 256 8z\\&quot;&gt;&lt;\\\/path&gt;&lt;\\\/svg&gt;&quot;},&quot;minimized_on&quot;:&quot;tablet&quot;,&quot;hierarchical_view&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;min_height&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"table-of-contents.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__header\">\n\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-toc__header-title\">\n\t\t\t\tAurkibidea\t\t\t<\/h2>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--expand\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-pachamama-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Open table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--collapse\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-pachamama-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Close table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div id=\"elementor-toc__iwgw-pachamama-toc\" class=\"elementor-toc__body\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-toc__spinner-container\">\n\t\t\t\t<svg class=\"elementor-toc__spinner eicon-animation-spin e-font-icon-svg e-eicon-loading\" aria-hidden=\"true\" viewBox=\"0 0 1000 1000\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M500 975V858C696 858 858 696 858 500S696 142 500 142 142 304 142 500H25C25 237 238 25 500 25S975 237 975 500 763 975 500 975Z\"><\/path><\/svg>\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-hr e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-pachamama-hr\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-heroimg iwg-hero-image elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"iwgw-pachamama-heroimg\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_pachamama-1-683x1024.webp\" class=\"attachment-large size-large wp-image-202564\" alt=\"Pachamama \u2013 Andeetako-inkaren tradizioko jainkoak, historiko-ilustratiboa\" srcset=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_pachamama-1-683x1024.webp 683w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_pachamama-1-200x300.webp 200w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_pachamama-1-768x1152.webp 768w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_pachamama-1.webp 1024w\" sizes=\"(max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s0 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-pachamama-s0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s0h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-pachamama-s0h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Kokapena panteoi andetarrean<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s0c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-pachamama-s0c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s0t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-pachamama-s0t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Pachamama (quechuaz: <em>pacha<\/em>, mundua, denbora, espazioa; <em>mama<\/em>, ama) andeetako goi-lautadaren tradizio erlijiosoetan lur emankorrean, landutako soroetan eta izaki bizidunen ugalketan bizirik dagoen izaera numinoso emea izendatzeko erabiltzen da.<\/p><p>Inka garaiko <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio bateko Jainkoaz eta sinesmenaz arduratzen den jakintza zientifikoa.\" tabindex=\"0\">teologiatik<\/span> aurrera, Pachamama Inti, trumoi jainko <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/illapa-trumoi-eguraldi-jainkoa\/\">Illapa<\/a>, ilargi jainkosa <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/mama-killa-ilargi-jainkosa-inkak\/\">Mama Killa<\/a> eta sortzaile <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/viracocha-andeetako-sortzailea\/\">Viracocha<\/a>-ren ondoan izaki gorenen artean kokatzen da.<\/p><p>Joseph Bastien erlijio-etnologoak (<em>Mountain of the Condor<\/em>, 1978) Bolivian, aymara goi-lautadan, adierazi zuen Pachamama tokiko pertzepzioan ez dela hainbeste jainkosa pertsonifikatua, baizik eta lurraren substantzia bizi bera.<\/p><p>Substantzia-izaera hori bereizten du egiturazko moduan Mediterraneoko klasikoen antzeko lur ama-figura askorengandik (Demeter, Gaia), zeintzuek pertsonifikazio mitologiko sendoagoa dute.<\/p><p><a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/andeetako-kulturak-inkak-inti-pachamama-viracocha\/\">Inka<\/a>ren estatu-<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio bateko Jainkoaz eta sinesmenaz arduratzen den jakintza zientifikoa.\" tabindex=\"0\">teologiarekiko<\/span> erlazioan, Pachamamak posizio berezi eta apalagoa zuen: kultu ofizial inperialak Inti gizonezkoa nabarmentzen zuen, landa-populazioaren gehiengoak, ordea, Pachamamari eskaintzen zizkion opariak.<\/p><p>Catherine Allen-ek (<em>The Hold Life Has<\/em>, 2002) erlazio hori genero-arabera egituratutako geruzatzat definitzen du andeetako sistema erlijiosoan, non teologia solar gizonezkoa lur-teologia ema zaharrago batetik gainjartzen den.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s1 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-pachamama-s1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s1h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-pachamama-s1h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Izena eta etimologia<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s1c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-pachamama-s1c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s1t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-pachamama-s1t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Quechuazko <em>pacha<\/em> hitzak esanahi-aberastasun oso handia du. Aldi berean denbora (garai jakin bat), espazioa (mundua osotasunean) eta munduaren egoera bat adierazten ditu.<\/p><p>Diego Gonzalez Holguinek bere <em>Vocabulario de la lengua general<\/em> (1608) lanean, testuinguruaren arabera, <em>mundo<\/em>, <em>tiempo<\/em> edo <em>suelo<\/em> hitzekin itzultzen du. Beraz, Pachamama <em>mundu-errealitate osoaren Ama<\/em> da, ez soilik lurraren ama.<\/p><p>Bolivia aldeko Andeetako aymaran ere baliokidea aurkitzen da, <em>Pachamama<\/em>, batzuetan <em>Pachatata<\/em> (Lur Aita) bihurtua osagarri gizonezkoarentzat. Cajamarca eta Ayacucho eskualdeko quechuan, aldiz, tokian tokiko <em>Mama Pacha<\/em> forma dago, osagaien ordena alderantzikatuta, baina <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio batean jainkotzat gurtutako izakia.\" tabindex=\"0\">jainkotasun<\/span> bera adierazten duena.