{"id":200568,"date":"2026-09-07T14:09:41","date_gmt":"2026-09-07T14:09:41","guid":{"rendered":"https:\/\/iwell-guard.com\/?page_id=200568"},"modified":"2026-09-07T14:13:09","modified_gmt":"2026-09-07T14:13:09","slug":"golem","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/golem\/","title":{"rendered":"Golem"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"200568\" class=\"elementor elementor-200568 elementor-2191 elementor-bc-flex-widget\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-10fdade e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"10fdade\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-herohlft0 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"herohlft0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-c3ceb64 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"c3ceb64\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-96ae5e1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"96ae5e1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Golem, judu tradizioko izpiritua<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-e45238a elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"e45238a\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Golem judu tradizioan buztinez edo lurrez artifizialki sortutako izaki humanoide bat da, <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Ekintza edo formula bereziez gauzen bilakaeran eragin nahi duten praktikak.\" tabindex=\"0\">magiaz<\/span> edo hitz jainkotiarrez bizirik jarrita. Erlijio-zientziaren ikuspegitik, judu sorkuntza-mistika, gizakiaren eta Jainkoaren arteko muga gainditzea, eta errabinoen <span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Jainkoarekiko esperientzia zuzenean oinarritutako korronte erlijiosoa; judu, kristau eta islamiar tradizioetan funtsezkoa.\">mistikaren<\/span> (Kabbala) beranduko Erdi Aroko praktizismoa adierazten ditu. Golem judu tradizioko izpiritutzat hartzen da eta gizakiaren eta Jainkoaren arteko muga irudikatzen du.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-klsbdg01 e-con-full e-flex e-con e-parent\" data-id=\"klsbdg01\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-klshtm01 elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"klshtm01\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"iwg-pill-row\"><span class=\"iwg-klasse-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Izpiritua: Izaki gorpuzgabea edo erdi-gorpuzduna, hildakoak, natura-izakiak, etxeko izpirituak edo mugazain izpirituak. Eguneroko bizitzan eragiten du, askotan lekuei edo familiei lotuta.\">Izpiritua<\/span><a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/judaismoa\/\" class=\"iwg-kultur-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Judu sinesmen-tradizioa, Tanakh-etik Kabbalara eta garaikideko mistikara.\">Judaismoa<\/a><span class=\"iwg-tradition-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Judu tradizio mistiko-kosmologikoa.\">Kabbala<\/span><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3f74855 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"3f74855\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-1c30362 elementor-toc--minimized-on-tablet elementor-widget elementor-widget-table-of-contents\" data-id=\"1c30362\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;exclude_headings_by_selector&quot;:[],&quot;no_headings_message&quot;:&quot;Orrialde honetan ez da izenbururik aurkitu.&quot;,&quot;headings_by_tags&quot;:[&quot;h2&quot;,&quot;h3&quot;],&quot;marker_view&quot;:&quot;bullets&quot;,&quot;minimize_box&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;fas fa-circle&quot;,&quot;library&quot;:&quot;fa-solid&quot;,&quot;rendered_tag&quot;:&quot;&lt;svg class=\\&quot;e-font-icon-svg e-fas-circle\\&quot; viewBox=\\&quot;0 0 512 512\\&quot; xmlns=\\&quot;http:\\\/\\\/www.w3.org\\\/2000\\\/svg\\&quot;&gt;&lt;path d=\\&quot;M256 8C119 8 8 119 8 256s111 248 248 248 248-111 248-248S393 8 256 8z\\&quot;&gt;&lt;\\\/path&gt;&lt;\\\/svg&gt;&quot;},&quot;minimized_on&quot;:&quot;tablet&quot;,&quot;hierarchical_view&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;min_height&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"table-of-contents.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__header\">\n\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-toc__header-title\">\n\t\t\t\tAurkibidea\t\t\t<\/h2>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--expand\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__1c30362\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Open table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--collapse\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__1c30362\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Close table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div id=\"elementor-toc__1c30362\" class=\"elementor-toc__body\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-toc__spinner-container\">\n\t\t\t\t<svg class=\"elementor-toc__spinner eicon-animation-spin e-font-icon-svg e-eicon-loading\" aria-hidden=\"true\" viewBox=\"0 0 1000 1000\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M500 975V858C696 858 858 696 858 500S696 142 500 142 142 304 142 500H25C25 237 238 25 500 25S975 237 975 500 763 975 500 975Z\"><\/path><\/svg>\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-herorght0 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"herorght0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-heroimg00 iwg-hero-image elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"heroimg00\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/geister_judentum_golem-683x1024.webp\" class=\"attachment-large size-large wp-image-202798\" alt=\"Golem - Judaismo tradiziotik heldu diren izpirituak, historikoki-ilustratiboa\" srcset=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/geister_judentum_golem-683x1024.webp 683w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/geister_judentum_golem-200x300.webp 200w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/geister_judentum_golem-768x1152.webp 768w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/geister_judentum_golem.webp 1024w\" sizes=\"(max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-32917199 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"32917199\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-26e916cb e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"26e916cb\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-253a40d4 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"253a40d4\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-1200c304 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"1200c304\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Golem<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-11758e7f elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"11758e7f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Golem buztinezko edo lurrezko irudi bat da, Jainkoaren izenaz edo praktika magiko-hizkuntzazko baten bidez bizirik jartzen dena. <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kondaira eraikitzailea, gehienetan santuen bizitzari buruzkoa.\" tabindex=\"0\">Kondaira<\/span> ospetsuenean, Pragako Maharal-en kondairan, Rabbi Judah Loew-ek golem bat sortu zuen judu komunitatea babesteko.<\/p><p>Golem esaneko, gizaki-indarra baino bortitzagoa da, baina arriskutsua ere, eta azkenean suntsitua izaten da. Mito nagusiak: bibliako Adamen sorkuntza eredutzat, Erdi Aroko golemak babesle-izaki gisa, eta interpretazio sinboliko-psikologiko beranduagoak (Freud, Scholem).