{"id":15054,"date":"2026-05-13T20:29:21","date_gmt":"2026-05-13T20:29:21","guid":{"rendered":"https:\/\/iwell-guard.com\/yer-sub-2\/"},"modified":"2026-06-18T12:05:08","modified_gmt":"2026-06-18T12:05:08","slug":"yer-sub","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/yer-sub\/","title":{"rendered":"Yer-Sub \u2013 esp\u00edritu de la tierra y el agua de los turcos"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"15054\" class=\"elementor elementor-15054 elementor-2638 elementor-bc-flex-widget\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-hero e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yersub-hero\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-hl e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yersub-hl\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-htxt e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yersub-htxt\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-h1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yersub-h1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Yer-Sub, antigua potencia t\u00farquica de tierra y agua del suelo sagrado<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-lead elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yersub-lead\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Yer-Sub (turco antiguo <em>Yer-Sub<\/em>, \u00abTierra-Agua\u00bb) es la potencia numinosa conjunta del suelo sagrado y las aguas sagradas en el sistema religioso turco antiguo y siberiano-tengristista. Complementa a Tengri \u2013arriba\u2013 y a Umai \u2013en el medio\u2013 formando una tr\u00edada cosmol\u00f3gica.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-pillc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yersub-pillc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-pills elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-yersub-pills\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"iwg-pill-row\"><span class=\"iwg-klasse-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Esp\u00edritu de la naturaleza de la tradici\u00f3n Siberia \/ Tengrismo.\">Esp\u00edritu de la naturaleza<\/span><a href=\"\/es\/sibirisch-tengrismus\/\" class=\"iwg-kultur-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Mitolog\u00eda de la tradici\u00f3n Siberia \/ Tengrismo.\">Siberia \/ Tengrismo<\/a><span class=\"iwg-tradition-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Poder de la tierra y el agua.\">Poder de la tierra y el agua<\/span><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-tocc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yersub-tocc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-toc elementor-toc--minimized-on-tablet elementor-widget elementor-widget-table-of-contents\" data-id=\"iwgw-yersub-toc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;headings_by_tags&quot;:[&quot;h2&quot;,&quot;h3&quot;],&quot;minimize_box&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;marker_view&quot;:&quot;bullets&quot;,&quot;no_headings_message&quot;:&quot;Es wurden keine \\u00dcberschriften auf dieser Seite gefunden.&quot;,&quot;exclude_headings_by_selector&quot;:[],&quot;icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;fas fa-circle&quot;,&quot;library&quot;:&quot;fa-solid&quot;,&quot;rendered_tag&quot;:&quot;&lt;svg class=\\&quot;e-font-icon-svg e-fas-circle\\&quot; viewBox=\\&quot;0 0 512 512\\&quot; xmlns=\\&quot;http:\\\/\\\/www.w3.org\\\/2000\\\/svg\\&quot;&gt;&lt;path d=\\&quot;M256 8C119 8 8 119 8 256s111 248 248 248 248-111 248-248S393 8 256 8z\\&quot;&gt;&lt;\\\/path&gt;&lt;\\\/svg&gt;&quot;},&quot;minimized_on&quot;:&quot;tablet&quot;,&quot;hierarchical_view&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;min_height&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"table-of-contents.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__header\">\n\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-toc__header-title\">\n\t\t\t\t\u00cdndice de contenidos\t\t\t<\/h2>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--expand\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-yersub-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Abrir la tabla de contenidos\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--collapse\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-yersub-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Cerrar la tabla de contenidos\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div id=\"elementor-toc__iwgw-yersub-toc\" class=\"elementor-toc__body\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-toc__spinner-container\">\n\t\t\t\t<svg class=\"elementor-toc__spinner eicon-animation-spin e-font-icon-svg e-eicon-loading\" aria-hidden=\"true\" viewBox=\"0 0 1000 1000\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M500 975V858C696 858 858 696 858 500S696 142 500 142 142 304 142 500H25C25 237 238 25 500 