<\/p><p>Etimologia alternatibo batek <em>pacha<\/em> hitza ordena kosmologikoaren kontzeptuarekin lotzen du.<\/p><p>Frank Salomon erlijio-historialariak <em>Native Lords of Quito<\/em> (1986) lanean adierazi du inka garaiko hizkuntzan <em>pacha<\/em> hitzak mundu-aroen historia-maila ere adierazten duela (Inken aurrekoa, Inka garaia, konkistaren ondorengoa), eta horrek Pachamama <em>mundu-aro guztien Ama<\/em>tzat ulertzea ahalbidetzen du, kontzeptu hori Pachakuti mitoetan (mundu-iraultzak) garrantzi berezia baitu.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s2 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-pachamama-s2\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s2h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-pachamama-s2h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Deskribapena eta ikonografia<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s2c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-pachamama-s2c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s2t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-pachamama-s2t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Inti-rekin alderatuta, honek itxura kultiko zehatza zuen (Punchao izenekoa), Pachamama ez da ia inoiz antropomorfikoki irudikatu inka garaiko ikonografian. Batez ere leku eta objektu erritualen bidez agertzen da: landutako lur-adarrean, mendi-pasabideetako <em>apacheta<\/em> harri-mordoetan, <em>mesa<\/em> opari-lekuetan eta lurperatutako opari-zuloetan.<\/p><p>Kolonia garaiko eta gaur egungo herri-artean, gero eta gehiago irudikatzen da antropomorfikoki, indigena baten itxuran, jantzi tradizionalarekin, gona zabaleko pollera, mantua eta bowler kapelua (Bolivia aldeko aymara testuinguruan). Batzuetan haur bat edo Andeetako gariz betetako <em>aguayo<\/em> zapi bat darama.<\/p><p>Irudikapen horiek nagusiki eragin kristau-sinkretikoa dute Amabirjinaren ikonografiaren bidez, bereziki Copacabanako Amabirjina eta Cerroko (Potosi) Amabirjinaren bidez, non Lur Ama eta Amabirjinarekiko gurtza bat egiten diren.<\/p><p>Moche eta Wari kulturetako aurre-hispaniar zeramika kontserbatuetan, sexu-ezaugarri primario eta sekundario nabarmenak dituzten emakume-irudiak aurkitzen dira, sarritan arkeologikoki <em>Pachamamaren aurrekari<\/em> gisa interpretatuak. Esleipen hori, hala ere, espekulatiboa da, izendapen emikoa falta baitzaigu. Christopher Donnanek <em>Moche Art<\/em> (1978) lanean identifikazio horietan kontu handiz ibiltzeko gomendioa eman zuen.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s3 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-pachamama-s3\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s3h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-pachamama-s3h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Kondaira mitologikoak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s3c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-pachamama-s3c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s3t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-pachamama-s3t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Pachamamari buruzko mitologia-<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Belaunaldi zehar jakintza eta kondairak transmititzea.\" tabindex=\"0\">tradizioa<\/span> harrigarriro urria da lehen kronika-liburuetan, eta Pierre Duviolsek horren azalpen gisa espainiar kronikagileen ikuspegi gizonezko-inperiala nagusi izatea proposatu du. Eskura dagoena kosmogonia-konstelazioen zatiak dira gehienbat: Pachamama Pachakamaken emazte edo arreba kostaldeko lurraldean, Viracochaen alaba goi-lautadetan, edo Pachataten emazte esparru aimararrean.<\/p><p><span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkoei, jatorriei eta munduaren ordenari buruzko kondaira transmititua.\" tabindex=\"0\">Mito<\/span> zentral batek Pachamama lehortearen eta euriaren zikloarekin lotzen du. Martxo-apirilean, uzta ondoren, gizen eta ase dagoela sinesten da, eta maiatzetik irailera bitarteko hilabete lehorretan, ordea, gose eta egarri dagoela; horregatik une horretan <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko bati eskerrak, eskaerak edo gurtzaea adierazteko oparia.\" tabindex=\"0\">opariak<\/span> ugariagoak izaten dira.<\/p><p>Argentinako Pampako mendialdeetan (Salta, Jujuy) Pachamamaren jairik garrantzitsuena abuztuan egiten da: abuztuaren 1ean nekazariek zoruaren zulo txiki bat egiten dute sinbolikoki, eta han lehen opariak jartzen dituzte (chicha, koka-hostoak, ogia, gantza).<\/p><p>Kondaira garrantzitsu batek Pachamama ekainean Sortarekin (Pleiadeekin) lotzen du. Sortak zazpi astez goizeko zeruan agertzeak giza laboreekiko arreta adierazten duela ulertzen da; Sorta argi eta garbi ikusten bada, uzta ugaria espero da urte horretarako.<\/p><p>Tom Zuidema eta Gary Urton-ek korrelazio arkeoastronomiko andetar hori sistematikoki azaldu zuten <em>At the Crossroads of the Earth and the Sky<\/em> (1981) lanean.<\/p><p>Peruko hegoaldean, Pachamama <em>Mama Pacha<\/em> figura mitologikoarekin ere lotzen da; <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Belaunaldi zehar jakintza eta kondairak transmititzea.\" tabindex=\"0\">tradizioaren<\/span> arabera, Pakaqtanpu-n lur-jausiak eta lurrikarak eragiten ditu behar bezala opariztatzen ez badute.<\/p><p>Lur-amaren zigor-alderdi hau Argentinako Andeetan ere aurkitzen da, non abuztua <em>mes peligroso<\/em> (hilabete arriskutsua) baita, gosetutako lur-amak arreta berezia behar duelako eta kontuz gabe ibiltzen diren bidaiariak gaixotu daitezkeela esaten baita. Erlijio-etnologiaren ikuspegitik interesgarria da mendebaldeko New Age harreran Pachamamaren zigor-alderdi hau ia beti ezkutatzen dela.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s4 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-pachamama-s4\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s4h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-pachamama-s4h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Gurtza eta opari-praktikak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s4c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-pachamama-s4c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s4t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-pachamama-s4t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Pachamamaren <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko edo izaki sakratu bati eskainitako gurtza-ekintza guztien multzoa.\" tabindex=\"0\">gurtza<\/span> gaur egun ere goi-lautadako herrietan bizirik dagoen praktika erlijioso bizienetakoa da.