<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-159dcf9a e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"159dcf9a\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-48cee66f elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"48cee66f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Profil laburra: Golem<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3f50d82c elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"3f50d82c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><span data-nosnippet>Golem-en narratiba Erdi Aroko eta Aro Modernoaren hasierako judu <span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Judu mistika, Sefer Yetzira, Sohar eta eskola lurianikoa lan nagusi gisa dituena.\">Kabbalan<\/span> sortu zen (K.o. 12. 16. mendeetan). Iturri nagusiak: Sefer Yetzirah (Sorkuntzaren liburua, 3. 6. mendea, baina golem-erreferentziak beranduagokoak), Erdi Aroaren amaierako Maharal kondairak (15. 16. mendeak), Scholem-en <span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Judu mistika, Sefer Yetzira, Sohar eta eskola lurianikoa lan nagusi gisa dituena.\">Kabbala<\/span> eta <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kultura bateko transmititutako jainko-narrazioen multzoa.\" tabindex=\"0\">mitologia<\/span> (1941).<\/span><\/p><p>Hedapena: Europa erdialdea (Bohemia, Polonia, Alemania), gerora literaturan mundu osoan. Ikerketa-egoera: <span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Erlijio-historialari israeldarra (1897-1982); Kabbala ikerketa modernoaren sortzailea.\">Gershom Scholem<\/span> (Major Trends in Jewish Mysticism), Daniel Abrams (Kabbalah and Luria), Yehuda Liebes (The Sinai Revelation), Elliot Wolfson (Language, Eros, Being).<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-18613602 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"18613602\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-262b8a9f elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"262b8a9f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Testuingurua<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-46dcb7d e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"46dcb7d\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-61d3ab3 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"61d3ab3\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-117c166 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"117c166\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Testuen garaia<\/h3>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-73997a0 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"73997a0\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Sefer Jezira-tik Erdi Aroko iruzkin kabalistikoetara eta 16. mendeko Pragako Rabbi L\u00f6w kondairaraino, golem-gaiaren muina mantendu zen: buztinez eratutako, hizki santuen bidez bizirik jarritako irudi bat. Gaur egun ere figura bizirik dago, eboluzionatuta baino: literaturan, zineman eta antzerkian agertzen da, eta Pragan gogorapena Altneu sinagogari lotuta jarraitzen du gaur egun ere, zeinaren teilatu-gainean kondairaren arabera golemak atseden hartzen duen.<\/p><h3>Sailkapen mitologikoa<\/h3><p>Golem judu <span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Jainkoarekiko esperientzia zuzenean oinarritutako korronte erlijiosoa; judu, kristau eta islamiar tradizioetan funtsezkoa.\">mistikan<\/span> eta gerora Europako <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Zientzia onartutik kanpo dauden indar eta praktika ezkutuen inguruko jarduera.\" tabindex=\"0\">okultismoan<\/span> buztinez artifizialki sortutako izaki bizidun bat da. Ezagunena Pragako Rabbi L\u00f6w-ek sortutakoa da. Ez da izaki naturala, baizik eraikuntza magikoa, giza sorkuntza-indarraren adierazpena eta abisua.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-d47b156 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"d47b156\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-ff38c2b elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"ff38c2b\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Hedapen-eremua<\/h3>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-4e49fcc elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"4e49fcc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Golem ez zegoen eskualde edo kokaleku jakin batzuetara mugatuta, baizik judu munduan zehar unibertsalki ezagutua eta gurtua edo begirunez beldurtua zen. Hiri-guneetan zein landa-eskualde periferikoetan, gizarte-eliteen artean zein herri xehean, entitate honen esanahi espirituala edo kulturala etengabe onartua eta unibertsala zen.<\/p><p>Golem-en narrazioa judu komunitateekin batera Europan zehar zabaldu zen, eta oro har ezaugarri berak mantendu zituen: buztinezko irudia, bizitza ematen zuen inskripzioa, sortzaile jakintsua. Bertsio ezagunena hain zuzen Pragari eta Rabbi L\u00f6w-i lotu izanak erakusten du zein estu lotuta zegoen gaia bertako komunitatearen norberatasunarekin, zeinak golem-ean estutasun-garaietako babesle bat ikusten zuen. Argitalpenen eta ahozko transmisioaren bidez, Pragako bertsioa Bohemiatik askoz haratago zabaldu zen.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-db03c39 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"db03c39\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-229a87b e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"229a87b\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-1f471fc elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"1f471fc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Iturri-egoera<\/h3>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-36b1201 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"36b1201\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Iturri nagusiak dira Sefer Yetzirah (testu antzinakoa, golem interpretazioak 12. 16. mendeetan), Maharal kondairak (ahoz\/idatziz Shevet Judah-en, David Gans-en Tzemach David-en, 16. 17. mendeetan), <span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Judu mistika, Sefer Yetzira, Sohar eta eskola lurianikoa lan nagusi gisa dituena.\">Kabbala<\/span>-idazkiak (Abulafia, Luria, Vital, 13. 16. mendeetan). Aldia: 3. 17. mendeak (kontzeptu-geruzatzea).<\/p><p>Hizkuntza-eremua: hebreera, gerora alemana, yiddisha. Geografikoki: Europa erdialdea (Bohemia, Polonia), gerora literaturan mundu osoan. Ikertzaileak: <span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Erlijio-historialari israeldarra (1897-1982); Kabbala ikerketa modernoaren sortzailea.\">Gershom Scholem<\/span> (Major Trends), Moshe Idel (The Golem: Jewish Magical Traditions), Wolfram Brandes (Golem-<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkoarekiko esperientzia zuzenean oinarritutako korronte erlijiosoa.\" tabindex=\"0\">mistika<\/span> Europa erdialdean), Yehuda Liebes, Elliot Wolfson.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3ae0637c e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"3ae0637c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-31d07739 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"31d07739\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Izendapena eta idazkerak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-b7642947 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"b7642947\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-a086266 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"a086266\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Golem hainbat iturri eta tradizio artistikotan behin eta berriz agertzen diren ikonografia-elementu jakinekin irudikatzen da, eta elementu horiek nahiko iraunkorrak dira hamarkadetan eta eremu geografiko ezberdinetan zehar. Elementu horiek ez dira apaingarri hutsak edo ausaz aukeratuak, sakon sinbolikoak baizik, eta esanahi handia dute.