25S975 237 975 500 763 975 500 975Z\"><\/path><\/svg>\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-hr e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yersub-hr\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-heroimg iwg-hero-image elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"iwgw-yersub-heroimg\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/geister_sibirisch-tengrismus_yer-sub-683x1024.webp\" class=\"attachment-large size-large wp-image-133225\" alt=\"Yer Sub - esp\u00edritus de la tradici\u00f3n siberiana y tengrista, ilustraci\u00f3n hist\u00f3rica\" srcset=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/geister_sibirisch-tengrismus_yer-sub-683x1024.webp 683w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/geister_sibirisch-tengrismus_yer-sub-200x300.webp 200w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/geister_sibirisch-tengrismus_yer-sub-768x1152.webp 768w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/geister_sibirisch-tengrismus_yer-sub.webp 1024w\" sizes=\"(max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-sec-iwgcomp-yer-sub elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"sec-iwgcomp-yer-sub\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-col-iwgcomp-yer-sub\" data-id=\"col-iwgcomp-yer-sub\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgcomp-yer-sub elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgcomp-yer-sub\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Yer-Sub, el <strong>poder Tierra-Agua<\/strong>, encarna en la tradici\u00f3n turca antigua el suelo sagrado y el elemento fluyente a la vez.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s0 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yersub-s0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s0h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yersub-s0h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Clasificaci\u00f3n y perfil breve<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s0c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yersub-s0c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s0t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yersub-s0t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>A diferencia de los dioses personales <a href=\"\/es\/tengri\/\">Tengri<\/a>, <a href=\"\/es\/umai\/\">Umai<\/a> o <a href=\"\/es\/uelgen\/\">\u00dclgen<\/a>, Yer-Sub no es un individuo, sino un poder colectivo vinculado al lugar.<\/p><p>En las inscripciones de Orch\u00f3n del siglo VIII (K\u00fcl-Tigin, Bilge Kagan, Tonyukuk), Yer-Sub aparece regularmente en una f\u00f3rmula triple: \u00abTengri (Cielo), Umai (Madre) y Yer-Sub (Tierra-Agua) nos han dado la victoria.\u00bb Esta f\u00f3rmula es uno de los testimonios m\u00e1s importantes de la estructura cosmol\u00f3gica del tengrismo turco antiguo.<\/p><p>Dentro de la <a href=\"\/es\/sibirisch-tengrismus\/\">tradici\u00f3n siberiana-tengristista<\/a>, figuras especializadas m\u00e1s tard\u00edas \u2013se\u00f1ores de las monta\u00f1as, esp\u00edritus de manantiales, esp\u00edritus de r\u00edos\u2013 asumen las funciones concretas que originalmente se atribu\u00edan colectivamente a Yer-Sub. De este modo, Yer-Sub se condensa en la historia religiosa posterior en una multiplicidad de esp\u00edritus individuales con nombre propio, sin desaparecer como concepto.<\/p><p>Desde la fenomenolog\u00eda de la religi\u00f3n, Yer-Sub es una lecci\u00f3n magistral sobre la \u00abnuminosidad local\u00bb: a diferencia de las grandes divinidades universales, este poder est\u00e1 ligado al espacio y se concentra en lugares concretos \u2013puertos de monta\u00f1a, manantiales, desembocaduras de r\u00edos, pe\u00f1ascos\u2013. Se sit\u00faa as\u00ed en la misma l\u00ednea que los <em>genii loci<\/em> romanos y los <em>jinushigami<\/em>.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s1 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yersub-s1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s1h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yersub-s1h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Nombre y etimolog\u00eda<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s1c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yersub-s1c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s1t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yersub-s1t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>El nombre es un compuesto dvandva cl\u00e1sico del turco antiguo: <em>yer<\/em> (\u00abtierra, territorio, lugar\u00bb) y <em>sub<\/em> (\u00abagua, manantial, r\u00edo\u00bb). Formaciones comparables est\u00e1n atestiguadas en muchas lenguas indoeuropeas y altaicas; expresan que tierra y agua no se conciben aqu\u00ed como dos cosas separadas, sino como un par inseparable de fundamentos de la vida.