<\/p><p>Bere gunean <em>despacho<\/em> edo <em>pago a la tierra<\/em> (lurraren ordainketa) <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Esanahi erlijioso edo kulturala duten ekintza sinbolikoen sekuentzia arautua.\" tabindex=\"0\">erritual<\/span>a dago, non koka-hostoak, gozokiak, llama-gantza, llama-enbrioiak (<em>sullu<\/em>), buztinezko irudi txikiak eta ardoa edo chicha eskaintzak modu artistikoan antolatzen dituzten opari-pakete batean, eta gero lurperatu edo erretzen dituzten.<\/p><p>Catherine Allen-ek Sonqo herrirako (Paucartambo probintzia) <em>kintu<\/em>-ren elementu errepikakorra deskribatzen du: hiru koka-hosto osoak elkarren gainean jarrita, lau haizeetara putz eginda eta gero lurrari, mendiei eta gurtzen zaizkien arbasoei eskainiak. Joseph Bastien-ek La Paz-eko goi-lautadan praktika paralelo aimararra deskribatu du.<\/p><p>Erritual-espezialistak eskualdearen arabera <em>yatiri<\/em> (aimara), <em>paqo<\/em> (kitxua) edo <em>altomisayoq<\/em> deitzen dira. Ez dira inken garaiko Coricancha-ko funtzionarioen antzeko apaiz instituzionalizatuak, baizik eta herrietako igarle eta sendagile lokalak, askotan tximistadi baten esperientziaren bidez (Illapa deitura) beren dei erlijiosoa jaso dutenak.<\/p><p>Peruko antropologo Juan Nunez del Pradok, 1970eko hamarkadako lanetan, paqo espezialista hauen hasiera-mailak sistematizatu zituen.<\/p><p>Egutegiko datarik garrantzitsuena abuztuaren 1a da, Pachamamaren eguna gisa hartzen dena; horrez gain, urte agronomikoko puntu garrantzitsu guztietan opariztatzen zaio: hazi-uztan, lehen goldaketan, lehen uztan. Etxegintza, ezkontza eta jaiotzetan ere Pachamama-<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko bati eskerrak, eskaerak edo gurtzaea adierazteko oparia.\" tabindex=\"0\">oparia<\/span> nahitaezkoa da.<\/p><p>Andeetako meatze-eskualdeetan (Potosi, Oruro, Cerro de Pasco) meatzarien Pachamama-<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko edo izaki sakratu bati eskainitako gurtza-ekintza guztien multzoa.\" tabindex=\"0\">gurtza<\/span> berezi bat garatu da, non Pachamama galeriako izpirituarekin, <em>Tio<\/em>-rekin, batera gurtzen den.<\/p><p>June Nash-ek <em>We Eat the Mines and the Mines Eat Us<\/em> (1979) lanean Boliviako zilar-meatzeetako Pachamama\/Tio gurtza bikoitza etnografikoki dokumentatu zuen, eta erakutsi zuen jainko bikoitz honetan nola negoziatzen den ustiapen kapitalistaren eta erritual-elkarrekikotasunaren arteko harremana.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s5 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-pachamama-s5\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s5h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-pachamama-s5h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Babes-praktika eta babes magikoa<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s5c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-pachamama-s5c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s5t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-pachamama-s5t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Pachamamaren <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainko edo izaki sakratu bati eskainitako gurtza-ekintza guztien multzoa.\" tabindex=\"0\">gurtza<\/span> ez da funtsean babes-praktika hertsiki hartuta, baizik eta harreman elkarrekiko baten zaintza (<em>ayni<\/em>). Funtzio apotropaikoak egotzi zaizkion kasuetan, gehienbat beste izaki batzuekin lotuta gertatzen da: <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/supay-andeetako-kaltegarri-izpirituak\/\">Supay<\/a> bezalako izpiritu kaltegarrien kontra edo <em>condenados<\/em> (arima madarikatuen) kontra, Pachamamak elkarrekikotasun erritualari eutsi bazaio bakarrik eragiten du.<\/p><p>Pachamamaren testuinguruko babes-praktika zehatzek honakoak biltzen dituzte: eraikin berri baten atalasean koka-hostoak jartzea, etxeko sarreran ardo eta chichaz betetako botila lurperatzea, edo mendateko apacheta (harri-metaketa) egitea, non bidaiari bakoitzak harri bat jartzen duen eta horrela bidearen segurtasun kolektiboan bere ekarpena egiten duen.<\/p><p>Olivia Harris erlijio-etnologoak <em>Of Bread and Blood<\/em> (2000) lanean erakutsi zuen harri-metaketa praktika hori gaur egun ere bizirik dagoela Boliviako goi-lautadako errepideetan.<\/p><p>Erlijio-zientzien ikuspegitik garrantzitsua da azpimarratzea praktika horiek ez direla eraginkortasun-magiatzat hartzen, baizik eta ordena kosmiko baten erritual-berrespen gisa, non oparo bakoitzak baliokide bat espero duen. iWell Guardek Pachamamaren tradizioarekin duen lotura hemen argi eta garbi erlijio-behaketakoa da, ez efektu-promesa bat.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s6 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-pachamama-s6\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s6h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-pachamama-s6h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Antzekotasunak beste kultura batzuetan<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s6c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-pachamama-s6c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s6t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-pachamama-s6t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Pachamama beste kulturen lurraren amagoddesekin egiturazko modu batean aldera daiteke, harreman genetikorik proposatu behar izan gabe. Erlijio-zientziaren ikuspegitik bereziki adierazgarria da Indiako antzinako Prithivirekin, greziar Gaiarekin, erromatar Tellus Materrekin, germaniar Nertusekin (Tazito) eta nafajoen ipar-amerikar <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/changing-woman-navajo-bizi-zikloa\/\">Changing Woman<\/a>-rekin egiten den alderaketa.<\/p><p>Mircea Eliadek, <em>Die Religion und das Heilige<\/em> lanean, lurraren-ama eredu bat identifikatu zuen, kultura nekazari aurreratu ia guztietan agertzen dena: emakumezko numinositate bat, emankortasunarekin, zikliko izaerarekin, hazirekin eta heriotzarekin lotua. Pachamama eredu horretan sartzen da, baina bere Pacha-dimentsioari esker (denbora, mundu-aro) heste semantiko zabalago bat erakusten du.<\/p><p>Bereziki andetarra da Pachamamak tokiko mendi-espirituekin, <em>Apu<\/em>-ekin duen lotura (ikus <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/apu-ausangate-andeetako-mendi-jainkoa\/\">Apu Ausangate<\/a>). Mendiaren jaun maskulino hauek eta emakumezko lurraren amaren artean sistema genero-osagarri bat eratzen dute, andetar <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kultura baten baitako munduaren egitura eta ordenaren ikuspegia.