<\/p><p>Golemean, kontakizunaren elementu bakoitzak esanahia dauka: buztina Adamek lurretik sortu izanari egiten dio erreferentzia; bekokiko emet (egia) idatzia haren izatearen etengailua da aldi berean, izan ere lehen letra ezabatzeak met (hilik) bihurtzen du, eta horrek biziberritzeari amaiera ematen dio. Hebrear letrak eta haien interpretazio kabalistikoa ezagutzen zuenak, Golemaren kontakizunean hizkuntzaren indarraz eta gizakiaren sorkuntzaren mugez zerbait irakurtzen zuen. Gestaltaren mutu-izaera, indarra eta menekotasuna ere ezaugarri finko eta tradizioz jasoak dira.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-709a44a8 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"709a44a8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-2f585873 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"2f585873\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Izaera-ezaugarriak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-70621c12 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"70621c12\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-4296eb49 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"4296eb49\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Golem judaismoaren praktika erlijiosoan, eguneroko errituetan eta eguneroko ulermenean funtsezkoa izan zen. Jendeak bizitzako egoera larri edo jakin batzuetan, edo urteko une erritual jakinetan, entitate honengana jotzen zuen, egitura zorrotza zuten eta askotan konplexuak ziren erritual, otoitz edo eskaintzen bidez.<\/p><p>Golem baten sorkuntza judu tradizioan inoiz ez zen edonoren esku-hartze librea izan, jakintza-praktika baizik: Sefer Jezira liburua ikasita eta konbinazio hizkietako kabalistikoak ezagututa egiten zen. Pragako legendan, hain zuzen, ez da edozein artisau, XVI. mendeko Talmud-jakitun aitortua den Rabbi L\u00f6w baizik, arau tradizionalen arabera buztin-figura biziarazten duena.<\/p><p>Golemaren ideiak Sefer Jeziratik Erdi Aroko iruzkinetatik XVI. mendeko Pragako legendaraino jarraitu daiteke, eta horrek erakusten du letra-artearen bidez biziarazitako gestalt baten ideia judu literaturan denboran zehar iraun izan zela. Figuraren funtzioak aldatu ziren: testu kabalistikoetan Golemaren sorkuntza maisutasun mistikoaren froga izan zen; Pragako kontakizunean Golemak juduen komunitatea salaketa eta erasoetatik babesten du; etxeko zerbitzari gisa lan sinpleak ere egiten ditu.<\/p><h3>Itxura eta sinbolismoa<\/h3><p>Golem masiboa eta neurriz kanpokoa den bezala irudikatzen da, lur edo buztinez eginda, gizakiaren itxurakoa baina osatugabea. Batzuetan Jainkoaren izena idatzita du. Aurpegia adierazpenik gabekoa da. Letra bat ezabatuz, Emet Met (heriotza) bihurtzen da. Indarra eta higiezintasuna dira haren ezaugarriak.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-44e71476 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"44e71476\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3c1fc3f0 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"3c1fc3f0\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Fitxa: Golem<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-84f33b8e e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"84f33b8e\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-hqkdc67p elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"hqkdc67p\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Golemaren fitxa honek aztertzen ditu haren jatorri kosmikoa (sorkuntza-<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkoarekiko esperientzia zuzenean oinarritutako korronte erlijiosoa.\" tabindex=\"0\">mistika<\/span>), babes-izaki magiko gisako funtzioa, morfologia (buztin-figura, askotan mutua), esnatzeko praktikak (letra-<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Gauzen ibilbidean berariazko ekintza edo formulen bidez eragin nahi duten praktikak.\" tabindex=\"0\">magia<\/span>, Sefer Yetzirah), Golemak sortu zituzten talde sozialak, eta Homunculus eta beste tradizioetako bizitza artifizialen paralelo kulturalak.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-pemmx7c5 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"pemmx7c5\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-pemmx7c1 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"pemmx7c1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-qh9oavvu iwg-steckbrief-card e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"qh9oavvu\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-awzx8k2k elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"awzx8k2k\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Tradizioa<\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-x6rowhv0 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"x6rowhv0\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Golema kabbalistikaren <span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Jainkoarekiko esperientzia zuzenean oinarritutako korronte erlijiosoa; funtsezkoa da tradizio judu, kristau eta musulmanean.\">mistikan<\/span> sortu zen, 12. eta 13. mendeetan, geroagoko lorpenekin 15. eta 16. mendeetan (Maharal <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kondaira eraikitzailea, gehienetan santuen bizitzari buruzkoa.\" tabindex=\"0\">legenda<\/span>). Jatorri geografikoa: Europa Erdialdea, bereziki Bohemia (Praga), Polonia eta Rhin ibaiaren alemaniar eskualdeak.<\/p><p>Jatorri kulturala: judu kabbalah, sorkuntza-ideia platonikoak (demiurgoa), Sefer Yetzirah-en erabilerako <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkoarekiko esperientzia zuzenean oinarritutako korronte erlijiosoa.\" tabindex=\"0\">mistika<\/span>, praktika rabinikoko <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Ekintza edo formula berezien bidez gauzen bilakaeran esku hartu nahi duten praktikak.\" tabindex=\"0\">magia<\/span>. Data ezar daitezkeen lehen aipamenak: Sefer Hasidim (Errukitsuen liburua, k. 1200), ondoren Maharal-en istorioak (16. eta 17. mendeetan; literaturan 19. mendetik dokumentatuak). Bilakaera historikoa: abstrakziotik (lehen kabbalah: golem kosmikoa) <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kondaira eraikitzailea, gehienetan santuen bizitzari buruzkoa.\" tabindex=\"0\">legendara<\/span> (Pragako golema, irudi zehatza).<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-8e3o4kxs iwg-steckbrief-card e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"8e3o4kxs\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-08rkdgov elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"08rkdgov\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Erreferentzia<\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-uwjelx8s elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"uwjelx8s\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Golemaren sorkuntza errabino, kabalista eta jakintsu magikoen praktika izan zen, magiako elite baten praktika, ez laikoena. Aitzakiak: komunitatearen defentsa (<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kontakizun eraikitzailea, gehienetan santuen bizitzari buruzkoa.