<\/p><p>En el mundo mongol, el concepto corresponde parcialmente a <em>gazar usu<\/em> (\u00abtierra-agua\u00bb) o a <em>Et\u00fcgen Eke<\/em> (\u00abMadre Tierra\u00bb). En la propia Siberia, los buriatos conocen los <em>Lus<\/em> (esp\u00edritus de manantiales) y los yakutos conocen a los servidores terrestres de <em>Aar Tojon<\/em>: <em>Aan Alakhchyn<\/em>.<\/p><p>Talat Tekin (1968) aclar\u00f3 el estatus gramatical de <em>yer sub<\/em> como compuesto: no se trata de dos dioses nombrados consecutivamente, sino de un \u00fanico poder con nombre bipartito. Esta observaci\u00f3n ling\u00fc\u00edstica tiene consecuencias para la ciencia de las religiones, ya que implica una concepci\u00f3n integrada del poder tierra-agua.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s2 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yersub-s2\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s2h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yersub-s2h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Descripci\u00f3n e iconograf\u00eda<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s2c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yersub-s2c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s2t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yersub-s2t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Yer-Sub no posee una iconograf\u00eda propia. All\u00ed donde los esp\u00edritus especializados vinculados al lugar son representados visualmente, ello se realiza mediante mont\u00edculos de piedras (<em>obo<\/em>), estacas de madera inscritas (<em>serge<\/em>), cintas de tela en alerces (<em>kyira<\/em>) y peque\u00f1as figuras de madera al borde del manantial. Yer-Sub en su conjunto permanece invisible; la materia misma es su cuerpo.<\/p><p>Esta ausencia de im\u00e1genes es compartida por Yer-Sub con el lejano <a href=\"\/es\/tengri\/\">Tengri<\/a>, a diferencia de los seres personal-antropomorfos <a href=\"\/es\/uelgen\/\">\u00dclgen<\/a>, <a href=\"\/es\/umai\/\">Umai<\/a> o <a href=\"\/es\/erlik-khan\/\">Erlik Khan<\/a>. Desde la fenomenolog\u00eda de la religi\u00f3n, esta caracter\u00edstica marca una diferencia entre poderes colectivo-numinosos e individuales-personalizados dentro de un <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"El conjunto de los dioses de una religi\u00f3n o cultura.\" tabindex=\"0\">pante\u00f3n<\/span>.<\/p><p>.<em>khadag<\/em> alrededor de los Ovoos, cuyo color azul remite conscientemente a <em>M\u00f6ngke K\u00f6ke Tengri<\/em>, mientras que las propias piedras representan a Yer-Sub.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s3 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yersub-s3\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s3h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yersub-s3h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Relatos mitol\u00f3gicos<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s3c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yersub-s3c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s3t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yersub-s3t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Las inscripciones de los K\u00f6kt\u00fcrcos no contienen narraciones sobre Yer-Sub, sino invocaciones. Solo en los registros etnogr\u00e1ficos del siglo XIX (Radloff, Anokhin, Verbickij) aparecen relatos sobre se\u00f1ores individuales de monta\u00f1as y r\u00edos que, en conjunto, completan el espectro de Yer-Sub.<\/p><p>Entre los buriatos, por ejemplo, el lago Baikal es invocado como \u00abpadre\u00bb y las monta\u00f1as circundantes como \u00abhermanos\u00bb, un esquema familiar que disuelve el poder de Yer-Sub en met\u00e1foras de parentesco.<\/p><p>Una narraci\u00f3n altaica espec\u00edfica cuenta c\u00f3mo surgieron las monta\u00f1as cuando Yer-Sub se rebel\u00f3 contra un intento de Erlik de apropiarse de la tierra para uso propio: las monta\u00f1as son olas petrificadas de una confrontaci\u00f3n c\u00f3smica. Este relato se sit\u00faa a medio camino entre los mitos de creaci\u00f3n y los mitos etiol\u00f3gicos.<\/p><p>En los epos olonkho yakutos, la diosa de la tierra <em>Aan Alakhchyn Khotun<\/em> encarna un aspecto de la funci\u00f3n de Yer-Sub. Reside en el \u00e1rbol sagrado en el centro del mundo y otorga a todos los seres vivos una parte de su agua de vida, un <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Un elemento tem\u00e1tico recurrente en el arte o la narraci\u00f3n.\" tabindex=\"0\">motivo<\/span> que desarrolla \u00e9picamente el concepto integral tierra-agua.