\" tabindex=\"0\">kosmologian<\/span> <em>yanantin<\/em> gisa adierazten dena, alegia, kontrako bikoteen tentsio emankorra.<\/p><p>Beste paralelo garrantzitsu bat afro-amerikar <em>Yemaya<\/em> orishen edo vodou-tradizioko Erzulie loaren gurtzan ikusten da, non emakumezko numinositatea urarekin, emankortasunarekin eta babesarekin lotzen den. Kasu honetan ere egitura konbergenteez ari gara, nekazaritza erlijiotasunarena, ez ahaidetasun historikoaz.<\/p><p><em>Magna Mater<\/em>-en, ama handiaren, kategoria zientifikoa Johann Jakob Bachofenen garaitik, XIX. mendetik, behin eta berriz eztabaidatu izan da, baina lurraren amagoddesa guztiak arketipo jatorrizko bakar batera murriztea gaur egun metodologikoki zalantzan jartzen da.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s7 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-pachamama-s7\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s7h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-pachamama-s7h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Kristautzea eta sinkretismoa<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s7c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-pachamama-s7c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s7t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-pachamama-s7t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Espainiar misioak ez zuen Pachamamaren <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkosa edo figura sakratu bati eskainitako gurtza-ekintza guztien multzoa.\" tabindex=\"0\">kultua<\/span> erabat desagerrarazi ahal izan. Aitzitik, amerikar erlijio-historiako sinkretismo aipagarrienetako bat sortu zen: Pachamamaren eta katolikoen Ama Birjinaren gurtzaren arteko lotura, bereziki Copacabanako Ama Birjinarekin (Bolivia) eta Cerroko Ama Birjinarekin (Potosi).<\/p><p><em>Virgen del Cerro<\/em> koadro ospetsuan (anonimoa, c. 1720, Potosi), Ama Birjina bera Potosiko zilar-mendi gisa agertzen da; bere jantziak mendiaren profila osatzen du, gailurrean koroa dago eserita, eta mendiaren barnean meatzariak ikusten dira.<\/p><p>Teresa Gisbertek irudi hori Pachamama-Ama Birjina sinkretismoaren adierazpen ikonografiko gisa interpretatu du. Hemen Ama Birjina ez dago mendiaren gainetik jarrita, mendia bera da, eta horrenbestez, aldi berean lurraren ama ere da.<\/p><p>Copacabanako erromesaldi-guneak, Titicaca aintziran, ere inken <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkosa bati eskainitako toki sakratua.\" tabindex=\"0\">santutegi<\/span> zahar batean eraiki zen. Han gurtzen den <em>Virgen Morena<\/em>-k (larru ilundua duen Ama Birjina) gaur egun Boliviaren santu-patroi kristau gisa balio du, eta aldi berean Pachamamaren manifestazio gisa. Sabine MacCormackek (<em>Religion in the Andes<\/em>, 1991) identitate bikoiztasun horren prozesua zehatz-mehatz deskribatu du.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s8 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-pachamama-s8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s8h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-pachamama-s8h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Gaur egungo harrera eta ikerketa<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s8c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-pachamama-s8c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s8t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-pachamama-s8t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Gaur egun Pachamama testuinguru erlijioso hertsitik askoz haratago dago, Hego Amerikako indigenen mugimendu politikoen identifikazio-figura izanik. Bolivian, Evo Morales presidenteak (2006, 2019) abuztuaren 1a <em>Dia de la Pachamama<\/em> gisa jai nazional izendatu zuen, eta 2009ko konstituzioak esplizituki aipatzen du Pachamamaren sinesmena.<\/p><p>Ekuadorren ere, 2008ko konstituzioan <em>Pachamama<\/em>-k bere eskubide propioak ditu, urteotan zuzenbidearen historian nazioartean nabarmendu den urrats bat.<\/p><p>Mugimendu ekologistan eta mendebaldeko New Age zirkuluetan Pachamamak azken hamarkadetan oihartzun zabala izan du. Harrera hori, hala ere, kritikoki aztertu behar da: askotan bere testuinguru andetar zehatzetik ateratzen da eta lurraren ama-kontzeptu globaltzat hartzen da.<\/p><p>Marisol de la Cadena (<em>Earth Beings<\/em>, 2015) bezalako erlijio-etnologoek azpimarratu dute Pachamama andetarra ez dela mendebaldeko Gaia hipotesiarekin identikoa, eta ez dela hark erabiltzen dituen kontzeptuetan sartzen.<\/p><p>Vatikanoan, 2019an, Amazoniako Sinodoan zehar, Pachamama eztabaida polemiko baten erdigunean jarri zen, Santa Maria in Traspontina elizan zurezko irudiak jarri ondoren.<\/p><p>Gertakariak lurraren amaren sinbologiaren indarra XXI. mendera arte etenik ez dagoela erakusten du. Ikerketa akademikoan bereziki Catherine Allen, Joseph Bastien, Frank Salomon eta Marisol de la Cadenaren lanek zehaztu dute eremua.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s9 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-pachamama-s9\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s9h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-pachamama-s9h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Literatura eta iturriak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s9c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-pachamama-s9c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-s9t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-pachamama-s9t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Ondorengo hautaketak Andeetako etnologiako eta erlijio-historiako lan nagusiak zerrendatzen ditu, Pachamamaren ikerketarako funtsezkoak direnak.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp21d1bd35 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp21d1bd35\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp261bfd72 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp261bfd72\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Pago a la Tierra eta lurraren opariaren ohitura<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp26889d35 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp26889d35\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2ab2cdd9 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp2ab2cdd9\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Pachamamarekin lotutako ondo dokumentatutako eta gaur egun oraindik bizirik dagoen <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Komunitate batean aldian-aldian errepikatzen den ohitura tradizionala.