\" tabindex=\"0\">legenda<\/span>: judu-aurkako pogromoak), mirarien erakuspena, hasiera mistiko-<span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Ordena erlijioso edo esoteriko batean sarrera erritual bidez egitea; askotan heriotza eta berpiztea sinbolikoki lotuta.\">ekimena<\/span> (Sefer Yetzirah ikastea = esnatzeko gaitasuna), heldutasun espiritualaren zeinua. Testuinguru soziala: jazarpena eta babes-bilaketa, errabino-legitimazioaren kultura, judu-sufrimendua enigma mistiko gisa (<span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Jainkoaren ahalguztidun izaera eta ontasuna gaitzaren existentziarekin bateragarri egiteko arazo teologikoa.\">teodizia<\/span>). Golemak, psikologikoki, gizaki gainditua babes-fantasia bat zen mundu bidegabe batean.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-jm2n74ec iwg-steckbrief-card e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"jm2n74ec\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-8vufse4c elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"8vufse4c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Forma<\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-mwb9u015 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"mwb9u015\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Golem gizaki-itxurako izaki gisa deskribatzen da, buztin edo lurrez eginda, askotan mutua edo adierazpenik gabea, begi handi finko eta geldiekin edo idazkunik gabeko bekokiarekin. Ezaugarriak: batzuetan bekokian \u00abEmet\u00bb (egia) <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Euskarri gogor batean marraztu edo zizelkatutako testua.\" tabindex=\"0\">idazkuna<\/span> edo Jainkoaren izena duen zigilua.<\/p><p>Legendaz, Pragako Golem kolore marroi ilunekoa da, erraldoia (gizakiaren gainetik), higiezina esnatu arte, eta gero automatikoki men-egilea. Arte modernoan (K\u00e4the Kollwitz, E.T.A. Hoffmann) tragikoagoa da: sorkari isolatua, ez munstroa. Kolorea: marroia, grisa, lur-kolorea. Ez du aura naturaz gaindikorik, materialtasun trinko eta itzalia baizik.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-pemmx7c2 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"pemmx7c2\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-37ss2yr6 iwg-steckbrief-card e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"37ss2yr6\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3v0wp3wx elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"3v0wp3wx\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Jarduera<\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-w3247g2m elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"w3247g2m\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<strong>Eragin-eremua:<\/strong><p>Golemak nagusiki babes-figura eta tresna magiko gisa jarduten du. Historikoki dokumentatuta dago Golemak zaindari pertsonal gisa erabiltzen zirela XVI. mendeko Pragan, Rabbi Jehuda Loew ben Bezalelen agindupean, bereziki pogromoetatik babesteko.<\/p><p>Sefer Yetzirah tradizioak sorkuntza letren eta Jainkoaren izenen bidez azaltzen du printzipio kosmogoniko gisa; Golemak hizkuntzaren bidezko materiaren itxuraketa gorpuzten du. Ondorengo sistema kabalistikoetan Golemak Sortzailea eta sortua bereizten dituen muga irudikatzen du: kontzientea den baina nahimen askerik gabeko gauza bat, buztinez eta idazkeraz eginiko automata bat.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-0qpjal9w iwg-steckbrief-card e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"0qpjal9w\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-6ndoih0o elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"6ndoih0o\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Babeserako baliabideak<\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-6684tyh9 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"6684tyh9\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Golema ez da deabruak bezala kontrolatu edo lotu behar, ez baita izaki gaiztoa, tresna baizik. Golem-aren gehiegikeriaren aurkako babesa: kontrol rabinikoa eta bereizmena (asmo egokia, hitzezko <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Ekintza edo formula berezien bidez gauzen joanean eragin nahi duten praktikak.\" tabindex=\"0\">magia<\/span> egokia), muga etikoa (Golema Shabbatean edo eginkizuna bete ondoren suntsitzea), arriskuaz kontzientzia hartzea (Golema kontrolik gabe kaosaren tresna bihur daiteke).<\/p><p>Praktikan: <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Euskarri sendo batean zizelkatutako edo grabatutako testua.\" tabindex=\"0\">inskripzioa<\/span> kentzea edo izenen loturaren desegitea. Teologikoki: sortze-mugarekiko errespetua (Jainkoak bakarrik sortzen du benetan; gizakiak imitatu baino ez du egiten).<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3lfi7x32 iwg-steckbrief-card e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"3lfi7x32\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-0kg99ga1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"0kg99ga1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Pareko izakiak<\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-n0fum6kp elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"n0fum6kp\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Antzeko irudiak dira Europako <span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Naturaren filosofia eta zeinu-jakintza uztartzen dituen aro modernoaren aurreko jakintza; substantziaren eraldaketa barne-eraldaketa gisa lantzen du.\">alkimiako<\/span> Homunculusa (Paracelsus, Faust <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kondaira eraikitzailea, gehienetan santuen bizitzari buruzkoa.\" tabindex=\"0\">kondaira<\/span>), hinduismoaren <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kultura bateko jainko-narrazio zaharren multzo osoa.\" tabindex=\"0\">mitologiako<\/span> golemak (Shakti sorkuntzak), Txinako buztinezko gudariak (Qin-en terrakota), Bibliako Adam (buztina + hitz jainkotiarra), eta zientzia-fikzio modernoko golemak (Frankenstein Golem-aren jarraitzaile literario gisa). Guztiek partekatzen dute: bizitza artifiziala, magikoki edo zientifikoki sortua, moralki anbibalentea, giza indarra gainditzen duena.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5a584676 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"5a584676\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-6d0757bf elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"6d0757bf\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Golema, beste kulturetako paraleloak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-60563f68 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"60563f68\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5a93fdd6 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"5a93fdd6\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<h3>Ebokazio eta lotura-erritualak<\/h3><p>Sefer Yetzirah metodoak hebreerazko 22 letren konbinazioak eta jainkozko izenen inguruko meditazio permutatiboak eskatzen ditu. Maharal-en metodoak letra-konbinazioak eta Shem ha-Meforasch (72 izeneko <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Ekintza edo formula berezien bidez gauzen joanean eragin nahi duten praktikak.\" tabindex=\"0\">magia<\/span>) erabiltzen zituen. &#8220;Emet&#8221;-en (Egia) azken Aleph letra ezabatzea \u2192 &#8220;Met&#8221; (Heriotza) desaktibazio-mekanismo gisa jotzen zen. Pragako <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kondaira eraikitzailea, gehienetan santuen bizitzari buruzkoa.