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s4 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yersub-s4\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s4h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yersub-s4h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Culto y veneraci\u00f3n<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s4c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yersub-s4c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s4t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yersub-s4t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>La forma de culto m\u00e1s importante es el <em>Ovoo<\/em>&#8211;<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Una secuencia regulada de acciones simb\u00f3licas con significado religioso o cultural.\" tabindex=\"0\">ritual<\/span>: en un puerto de monta\u00f1a o en un manantial destacado se apila un mont\u00edculo de piedras, se adorna con cintas de tela y se honra con tres vueltas en sentido horario. Los viajeros a\u00f1aden una piedra; los pastores vierten un poco de leche o kumis sobre el suelo.<\/p><p>A nivel estatal, Yer-Sub formaba parte de los juramentos del kan: quien traicionara al kan \u00ablesionaba a Yer-Sub\u00bb y quedaba fuera del orden. Esta funci\u00f3n pol\u00edtica est\u00e1 incluso transmitida impl\u00edcitamente en el relato de intercambio cultural del bizantino Teof\u00edlacto Simocates (principios del siglo VII), cuando describe las pr\u00e1cticas de juramento de los turcos.<\/p><p>En la Mongolia moderna, el <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Una secuencia regulada de acciones simb\u00f3licas con significado religioso o cultural.\" tabindex=\"0\">ritual<\/span> del Ovoo ha experimentado un notable renacimiento; desde 1990 han surgido o sido restaurados miles de nuevos Ovoos. Caroline Humphrey ha documentado ampliamente este renacimiento en <em>The Marxist Anthropology of Mongolia<\/em> y en <em>Inside and Outside the Mongol Tent<\/em> (2002).<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s5 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yersub-s5\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s5h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yersub-s5h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Pr\u00e1ctica de protecci\u00f3n y lo apotropaico<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s5c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yersub-s5c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s5t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yersub-s5t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Desde la perspectiva de la ciencia de las religiones: las pr\u00e1cticas de protecci\u00f3n en el complejo Yer-Sub apuntan menos a repeler el da\u00f1o que a preservar la pureza del lugar.<\/p><p>Estaban prohibidos, por ejemplo, escupir en un manantial, romper \u00e1rboles sagrados o hacer las necesidades sobre un <em>obo<\/em>. La transgresi\u00f3n de estos tab\u00faes se consideraba una \u00ablesi\u00f3n de Yer-Sub\u00bb y pod\u00eda, dentro de la tradici\u00f3n, responderse con mala suerte en la caza o con enfermedad.<\/p><p><span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Plural de apotropaico: objetos y signos destinados a repeler el mal.\" tabindex=\"0\">apotropaicos<\/span> en sentido estricto consist\u00edan en llevar peque\u00f1as piedras de la monta\u00f1a sagrada, grabar f\u00f3rmulas de protecci\u00f3n en las estacas de manantial y colocar mechones de crines de caballo en los umbrales. Estas pr\u00e1cticas siguen vivas hasta hoy en Mongolia y en Tuv\u00e1.<\/p><p>Un detalle interesante de la tradici\u00f3n yakuta: antes de abandonar un lugar sagrado, se le \u00abpide\u00bb formalmente permiso, a menudo con las palabras &#8216;<em>Bahyy bolokhtuun<\/em>&#8216; (\u00abs\u00e9 ben\u00e9volo, d\u00e9jame marchar\u00bb). Esta forma de cortes\u00eda hacia el paisaje es, desde la fenomenolog\u00eda de la religi\u00f3n, un ejemplo cl\u00e1sico de etiqueta animista.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s6 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yersub-s6\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s6h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yersub-s6h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Paralelos en otras culturas<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s6c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yersub-s6c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s6t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yersub-s6t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Estructuralmente comparable con los <em>genius loci<\/em> romanos; los esp\u00edritus del paisaje germ\u00e1nicos; los habitantes de los <em>s\u00eddh<\/em> celtas; en Jap\u00f3n con los <em>jinushigami<\/em> de la tradici\u00f3n <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"La religi\u00f3n ind\u00edgena del Jap\u00f3n, caracterizada por la veneraci\u00f3n de los Kami.\" tabindex=\"0\">Shinto<\/span>; en Am\u00e9rica Latina con los andinos <em>apus<\/em> y <em>huacas<\/em>. En todos los casos se trata de un poder colectivo vinculado al lugar, que se honra mediante tab\u00faes de pureza en lugar de mitos personales.