\" tabindex=\"0\">ohitura<\/span> lurraren emaitza da, Andeetako herrialdeetan gehienetan <em>pago a la tierra<\/em> edo <em>despacho<\/em> deitzen dena.<\/p><p>Horretan, eskualdearen arabera koka hostoz, arto aleez, koipez, gozokiz, irudi txikiz eta beste osagai batzuez osatutako bilduma bat prestatzen da. Bilduma lurperatu edo erretzen da, askotan leku eta une jakinetan.<\/p><p>Per\u00fa hegoaldeko eta Bolivia andeetako eskualde askotan, abuztua da eskaintza horiek gehien egiten diren hilabetea, garai horretan lurra irekita eta hartzeko prest dagoela ulertzen delako. <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Komunitate batean aldian-aldian errepikatzen den ohitura tradizionala.\" tabindex=\"0\">Ohitura<\/span> hori askotan ospakizun berezitu batzuek zuzentzen dute, eskualdearen arabera izen desberdinak dituztenak.<\/p><p>Ikerketa etnografikoak, esaterako Catherine Allenen lanek Cusco inguruko quechua komunitate baten inguruan eginek, erakutsi dute Pachamamarentzako emaitza inguruarekiko eguneroko harremanean txertatuta dagoela. Edan aurretik lurrera likido apur bat botatzea uste sistema beraren parte da.<\/p><p>Ikerketak azpimarratzen du multzo hori ez dela ez kolonizazio aurreko praktika hutsaren jarraipena, ez soilik <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Ohituraz, kontakizunez eta kantez osatutako kultura tradizionala.\" tabindex=\"0\">folklorea<\/span>. Mendeetan zehar elementu kristauak bereganatu ditu, funtsa galdu gabe. Pachamama leku askotan santu katolikoen ondoan gurtzen da, eta pertsona berek hartzen dute parte mezan eta lurraren emaitzan.<\/p><p>Emaitza ez da mirari eskaera bat, elkarrekikotasun harreman baten adierazpena baizik: lurrari hartzen dionak, itzuli egiten dio. Elkarrekikotasun logika hori, Andeetan askotan quechuazko <em>ayni<\/em> kontzeptuarekin lotua, ikertzaile askoren iritziz ohitura horren funtsezko gakoa da.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp25fcc55d e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp25fcc55d\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp21ebc69e elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp21ebc69e\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Pachamama gaur egungo eztabaida politiko eta eliztarrean<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp23c41102 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp23c41102\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2eb276f0 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp2eb276f0\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>XXI. mendean Pachamama eremu erlijiosotik harago erreferentzia politiko eta ideologiko bihurtu da. Bolivian eta Ekuadorren, kontzeptua 2000ko eta 2010eko hamarkadetako konstituzio eta legegintzan sartu zen.<\/p><p>Ekuadorrek 2008an Naturaren Eskubideak bere konstituzioan jaso zituen, eta Boliviak 2010ean lege bat onartu zuen, <em>Ley de Derechos de la Madre Tierra<\/em> izenez ezagutzen dena. Pachamama hor natura berezko balioa aitortzen dion ingurumen-ordenaren <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Ideia abstraktu bat adierazten duen irudi adierazgarria.\" tabindex=\"0\">sinbolo<\/span> gisa agertzen da.<\/p><p>Ikerketak eztabaidatzen du kritikoki erabilera politiko hori zenbateraino datorren bat toki mailako sinesmen erlijiosoekin. Egile batzuek horretan andeetako pentsamenduarekiko lotura egoki bat ikusten dute; besteek, ordea, toki mailako <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Komunitate batean aldian-aldian errepikatzen den ohitura tradizionala.\" tabindex=\"0\">ohitura<\/span> aniztun bat estatu mailako <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Ideia edo esanahi baten ordezkari gisa jarduten duen zeinua.\" tabindex=\"0\">sinbolo<\/span> bakar batera murrizten duen jabetze bat ikusten dute, sinplifikazioarekin batera. Herrixketako egiazko errito praktika, ordea, estatuaren sinbolismoak apenas ukitu du.<\/p><p>Beste eztabaida bat 2019an sortu zen esparru eliztarrean. Erromako Amazoniako Sinodo deiturikoan, egurrezko irudi batzuk erabili ziren, eztabaida publikoan Pachamamaren irudikapen gisa aipatu zirenak. Eliza katolikoaren barruko hainbat multzo kontserbadorek idolatriatzat jo zuten hori, eta ezezagun batzuek irudiak Erromako eliza batetik kendu eta Tiber ibaira bota zituzten.<\/p><p>Gertaerak eztabaida zabala eragin zuen, elizak adierazpen erlijioso indigenei nola erantzun behar dien argitzeko. Ikuspegi zientifikoari begira, Pachamama gaur egun Andeetako eskualdetik askoz haratago eztabaida gai bihurtu dela erakusten du, eta bertan inkulturazio, <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Tradizio erlijioso desberdinetako sinesmenen edo jainkoen nahasketa.\" tabindex=\"0\">sinkretismo<\/span> eta nortasun erlijiosoaren gaiak eztabaidatzen dira.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-lit e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-pachamama-lit\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-lith elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-pachamama-lith\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Bibliografia (aukeraketa)<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-litc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-pachamama-litc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-litt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-pachamama-litt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><li>Catherine Allen: <em>The Hold Life Has<\/em> (2002)<\/li><li>Joseph Bastien: <em>Mountain of the Condor<\/em> (1978)<\/li><li>Sabine MacCormack: <em>Religion in the Andes<\/em> (1991)<\/li><li>Marisol de la Cadena: <em>Earth Beings<\/em> (2015)<\/li><li>Olivia Harris: <em>Of Bread and Blood<\/em> (2000)<\/li><li>Diego Gonzalez Holguin: <em>Vocabulario de la lengua general<\/em> (1608)<\/li><li>Frank Salomon: <em>The Cord Keepers<\/em> (2004)<\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw2-add-pachamama e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgkw2-add-pachamama\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw2-add-pachamama-t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgkw2-add-pachamama-t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Andeetako munduko <em>emankortasun jainkosa<\/em> gisa, Pachamamak nekazaritza, abeltzaintza eta mendi-gurtza lotzen ditu; koka, arto eta chicha eskaintzak gaur egun ere hazketa, uzta eta etxe eraikuntza laguntzen dituzte Bolivian, Perun eta Argentina iparraldean.