\" tabindex=\"0\">kondairak<\/span> ahoz transmititutako formulak jasotzen ditu; lekukotasun idatzi historikoak zatikakoak dira.<\/p><h3>Idazkera- eta izen-magia<\/h3><p>Golemaren bekokian dagoen <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Euskarri sendo batean zizelkatutako edo grabatutako testua.\" tabindex=\"0\">inskripzioa<\/span>, normalean &#8220;Emet&#8221; (Egia), letren kabalako mistikan oinarritzen da. Iturri rabinikoek Bahir eta Zoharren ere agertzen diren teknika permutatiboak iradokitzen dituzte. <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Esanahi erlijioso edo kultural bat duten ekintza sinbolikoen segida arautua.\" tabindex=\"0\">Erritual<\/span> hori Kabala praktikoari dagokio, Gedaliah ibn Yahyak XVI. mendean dokumentatu zuena.<\/p><h3>Babes-sinboloak eta amuletoak<\/h3><p>Golema bera dabilen <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Babeserako edo zorigaitza uxatzeko eragina egotzi zaion gainean eramaten den objektua.\" tabindex=\"0\">amuletoa<\/span> da, bere gorputzak zeinu eragingarria darama. <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Ekintza edo formula berezien bidez gauzen joanean eragin nahi duten praktikak.\" tabindex=\"0\">Magiako<\/span> objektu gisa, Golema kabalako ohar-bildumetan agertzen da materia-agerpenaren eredu bezala. Antzeko babes-praktikak dira Serfen (lotura-formulak) eta Yichudim (izen-konbinazioak) pergaminoetan erabiltzea.<\/p>\n<p><strong>Tradizio judua:<\/strong> Golema erabat judua da; ez dago beste tradizio judurik hura gabe. Baina Bibliako Adam da aurrekari zuzena: &#8220;Jainkoak Adam hautsetik moldatu zuen eta bizia arnastu zion&#8221; (Hasiera 2:7).<\/p><p>Mistikoek hau Golemen sortze-eredu gisa interpretatu zuten. <span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Judu mistika, Sefer Yetzira, Zohar eta eskola lurianikoa lan nagusi dituena.\">Kabalak<\/span> letren indarra azpimarratzen du, bereziki Jainkoaren izenaren hiru letrak, printzipio bizigarri gisa. Etika rabinikoa: Golema tresna da, ez pertsona; baina erantzukizun-inplikazio sendoekin.<\/p><p><strong>Grezia-erromatar mundua:<\/strong> Platonen Demiurgoak (artisau-jainkoa) mundu materiala sortzen du, Golemaren sorkuntzaren antzera. Prometeok gizakiak buztinez moldatzen ditu (buztinezko sortze-<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkoei, jatorriei eta munduaren ordenari buruzko narrazio zaharra.\" tabindex=\"0\">mitoaren<\/span> greziar oihartzuna, bide batez). Hefestok giza mekanikoak sortzen ditu (urrezko automak). Ez dago jarraipen zuzenik, baina antzekotasun estrukturala bai: gizakiak sortutako entitateak, jainkozko imitazioa.<\/p><p><strong>Mesopotamia:<\/strong> Enuma Elish: Mardukek gizakiak menderatutako deabruaren odoletik sortzen ditu, jatorrizko materialetik sorkuntza magikoa. Ez dago buztinezko golemik, baina bai bizitza artifizial magikoa sortzea. Antzeko <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Jainkoari eta erlijio bateko sinesmenari buruzko doktrina zientifikoa.\" tabindex=\"0\">teologia<\/span>: giza bizitza jainkoen tresna magiko gisa.<\/p><p><strong>India\/Asia:<\/strong> Hindu <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kultura bateko jainko-narrazio zaharren multzo osoa.\" tabindex=\"0\">mitologia<\/span>: Durgak edo Shivak Shakti-agerpenak sortzen dituzte nahimenaren\/energiaren bidez, Golemaren esnaraztearen antzera. Kali irudiak beren kabuz bizidunak dira, kanpoko sorkuntzarik gabe. Buddhista Yidamak jainko bisualizatuak dira, ez materialki gorpuzten diren golemak bezala. Tibeteko magia: Tulpak (kontzentrazioaren bidez bizirarazitako pentsamendu-formak) baliteke paralelorik hurbilena izatea, baina material izan beharrean immaterialak dira.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpac49763 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cpac49763\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpcddfbc6 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cpcddfbc6\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Golem hitza: Bibliatik buztinezko irudira<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpb1b272e e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"cpb1b272e\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpb8526b9 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cpb8526b9\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Hebreerazko <em>golem<\/em> hitza Biblia Hebrearrean behin bakarrik agertzen da, Salmoen liburuan, non forma gabeko masa edo amaitu gabeko egoera bat izendatzen duen, kasu horretan oraindik osatu gabeko gorputz bati erreferentzia eginez. Amaitu gabekotasun, gordintasun eta oraindik osatu gabekotasun horren oinarrizko esanahi horretatik garatu zen hitzaren geroko erabilera.<\/p><p>Literatura errabinikoan <em>golem<\/em> hitzak zenbait erabilera izan ditu, esaterako pertsona ezjakin edo mentalki amaitu gabeko baten izendatzeko, edo oraindik behin betiko forma hartu ez duen objektu baterako.<\/p><p><span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Judaismo errabinikoaren obra nagusia, tradizio erlijiosoaren azalpenarekin.\" tabindex=\"0\">Talmud<\/span> babiloniarraren pasarte oso eztabaidatu batean kontatzen da jakintsu batek gizaki bat sortu zuela eta beste jakintsu batengana bidali zuela; azken hori sorkariarekin hitz egin zuen, baina erantzunik ez zuenez jaso, hautsetara itzularazi zuen.<\/p><p>Pasarte berean aipatzen da bi jakintsu aldiro txahal bat sortzen aritzen zirela. Ohar labur horiek dira jakintsu jakintsuek beren jakintzaren bidez izaki biziak sor ditzaketen ideiaren lehen aztarnak.<\/p><p>Talmuden aipamen labur horretatik buztinez moldatutako eta letra edo Jainkoaren izen baten bidez bizirik jarritako izaki baten kontzeptu landura egindako jauzia Erdi Arora arte ez zen gauzatu.<\/p><p>Ideia hori, beraz, hasieratik itxi eta osatutako narrazio gisa ez zegoen, mendez mende sakabanatutako elementuetatik pixkanaka eratu zen baizik. Golemaren ulermenerako garrantzitsua da garapen hori kontuan hartzea, tradizio bakar eta zahar bat aurretiaz suposatu beharrean.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp5c39f58 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp5c39f58\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpa2f7236 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cpa2f7236\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Sefer Jezira eta Erdi Aroko sorkuntza-praktika<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpa34f4f1 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"cpa34f4f1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp05fc40e elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp05fc40e\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Golemaren ideiaren historian gako-rol bat betetzen du <em>Sefer Jezira<\/em> liburuak, Sorkuntzaren liburua, testu labur eta datatzeko zaila bat, munduaren sorrera alfabeto hebrearraren letrekin eta zenbakiekin lotzen duena.<\/p><p>Erdi Aroko juduen jakintsuek, bereziki eremu askenaziarrean, obra hori eskuliburu gisa ere irakurri zuten. Letren konbinazioak zuzen menperatzen zituenak, ideia horren arabera, hizkuntzan datzan indar sortzailean parte hartu ahal zuen.<\/p><p>Ingurune horretatik datoz golem bat nola sortzen zen zehazten duten lehen deskribapen zabalagoak. Lurrezko giza itxurako figura bat moldatzeaz, inguraketak egiteaz, eta letra-konbinazioak eta izenak esan edo idazteaz hitz egiten da.