<\/p><p>Especialmente estrecha es la proximidad tipol\u00f3gica con el sistema chino de <em>tudi gong<\/em> de los dioses locales de la tierra y con el tibetano <em>sa-bdag<\/em> (\u00abse\u00f1ores de la tierra\u00bb). Aqu\u00ed se aprecian puentes culturales dentro de Asia Central, sin que pueda afirmarse con certeza una derivaci\u00f3n hist\u00f3rica directa.<\/p><p>Desde la fenomenolog\u00eda de la religi\u00f3n, Yer-Sub se\u00f1ala lo que Mircea Eliade denomin\u00f3 en <em>Le sacr\u00e9 et le profane<\/em> (1957) \u00abhierofan\u00eda del lugar\u00bb: ciertos espacios se convierten en centros sagrados por su marcaci\u00f3n ritual, sin que sea necesario que en ellos habite un dios personal.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s7 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yersub-s7\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s7h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yersub-s7h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Recepci\u00f3n e investigaci\u00f3n actuales<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s7c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yersub-s7c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s7t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yersub-s7t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>En el presente mongol-tuviniano, Yer-Sub (como <em>gazar usu<\/em> o <em>cher-sug<\/em>) se ha convertido en un referente central de la \u00e9tica medioambiental. Varias ONG de orientaci\u00f3n ecol\u00f3gica remiten al complejo Ovoo tradicional como base argumentativa. Obras acad\u00e9micas de referencia: Caroline Humphrey (<em>The Marxist Anthropology of Mongolia<\/em>, 1983; <em>Inside and Outside the Mongol Tent<\/em>, 2002), Roberte Hamayon, Sergei Neklyudov.<\/p><p>Una l\u00ednea de investigaci\u00f3n propia vincula la pr\u00e1ctica de Yer-Sub con los conflictos actuales en torno a la miner\u00eda y los derechos sobre el agua en Mongolia: grupos ind\u00edgenas invocan la inviolabilidad religiosa de los lugares de Yer-Sub para bloquear grandes proyectos. Esta dimensi\u00f3n pol\u00edtica tiene implicaciones cient\u00edficas que Caroline Humphrey ha discutido ampliamente.<\/p><p>En Tuv\u00e1, desde 1990 se ha formado una asociaci\u00f3n <em>D\u00fcng\u00fcr<\/em> de practicantes cham\u00e1nicos que codifica p\u00fablicamente los rituales de Yer-Sub. Desde el punto de vista cient\u00edfico, esta codificaci\u00f3n constituye un caso interesante de \u00abinventariaci\u00f3n\u00bb de una pr\u00e1ctica originalmente difusa mediante estructuras asociativas modernas.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s8 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yersub-s8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s8h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yersub-s8h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Debates acad\u00e9micos y cuestiones abiertas<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s8c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yersub-s8c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s8t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yersub-s8t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Un debate central gira en torno a la pregunta de si Yer-Sub es un <em>concepto singular<\/em> o un <em>concepto colectivo<\/em>. Talat Tekin y Sergei Neklyudov defendieron una lectura integrada; investigaciones m\u00e1s recientes (por ejemplo, B. Kellner-Heinkele) tienden a asumir personalizaciones regionalmente diferenciadas.<\/p><p>Una segunda cuesti\u00f3n abierta concierne a la relaci\u00f3n entre Yer-Sub y la concepci\u00f3n mongola de los <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Un ser incorp\u00f3reo al que se le atribuye efecto en el mundo.\" tabindex=\"0\">esp\u00edritus<\/span> locales en el budismo: \u00bfcu\u00e1nto de la pr\u00e1ctica actual del Ovoo es prebudista y cu\u00e1nto est\u00e1 reformulado en t\u00e9rminos budistas? Walther Heissig propuso aqu\u00ed una teor\u00eda de estratos que la investigaci\u00f3n m\u00e1s reciente examina de forma cr\u00edtica.<\/p><p>Por \u00faltimo, y esta es la pregunta pr\u00e1ctica m\u00e1s importante: \u00bfc\u00f3mo se relaciona el complejo Yer-Sub vivo en la actualidad con los movimientos ecol\u00f3gicos sin ser instrumentalizado por ellos? La iniciativa ciudadana de Mongolia Interior <em>Onggi River Movement<\/em> asume esta pregunta por s\u00ed misma y ofrece un campo de investigaci\u00f3n para la etnolog\u00eda de la religi\u00f3n de los a\u00f1os 2020.