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-kwd e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-pachamama-kwd\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-kwdc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-pachamama-kwdc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-kwdt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-pachamama-kwdt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em>Lotutako gako hitzak: Pachamama Quechua Aymara Ayni Despacho Paqo Yatiri Apacheta Sullu.<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-cc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-pachamama-cc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" id=\"iwg-cc-pachamama\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-ccinner e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-pachamama-ccinner\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-cch elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-pachamama-cch\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">iWell Guard eta babes-tradizioak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-cct elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-pachamama-cct\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p>iWell Guard-ek janzteko babes-objektuen tradizio kulturalarekin lotura egiten du, <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/andeetako-kulturak-inkak-inti-pachamama-viracocha\/\">Andeak \/ Inka<\/a> tradizioaren eta munduko beste hainbat kulturen bidetik. 41 maila, urre naturala, platinoa, zilarra, Alemanian egina. 30 eguneko itzultze-eskubidea.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-ccb iwg-cc-button iwg-cc-cta-2026-05-13 elementor-widget elementor-widget-jet-button\" data-id=\"iwgw-pachamama-ccb\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"jet-button.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-jet-button jet-elements\"><div class=\"jet-button__container\"><a class=\"jet-button__instance jet-button__instance--icon-left hover-effect-1\" href=\"\/ueber-iwell-guard\/?utm_source=iwell-guard.com&amp;utm_medium=info-box&amp;utm_campaign=wesen-tradition\"><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-normal\"><\/div><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-hover\"><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-normal\"><span class=\"jet-button__label\">iWell Guard-i buruz gehiago<\/span><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-hover\"><span class=\"jet-button__label\">iWell Guard-i buruz gehiago<\/span><\/div><\/a><\/div><\/div><style>.elementor-element.elementor-element-iwgw-pachamama-ccb .jet-button__instance{width:320px;height:56px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-pachamama-ccb .jet-button__state-normal .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#1a1b20;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-pachamama-ccb .jet-button__state-hover .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#FECC76;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-pachamama-ccb .jet-button__plane-normal{background-color:#FECC76;border-style:solid;border-color:#C99540;border-width:2px 2px 2px 2px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-pachamama-ccb .jet-button__plane-hover{background-color:rgba(0,0,0,0.55);border-style:solid;border-color:#FECC76;border-width:2px 2px 2px 2px;}<\/style>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-ccd elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-pachamama-ccd\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p style=\"text-align:center;font-size:13px;opacity:0.7;margin-top:14px\" data-nosnippet=\"true\">Esperientzia pertsonalak desberdinak izan daitezke. Ez da produktu mediko bat. Ez da sendatze-agindurik.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-disc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-pachamama-disc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-pachamama-discw elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-pachamama-discw\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<footer data-nosnippet=\"true\" class=\"iwg-disclaimer-block\"><p data-nosnippet=\"true\">iWell Guard <strong>ez da produktu medikorik<\/strong> eta ez du ordezkatzen medikuen edo psikoterapeuten tratamendurik. Erlijio-zientzien edukiak kultura-historiaren araberako kokapena dira, ez praktika espiritual baterako gomendioa.<\/p><\/footer>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":3,"featured_media":2683,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"_yoast_wpseo_focuskw":"Pachamama Lur Ama Andeak","_yoast_wpseo_title":"Pachamama \u2013 Andeetako Lur Ama eta kultua","_yoast_wpseo_metadesc":"Pachamama, Andeetako Lur Ama, gaur egun ere andeetako nekazari bizitzaren erreferentzia erlijioso nagusia da. Sailkapen erlijio-zientifikoa mitoarekin.","_yoast_wpseo_meta-robots-noindex":"","_yoast_wpseo_canonical":"","_angie_page":false,"gefaehrdungsstufe":"2","wesen_kultur":"anden-inka","wesen_klasse":"goetter","footnotes":""},"categories":[],"class_list":["post-200625","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.7 (Yoast SEO v28.3) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Pachamama \u2013 Andeetako Lur Ama eta kultua<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Pachamama, Andeetako Lur Ama, gaur egun ere andeetako nekazari bizitzaren erreferentzia erlijioso nagusia da. Sailkapen erlijio-zientifikoa mitoarekin.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/pachamama-lur-ama-andeak\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Pachamama \u2013 Andeetako Lur Ama\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Pachamama, Andeetako Lur Ama, gaur egun ere andeetako nekazari bizitzaren erreferentzia erlijioso nagusia da. Sailkapen erlijio-zientifikoa mitoarekin.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/pachamama-lur-ama-andeak\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"iWell Guard\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-09-07T14:13:09+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_pachamama-1.