<\/p><p>Deskribapen horiek maiz tentsio egoeran daude: praktika posible bat azaltzen dute, baina aldi berean haren arriskutsutasuna edo halako egite batek eskatzen duen apaltasuna azpimarratzen dute. Golem bat sortzen duen gizakia sorkuntzaren egitea imitatzen ari da, eta horrekin muga bati hurbiltzen da.<\/p><p>Ikerketak, hemen bereziki Gershom Scholemek golemaren ideiari buruz egindako ikerketa oinarrizkoa aipatu behar da, azaldu du testu horietan golema hasieran ez zela hain zuzen laguntzaile erabilgarri bat, baizik eta ezagutza eta debozio objektu bat.<\/p><p>Sorkuntzak azterketa mistikoari, sorkuntza-prozesuaren berregiteari zerbitzatzen zion, ez helburu praktikoei. Golema langile laguntzaile eta komunitate baten babesle gisa material horren geroagoko garapen bat da.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp3db2ced e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp3db2ced\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp27f5120 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp27f5120\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Pragako golema eta L\u00f6w rabbia: kondairaren sorrera<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpa2cae17 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"cpa2cae17\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp0770e35 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp0770e35\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Gaur egun ezagunena den golem-narrazioa Pragako golemaren istorioa da, Jehuda L\u00f6w ben Bezalel jakintsuak, Pragako Maharal deiturikoak, hamaseigarren mendean sortu zuela dioena, judu komunitatea babesteko.<\/p><p>Nabarmentzekoa da golem materialaren eta Maharalen pertsona historikoaren lotura hori hamaseigarren eta hamazazpigarren mendeko iturrietan ez dagoela egiaztaturik. Maharal jakintsu garrantzitsu bat izan zen, baina garaikideen lekukotasunek ez dute golemarekin lotzen.<\/p><p>Ikerketak Pragako <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kondaira hezigarri bat, gehienetan santuen bizitzari buruzkoa.\" tabindex=\"0\">kondairaren<\/span> eraketa hamazortzigarren mendearen amaieran eta bereziki hemeretzigarren mendean kokatzen du.<\/p><p>Garai horretan sortu ziren bilduma eta bertsio berriak, golema Pragarekin eta L\u00f6w rabbiarekin sendo lotu zutenak, eta narrazioari elementu berriak gehitu zizkiotenak, hala nola golemaren ahoan bizia ematen zion papertxoa, larunbatero egiten zen desaktibazioa, eta azkenean kontrola galtzen zuen sorkariaren gaia.<\/p><p>Bereziki eragin handiko bilduma bat hogeigarren mendearen hasieran argitaratu zen, eta <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Kondaira hezigarri bat, gehienetan santuen bizitzari buruzkoa.\" tabindex=\"0\">kondairari<\/span> gaur egun ezaguna den forma eman zion.<\/p><p>Horrela, Pragako golema tradizio bat da, ematen duena baino gazteagoa dena.<\/p><p>Erdi Aroko material mistiko bat Aro Modernoko pertsona historiko batekin lotzen du, baina lotura hori bera Aro Modernokoa da. Horrek ez du haren eragin kulturala gutxitzen, aitzitik: hain zuzen ere geroko forma literario landu horretan bihurtu da golema Europako narrazio-kulturaren funtsezko osagai bat.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpfd4d3fb e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cpfd4d3fb\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp40d9c26 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp40d9c26\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Harrera: beldurrezko eleberritik teknologiaren sinbolora<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp9000c67 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"cp9000c67\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cpadbf7af elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cpadbf7af\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><span data-nosnippet>Hogeigarren mendean, Golem literatura, zinema eta artearen gai ugari landutako bilakatu zen. Gustav Meyrinken <em>Der Golem<\/em> eleberriak, 1915ean argitaratuak, figura hori gutxiago erabiltzen du izaki jarduera duen gisa, eta gehiago Praga hiriko judu auzoaren giro eta psikologia adierazteko <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Arte edo narrazio batean errepikatzen den eduki elementua.\" tabindex=\"0\">motibo<\/span> gisa.<\/span><\/p><p><span data-nosnippet>Urte gutxi geroago, zinema mutu film ugari sortu ziren, eta horien artean ezagunena Paul Wegenerrek 1920an egindako moldaketa da, Golem-aren irudi bisuala, buztin koloreko itxura astun batekin, sakon markatu zuena.<\/span><\/p><p>Lan horiez gain, Golem bere sorburu erlijiosotik askoz haratago doan <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Ideia abstraktu bat adierazten duen irudi adierazkorra.\" tabindex=\"0\">sinbolo<\/span> bihurtu da. Askotan gizaki artifizialaren ideia modernoen aurrekari gisa interpretatzen da, figura mekanikotik hasi, Mary Shelleyren <em>Frankenstein<\/em>eko munstroa igaro, eta robota eta adimen artifizialera arte.<\/p><p>Interpretazio horretan, Golem-ek galdera bat adierazten du: zer gertatzen da gizakiak bere kontroletik ihes egiten duen izaki bizidun edo jarduera duen zerbait sortzen duenean. Zeregina hitzez hitz hartzeagatik edo gehiago geldiarazi ezin izateagatik arriskutsua bihurtzen den kreaturaren <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Arte edo narrazio batean errepikatzen den eduki elementua.\" tabindex=\"0\">motibo<\/span> da hemen funtsezkoa.<\/p><p><span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijioak sinesmen-loturarik gabe konparatiboki aztertzen dituen zientzia.\" tabindex=\"0\">Erlijio-zientziak<\/span> bereizketa egiteko gomendatzen du hemen. Golem ospetsua teknologiaren aurkako abisu-figura gisa interpretazio moderno bat da, eta zaharragoa den zentzu mistikoa, sorkuntza ikasketa eta <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Erlijio-hausnarketa labur, pertsonala edo komunitarioa.\" tabindex=\"0\">otoitz<\/span> ekintza gisa berregitea, hein handi batean atzean utzi du.<\/p><p>Bi geruza horiek gaiaren historiaren parte dira, baina ez lirateke nahastu behar. Jakintzaz sortutakoaren antzeko ideiak <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/judaismoa\/\">judaismoaren<\/a> beste tradizio batzuetan ere aurki daitezke.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-36dd7469 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"36dd7469\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-13760ab4 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"13760ab4\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Lotura osagarriak<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-28c87796 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"28c87796\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5d6538df elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"5d6538df\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-grl4kl40 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"grl4kl40\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-bzsbfrmh elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"bzsbfrmh\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Bibliografia (aukeraketa)<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-2c13224a e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"2c13224a\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-0eymh9ub elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"0eymh9ub\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<footer class=\"iwg-literatur\" data-nosnippet=\"true\"><ul><li><span data-nosnippet><span class=\"iwg-fachbegriff\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Erlijio-historialari israeldarra (1897\u20131982); kabala-ikerketa modernoaren sortzailea.