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s9 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yersub-s9\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s9h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yersub-s9h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Yer-Sub en el debate medioambiental moderno<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s9c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yersub-s9c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s9t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yersub-s9t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Uno de los giros m\u00e1s sorprendentes de la investigaci\u00f3n reciente sobre el tengrismo es el redescubrimiento de Yer-Sub como punto de referencia de los movimientos medioambientales contempor\u00e1neos. La iniciativa ciudadana mongola <em>Onggi River Movement<\/em> (fundada en 2001) protesta contra las minas de oro que destruyen manantiales sagrados y cursos fluviales, invocando expl\u00edcitamente la veneraci\u00f3n tradicional de Yer-Sub. Caroline Humphrey ha documentado este movimiento en varios ensayos.<\/p><p>Desde el punto de vista cient\u00edfico, este giro es ambivalente. Por un lado, muestra la vitalidad continuada de un concepto religioso supuestamente \u00abarcaico\u00bb; por otro, entra\u00f1a el riesgo de que los contenidos religiosos sean movilizados de forma selectiva e instrumental con fines pol\u00edticos. Ambos aspectos deben tenerse en cuenta en un an\u00e1lisis diferenciado.<\/p><p>En Tuv\u00e1 y en la Rep\u00fablica de Saj\u00e1 son visibles movimientos similares; crean una nueva interfaz entre la etnolog\u00eda de la religi\u00f3n y la ecolog\u00eda pol\u00edtica. Fenomen\u00f3logos de la religi\u00f3n como Bron Taylor (<em>Dark Green Religion<\/em>, 2010) han analizado esta constelaci\u00f3n como \u00abreligi\u00f3n verde\u00bb y han citado a Yer-Sub como ejemplo de ello.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s10 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yersub-s10\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s10h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yersub-s10h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Fuentes y referencia al Kulturhub<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s10c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yersub-s10c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s10t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yersub-s10t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Quien desee estudiar el complejo Yer-Sub en toda su amplitud encontrar\u00e1 en la p\u00e1gina de s\u00edntesis <a href=\"\/es\/sibirisch-tengrismus\/\">Tradici\u00f3n siberiana-tengristista<\/a> las referencias cruzadas m\u00e1s importantes a figuras afines como <a href=\"\/es\/tengri\/\">Tengri<\/a>, <a href=\"\/es\/umai\/\">Umai<\/a> (en la f\u00f3rmula triple de Tonyukuk) y los mundos de esp\u00edritus vinculados al lugar.<\/p><p>La obra de Talat Tekin <em>A Grammar of Orkhon Turkic<\/em> (1968) sigue siendo el fundamento filol\u00f3gico m\u00e1s importante para la capa del turco antiguo. La obra de Caroline Humphrey <em>Inside and Outside the Mongol Tent<\/em> (2002) y <em>Marx Went Away, But Karl Stayed Behind<\/em> (con Frank Pieke, 1998) ofrecen la profundidad etnogr\u00e1fica contempor\u00e1nea.<\/p><p>La obra de Sergei Neklyudov <em>Mify narodov mira<\/em>, vol. 2 (Mosc\u00fa 1992), contiene el trabajo est\u00e1ndar ruso m\u00e1s compacto sobre el complejo Yer-Sub y deber\u00eda figurar en cualquier bibliograf\u00eda seria.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s11 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yersub-s11\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s11h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yersub-s11h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Fenomenolog\u00eda religiosa de la vinculaci\u00f3n al lugar<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s11c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yersub-s11c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s11t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yersub-s11t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Yer-Sub ilustra desde la fenomenolog\u00eda de la religi\u00f3n la categor\u00eda de la \u00abnuminosidad vinculada al lugar\u00bb, que Mircea Eliade desarroll\u00f3 en <em>Le sacr\u00e9 et le profane<\/em> (1957) como \u00abhierofan\u00eda del lugar\u00bb. A diferencia de las grandes divinidades universales, esta forma de numinosidad est\u00e1 ligada al espacio y es concreta.<\/p><p>La marcaci\u00f3n ritual de un lugar (mediante mont\u00edculos de piedras, cintas de tela, estacas de madera) es un ejemplo cl\u00e1sico de lo que van Gennep llam\u00f3 \u00absacralizaci\u00f3n del paisaje\u00bb. Yer-Sub no es aqu\u00ed una persona que habita en el lugar, sino el poder mismo que se convierte en lugar, una distinci\u00f3n que es importante desde la fenomenolog\u00eda de la religi\u00f3n.