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/pachamama-lur-ama-andeak\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/pachamama-lur-ama-andeak\\\/\",\"name\":\"Pachamama \u2013 Andeetako Lur Ama eta kultua\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/pachamama-lur-ama-andeak\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/pachamama-lur-ama-andeak\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_anden-inka_pachamama-1.webp\",\"datePublished\":\"2026-09-07T14:09:51+00:00\",\"dateModified\":\"2026-09-07T14:13:09+00:00\",\"description\":\"Pachamama, Andeetako Lur Ama, gaur egun ere andeetako nekazari bizitzaren erreferentzia erlijioso nagusia da. Sailkapen erlijio-zientifikoa mitoarekin.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/pachamama-lur-ama-andeak\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/pachamama-lur-ama-andeak\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/pachamama-lur-ama-andeak\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_anden-inka_pachamama-1.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_anden-inka_pachamama-1.webp\",\"width\":1024,\"height\":1536,\"caption\":\"Ande-inka tradizioko jainkoak.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/pachamama-lur-ama-andeak\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Start\",\"item\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/?page_id=200284\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Pachamama \u2013 Andeetako Lur Ama\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/\",\"name\":\"iWell Guard\",\"description\":\"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Ittermann electronic GmbH\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"width\":1182,\"height\":237,\"caption\":\"Ittermann electronic GmbH\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/pantip.com\\\/profile\\\/9367242\",\"https:\\\/\\\/micro.blog\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.diggerslist.com\\\/iwellguard\\\/about\",\"https:\\\/\\\/skitterphoto.com\\\/photographers\\\/2870314\\\/iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/iwellguard.wordpress.com\\\/2026\\\/06\\\/06\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/hub.docker.com\\\/u\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.pinterest.com\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/bit.ly\\\/m\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/entre-vos-mains.alsace.eu\\\/profiles\\\/iwellguard\\\/activity\",\"https:\\\/\\\/gravatar.com\\\/reallybeded8fd34\",\"https:\\\/\\\/naijamatta.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.goodreads.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/profile.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/experiment.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/wakelet.com\\\/@iWellGuard82270\",\"https:\\\/\\\/www.chordie.com\\\/forum\\\/profile.php?id=2555664\",\"https:\\\/\\\/www.instapaper.com\\\/p\\\/17757966\",\"https:\\\/\\\/www.mapleprimes.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/businesslistingplus.com\\\/profile\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/telegra.ph\\\/iWell-Guard-06-06\",\"https:\\\/\\\/pbase.com\\\/iwellguard\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/b.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/20260607#bookmark-4788405196491818882\",\"https:\\\/\\\/fliphtml5.com\\\/home\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/anyflip.com\\\/homepage\\\/cmiwl#About\",\"https:\\\/\\\/transfur.com\\\/Users\\\/iwellguard\",\"http:\\\/\\\/delphi.larsbo.org\\\/user\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/jobs.lajobsportal.org\\\/profiles\\\/8380803-iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/md.chaosdorf.de\\\/s\\\/jfbe5SBdJD\",\"https:\\\/\\\/www.lingvolive.com\\\/en-us\\\/profile\\\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\\\/translations\",\"https:\\\/\\\/www.fitday.com\\\/fitness\\\/forums\\\/members\\\/iwellguard.html\",\"https:\\\/\\\/www.mymeetbook.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/pxhere.com\\\/en\\\/photographer-me\\\/5040798\",\"https:\\\/\\\/disqus.com\\\/by\\\/iwellguard\\\/about\\\/\",\"https:\\\/\\\/pastelink.net\\\/hjwciqwq\",\"https:\\\/\\\/pubhtml5.com\\\/homepage\\\/scjhn\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.bitchute.com\\\/channel\\\/2O2eOKzNqujT\",\"https:\\\/\\\/audiomack.com\\\/iwellguard\"]},{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/pachamama-lur-ama-andeak\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/pachamama-lur-ama-andeak\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Ralf Ittermann\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f\"},\"headline\":\"Pachamama \u2013 Andeetako Lur Ama\",\"datePublished\":\"2026-09-07T14:09:51+00:00\",\"dateModified\":\"2026-09-07T14:13:09+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/pachamama-lur-ama-andeak\\\/\"},\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/pachamama-lur-ama-andeak\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_anden-inka_pachamama-1.webp\",\"inLanguage\":\"eu\",\"description\":\"Pachamama, Andeetako Lur Ama, gaur egun ere andeetako nekazari bizitzaren erreferentzia erlijioso nagusia da. Sailkapen erlijio-zientifikoa mitoarekin.\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Pachamama \u2013 Andeetako Lur Ama eta kultua","description":"Pachamama, Andeetako Lur Ama, gaur egun ere andeetako nekazari bizitzaren erreferentzia erlijioso nagusia da. Sailkapen erlijio-zientifikoa mitoarekin.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/pachamama-lur-ama-andeak\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Pachamama \u2013 Andeetako Lur Ama","og_description":"Pachamama, Andeetako Lur Ama, gaur egun ere andeetako nekazari bizitzaren erreferentzia erlijioso nagusia da. Sailkapen erlijio-zientifikoa mitoarekin.","og_url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/pachamama-lur-ama-andeak\/","og_site_name":"iWell Guard","article_modified_time":"2026-09-07T14:13:09+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":1536,"url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_pachamama-1.webp","type":"image\/webp"}],"twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/pachamama-lur-ama-andeak\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/pachamama-lur-ama-andeak\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Pachamama \u2013 Andeetako Lur Ama","datePublished":"2026-09-07T14:09:51+00:00","dateModified":"2026-09-07T14:13:09+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/pachamama-lur-ama-andeak\/"},"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/pachamama-lur-ama-andeak\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_pachamama-1.webp","inLanguage":"eu","description":"Pachamama, Andeetako Lur Ama, gaur egun ere andeetako nekazari bizitzaren erreferentzia erlijioso nagusia da. Sailkapen erlijio-zientifikoa mitoarekin."