\">Gershom Scholem<\/span>: <em>Major Trends in Jewish Mysticism<\/em>. Schocken Books, 1954.<\/span><\/li><li><span data-nosnippet>Moshe Idel: <em>Golem: Jewish Magical and Mystical Traditions on the Artificial Anthropoid<\/em>. SUNY Press, 1990.<\/span><\/li><li><span data-nosnippet>Elliot Wolfson: <em>Language, Eros, Being: Kabbalistic Hermeneutics and Poetic Imagination<\/em>. Fordham University Press, 2005.<\/span><\/li><li><span data-nosnippet>Peter Cole (ed.): <em>The Dream of the Poem: Hebrew Poetry from the Bible to the Present<\/em>. Princeton University Press, 2007.<\/span><\/li><\/ul><\/footer>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":3,"featured_media":1608,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"_yoast_wpseo_focuskw":"Golem","_yoast_wpseo_title":"Golem - buztinez edo lurrez sortutako izaki artifiziala","_yoast_wpseo_metadesc":"Golem, judu sorkuntza-mistikan mendeetan zehar transmitituta: buztinezko irudia, Jainkoaren izenaz bizirik jarria, Rabbi Judah Loew-en Pragako kondaira.","_yoast_wpseo_meta-robots-noindex":"","_yoast_wpseo_canonical":"","_angie_page":false,"gefaehrdungsstufe":"2","wesen_kultur":"judentum","wesen_klasse":"geister","footnotes":""},"categories":[],"class_list":["post-200568","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.7 (Yoast SEO v28.3) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Golem - buztinez edo lurrez sortutako izaki artifiziala<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Golem, judu sorkuntza-mistikan mendeetan zehar transmitituta: buztinezko irudia, Jainkoaren izenaz bizirik jarria, Rabbi Judah Loew-en Pragako kondaira.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/golem\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Golem\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Golem, judu sorkuntza-mistikan mendeetan zehar transmitituta: buztinezko irudia, Jainkoaren izenaz bizirik jarria, Rabbi Judah Loew-en Pragako kondaira.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/golem\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"iWell Guard\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-09-07T14:13:09+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/geister_judentum_golem.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/golem\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/golem\\\/\",\"name\":\"Golem - buztinez edo lurrez sortutako izaki artifiziala\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/golem\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/golem\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/geister_judentum_golem.webp\",\"datePublished\":\"2026-09-07T14:09:41+00:00\",\"dateModified\":\"2026-09-07T14:13:09+00:00\",\"description\":\"Golem, judu sorkuntza-mistikan mendeetan zehar transmitituta: buztinezko irudia, Jainkoaren izenaz bizirik jarria, Rabbi Judah Loew-en Pragako kondaira.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/golem\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/golem\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/golem\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/geister_judentum_golem.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/geister_judentum_golem.webp\",\"width\":1024,\"height\":1536,\"caption\":\"Judaismo tradizioko izpirituak.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/golem\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Start\",\"item\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/?page_id=200284\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Golem\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/\",\"name\":\"iWell Guard\",\"description\":\"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Ittermann electronic GmbH\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"width\":1182,\"height\":237,\"caption\":\"Ittermann electronic GmbH\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/pantip.com\\\/profile\\\/9367242\",\"https:\\\/\\\/micro.blog\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.diggerslist.com\\\/iwellguard\\\/about\",\"https:\\\/\\\/skitterphoto.com\\\/photographers\\\/2870314\\\/iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/iwellguard.wordpress.com\\\/2026\\\/06\\\/06\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/hub.docker.com\\\/u\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.pinterest.com\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/bit.ly\\\/m\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/entre-vos-mains.alsace.eu\\\/profiles\\\/iwellguard\\\/activity\",\"https:\\\/\\\/gravatar.com\\\/reallybeded8fd34\",\"https:\\\/\\\/naijamatta.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.goodreads.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/profile.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/experiment.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/wakelet.com\\\/@iWellGuard82270\",\"https:\\\/\\\/www.chordie.com\\\/forum\\\/profile.php?id=2555664\",\"https:\\\/\\\/www.instapaper.com\\\/p\\\/17757966\",\"https:\\\/\\\/www.mapleprimes.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/businesslistingplus.com\\\/profile\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/telegra.ph\\\/iWell-Guard-06-06\",\"https:\\\/\\\/pbase.com\\\/iwellguard\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/b.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/20260607#bookmark-4788405196491818882\",\"https:\\\/\\\/fliphtml5.com\\\/home\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/anyflip.com\\\/homepage\\\/cmiwl#About\",\"https:\\\/\\\/transfur.com\\\/Users\\\/iwellguard\",\"http:\\\/\\\/delphi.larsbo.org\\\/user\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/jobs.lajobsportal.org\\\/profiles\\\/8380803-iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/md.chaosdorf.de\\\/s\\\/jfbe5SBdJD\",\"https:\\\/\\\/www.lingvolive.com\\\/en-us\\\/profile\\\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\\\/translations\",\"https:\\\/\\\/www.fitday.com\\\/fitness\\\/forums\\\/members\\\/iwellguard.html\",\"https:\\\/\\\/www.mymeetbook.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/pxhere.com\\\/en\\\/photographer-me\\\/5040798\",\"https:\\\/\\\/disqus.com\\\/by\\\/iwellguard\\\/about\\\/\",\"https:\\\/\\\/pastelink.net\\\/hjwciqwq\",\"https:\\\/\\\/pubhtml5.com\\\/homepage\\\/scjhn\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.bitchute.com\\\/channel\\\/2O2eOKzNqujT\",\"https:\\\/\\\/audiomack.com\\\/iwellguard\"]},{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/golem\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/golem\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Ralf Ittermann\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f\"},\"headline\":\"Golem\",\"datePublished\":\"2026-09-07T14:09:41+00:00\",\"dateModified\":\"2026-09-07T14:13:09+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/golem\\\/\"},\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/eu\\\/golem\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/geister_judentum_golem.webp\",\"inLanguage\":\"eu\",\"description\":\"Golem, judu sorkuntza-mistikan mendeetan zehar transmitituta: buztinezko irudia, Jainkoaren izenaz bizirik jarria, Rabbi Judah Loew-en Pragako kondaira.