},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/pachamama-lur-ama-andeak\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/pachamama-lur-ama-andeak\/","name":"Pachamama \u2013 Andeetako Lur Ama eta kultua","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/pachamama-lur-ama-andeak\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/pachamama-lur-ama-andeak\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_pachamama-1.webp","datePublished":"2026-09-07T14:09:51+00:00","dateModified":"2026-09-07T14:13:09+00:00","description":"Pachamama, Andeetako Lur Ama, gaur egun ere andeetako nekazari bizitzaren erreferentzia erlijioso nagusia da. Sailkapen erlijio-zientifikoa mitoarekin.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/pachamama-lur-ama-andeak\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/pachamama-lur-ama-andeak\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/pachamama-lur-ama-andeak\/#primaryimage","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_pachamama-1.webp","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_pachamama-1.webp","width":1024,"height":1536,"caption":"Ande-inka tradizioko jainkoak."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/pachamama-lur-ama-andeak\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Start","item":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/?page_id=200284"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Pachamama \u2013 Andeetako Lur Ama"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#website","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/","name":"iWell Guard","description":"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen","publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","width":1182,"height":237,"caption":"Ittermann electronic GmbH"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/pantip.com\/profile\/9367242","https:\/\/micro.blog\/iwellguard","https:\/\/www.diggerslist.com\/iwellguard\/about","https:\/\/skitterphoto.com\/photographers\/2870314\/iwell-guard","https:\/\/iwellguard.wordpress.com\/2026\/06\/06\/iwell-guard\/","https:\/\/hub.docker.com\/u\/iwellguard","https:\/\/www.pinterest.com\/iwellguard\/","https:\/\/bit.ly\/m\/iwellguard","https:\/\/entre-vos-mains.alsace.eu\/profiles\/iwellguard\/activity","https:\/\/gravatar.com\/reallybeded8fd34","https:\/\/naijamatta.com\/iwellguard","https:\/\/www.goodreads.com\/iwellguard","https:\/\/profile.hatena.ne.jp\/iwellguard\/","https:\/\/experiment.com\/users\/iwellguard","https:\/\/wakelet.com\/@iWellGuard82270","https:\/\/www.chordie.com\/forum\/profile.php?id=2555664","https:\/\/www.instapaper.com\/p\/17757966","https:\/\/www.mapleprimes.com\/users\/iwellguard","https:\/\/businesslistingplus.com\/profile\/iwell-guard\/","https:\/\/telegra.ph\/iWell-Guard-06-06","https:\/\/pbase.com\/iwellguard\/iwellguard","https:\/\/b.hatena.ne.jp\/iwellguard\/20260607#bookmark-4788405196491818882","https:\/\/fliphtml5.com\/home\/iwellguard","https:\/\/anyflip.com\/homepage\/cmiwl#About","https:\/\/transfur.com\/Users\/iwellguard","http:\/\/delphi.larsbo.org\/user\/iwellguard","https:\/\/jobs.lajobsportal.org\/profiles\/8380803-iwell-guard","https:\/\/md.chaosdorf.de\/s\/jfbe5SBdJD","https:\/\/www.lingvolive.com\/en-us\/profile\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\/translations","https:\/\/www.fitday.com\/fitness\/forums\/members\/iwellguard.html","https:\/\/www.mymeetbook.com\/iwellguard","https:\/\/pxhere.com\/en\/photographer-me\/5040798","https:\/\/disqus.com\/by\/iwellguard\/about\/","https:\/\/pastelink.net\/hjwciqwq","https:\/\/pubhtml5.com\/homepage\/scjhn\/","https:\/\/www.bitchute.com\/channel\/2O2eOKzNqujT","https:\/\/audiomack.com\/iwellguard"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f","name":"Ralf Ittermann","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","caption":"Ralf Ittermann"},"givenName":"Ralf","familyName":"Ittermann","jobTitle":"Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer und redaktioneller Verantwortlicher","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/author\/claude\/","description":"Ralf Ittermann ist Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer der Ittermann electronic GmbH und redaktioneller Verantwortlicher des iWell-Guard-Lexikons. Er verbindet langj\u00e4hrige Erfahrung in der Pr\u00e4zisionsfertigung mit medialer Praxis und religionsgeschichtlicher Quellenarbeit.","worksFor":{"@type":"Organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/ittermann.de\/","address":{"@type":"PostalAddress","streetAddress":"K\u00f6hlergasse 16-18","postalCode":"99842","addressLocality":"Ruhla","addressCountry":"DE"}},"knowsAbout":["Religionsgeschichte","Mythologie","Mediale Praxis","Energetische Diagnostik","Schutzpraxis","Volksglauben","Westliche Esoterik"]},{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/pachamama-lur-ama-andeak\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/pachamama-lur-ama-andeak\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Pachamama \u2013 Andeetako Lur Ama","datePublished":"2026-09-07T14:09:51+00:00","dateModified":"2026-09-07T14:13:09+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/pachamama-lur-ama-andeak\/"},"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/pachamama-lur-ama-andeak\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_anden-inka_pachamama-1.webp","inLanguage":"eu","description":"Pachamama, Andeetako Lur Ama, gaur egun ere andeetako nekazari bizitzaren erreferentzia erlijioso nagusia da. Sailkapen erlijio-zientifikoa mitoarekin."}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/200625","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=200625"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/200625\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2683"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=200625"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=200625"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}