\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Golem - buztinez edo lurrez sortutako izaki artifiziala","description":"Golem, judu sorkuntza-mistikan mendeetan zehar transmitituta: buztinezko irudia, Jainkoaren izenaz bizirik jarria, Rabbi Judah Loew-en Pragako kondaira.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/golem\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Golem","og_description":"Golem, judu sorkuntza-mistikan mendeetan zehar transmitituta: buztinezko irudia, Jainkoaren izenaz bizirik jarria, Rabbi Judah Loew-en Pragako kondaira.","og_url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/golem\/","og_site_name":"iWell Guard","article_modified_time":"2026-09-07T14:13:09+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":1536,"url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/geister_judentum_golem.webp","type":"image\/webp"}],"twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/golem\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/golem\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Golem","datePublished":"2026-09-07T14:09:41+00:00","dateModified":"2026-09-07T14:13:09+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/golem\/"},"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/golem\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/geister_judentum_golem.webp","inLanguage":"eu","description":"Golem, judu sorkuntza-mistikan mendeetan zehar transmitituta: buztinezko irudia, Jainkoaren izenaz bizirik jarria, Rabbi Judah Loew-en Pragako kondaira."},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/golem\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/golem\/","name":"Golem - buztinez edo lurrez sortutako izaki artifiziala","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/golem\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/golem\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/geister_judentum_golem.webp","datePublished":"2026-09-07T14:09:41+00:00","dateModified":"2026-09-07T14:13:09+00:00","description":"Golem, judu sorkuntza-mistikan mendeetan zehar transmitituta: buztinezko irudia, Jainkoaren izenaz bizirik jarria, Rabbi Judah Loew-en Pragako kondaira.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/golem\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/golem\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/golem\/#primaryimage","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/geister_judentum_golem.webp","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/geister_judentum_golem.webp","width":1024,"height":1536,"caption":"Judaismo tradizioko izpirituak."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/golem\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Start","item":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/?page_id=200284"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Golem"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#website","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/","name":"iWell Guard","description":"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen","publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","width":1182,"height":237,"caption":"Ittermann electronic GmbH"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/pantip.com\/profile\/9367242","https:\/\/micro.blog\/iwellguard","https:\/\/www.diggerslist.com\/iwellguard\/about","https:\/\/skitterphoto.com\/photographers\/2870314\/iwell-guard","https:\/\/iwellguard.wordpress.com\/2026\/06\/06\/iwell-guard\/","https:\/\/hub.docker.com\/u\/iwellguard","https:\/\/www.pinterest.com\/iwellguard\/","https:\/\/bit.ly\/m\/iwellguard","https:\/\/entre-vos-mains.alsace.eu\/profiles\/iwellguard\/activity","https:\/\/gravatar.com\/reallybeded8fd34","https:\/\/naijamatta.com\/iwellguard","https:\/\/www.goodreads.com\/iwellguard","https:\/\/profile.hatena.ne.jp\/iwellguard\/","https:\/\/experiment.com\/users\/iwellguard","https:\/\/wakelet.com\/@iWellGuard82270","https:\/\/www.chordie.com\/forum\/profile.php?id=2555664","https:\/\/www.instapaper.com\/p\/17757966","https:\/\/www.mapleprimes.com\/users\/iwellguard","https:\/\/businesslistingplus.com\/profile\/iwell-guard\/","https:\/\/telegra.ph\/iWell-Guard-06-06","https:\/\/pbase.com\/iwellguard\/iwellguard","https:\/\/b.hatena.ne.jp\/iwellguard\/20260607#bookmark-4788405196491818882","https:\/\/fliphtml5.com\/home\/iwellguard","https:\/\/anyflip.com\/homepage\/cmiwl#About","https:\/\/transfur.com\/Users\/iwellguard","http:\/\/delphi.larsbo.org\/user\/iwellguard","https:\/\/jobs.lajobsportal.org\/profiles\/8380803-iwell-guard","https:\/\/md.chaosdorf.de\/s\/jfbe5SBdJD","https:\/\/www.lingvolive.com\/en-us\/profile\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\/translations","https:\/\/www.fitday.com\/fitness\/forums\/members\/iwellguard.html","https:\/\/www.mymeetbook.com\/iwellguard","https:\/\/pxhere.com\/en\/photographer-me\/5040798","https:\/\/disqus.com\/by\/iwellguard\/about\/","https:\/\/pastelink.net\/hjwciqwq","https:\/\/pubhtml5.com\/homepage\/scjhn\/","https:\/\/www.bitchute.com\/channel\/2O2eOKzNqujT","https:\/\/audiomack.com\/iwellguard"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f","name":"Ralf Ittermann","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","caption":"Ralf Ittermann"},"givenName":"Ralf","familyName":"Ittermann","jobTitle":"Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer und redaktioneller Verantwortlicher","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/author\/claude\/","description":"Ralf Ittermann ist Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer der Ittermann electronic GmbH und redaktioneller Verantwortlicher des iWell-Guard-Lexikons. Er verbindet langj\u00e4hrige Erfahrung in der Pr\u00e4zisionsfertigung mit medialer Praxis und religionsgeschichtlicher Quellenarbeit.","worksFor":{"@type":"Organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/ittermann.de\/","address":{"@type":"PostalAddress","streetAddress":"K\u00f6hlergasse 16-18","postalCode":"99842","addressLocality":"Ruhla","addressCountry":"DE"}},"knowsAbout":["Religionsgeschichte","Mythologie","Mediale Praxis","Energetische Diagnostik","Schutzpraxis","Volksglauben","Westliche Esoterik"]},{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/golem\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/golem\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Golem","datePublished":"2026-09-07T14:09:41+00:00","dateModified":"2026-09-07T14:13:09+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/golem\/"},"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/golem\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/geister_judentum_golem.webp","inLanguage":"eu","description":"Golem, judu sorkuntza-mistikan mendeetan zehar transmitituta: buztinezko irudia, Jainkoaren izenaz bizirik jarria, Rabbi Judah Loew-en Pragako kondaira."}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/200568","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=200568"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/200568\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1608"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=200568"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=200568"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}