<\/p><p>En comparaci\u00f3n con el concepto japon\u00e9s de <em><span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"En el Shinto japon\u00e9s, los seres espirituales venerados y las potencias divinas.\" tabindex=\"0\">kami<\/span><\/em> y el <em>genius loci<\/em> romano, se pone de manifiesto que la numinosidad vinculada al lugar es un concepto universalmente difundido que, sin embargo, se formula de manera espec\u00edfica en cada tradici\u00f3n. Yer-Sub es una variante especialmente compacta y bien documentada.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s12 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yersub-s12\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s12h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yersub-s12h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Reflexi\u00f3n metodol\u00f3gica<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s12c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yersub-s12c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s12t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yersub-s12t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>En la investigaci\u00f3n sobre Yer-Sub surgen varios problemas metodol\u00f3gicos. En primer lugar: la propia palabra es un compuesto cuyo tratamiento gramatical exacto en el turco antiguo es controvertido. La determinaci\u00f3n de Talat Tekin como \u00ab\u00fanico poder con nombre bipartito\u00bb es mayoritariamente aceptada, pero no est\u00e1 exenta de impugnaciones.<\/p><p>En segundo lugar: la identificaci\u00f3n del Yer-Sub de la <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Un texto grabado o cincelado en un soporte fijo.\" tabindex=\"0\">inscripci\u00f3n<\/span> de Tonyukuk con el mundo de <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Un ser incorp\u00f3reo al que se le atribuye efecto en el mundo.\" tabindex=\"0\">esp\u00edritus<\/span> de monta\u00f1as y manantiales documentado etnogr\u00e1ficamente en los siglos XIX y XX es una hip\u00f3tesis; la investigaci\u00f3n se ha vuelto cauta en este punto.<\/p><p>En tercer lugar: la movilizaci\u00f3n contempor\u00e1nea de Yer-Sub para movimientos ecol\u00f3gicos es cient\u00edficamente exigente. Caroline Humphrey y Bron Taylor han aportado contribuciones importantes aqu\u00ed, sin cerrar el debate.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s13 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yersub-s13\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s13h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yersub-s13h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Yer-Sub y el Naadam mongol<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s13c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yersub-s13c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s13t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yersub-s13t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Merece una profundizaci\u00f3n la relaci\u00f3n entre Yer-Sub y la fiesta mongola de verano <em>Naadam<\/em>. El Naadam, que se celebra anualmente en julio, tiene su origen en las invocaciones de las divinidades de monta\u00f1as y manantiales y est\u00e1, por tanto, hist\u00f3ricamente vinculado al complejo Yer-Sub.<\/p><p>Los tres cl\u00e1sicos \u00abjuegos viriles\u00bb del Naadam \u2013carreras de caballos, tiro con arco, lucha\u2013 son originalmente demostraciones rituales de la fortaleza tribal ante el patr\u00f3n de la monta\u00f1a y ante Yer-Sub. Christopher Atwood ha descrito detalladamente este anclaje ritual en su Enciclopedia (2004).<\/p><p>En la Mongolia actual, el Naadam es una gran fiesta nacional que est\u00e1 cargada simult\u00e1neamente de contenido estatal-secular y religioso-tradicional. Los rituales del Ovoo al comienzo de la fiesta hacen visible la capa de Yer-Sub.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s14 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yersub-s14\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s14h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yersub-s14h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Yer-Sub y el estado de la evidencia arqueol\u00f3gica<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s14c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yersub-s14c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-s14t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yersub-s14t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Los hallazgos arqueol\u00f3gicos relativos a Yer-Sub son limitados, pero ilustrativos. En las altas estepas del sur de Siberia (Tuv\u00e1, Alt\u00e1i) se conservan mont\u00edculos <em>kurgan<\/em> y estelas de piedra erigidas de la \u00e9poca escita y huna, que se interpretan como marcaci\u00f3n ritual de \u00ablugares sagrados\u00bb. No est\u00e1 garantizado de forma concluyente que estas marcaciones sean id\u00e9nticas al concepto posterior de Yer-Sub.<\/p><p>Un material arqueol\u00f3gico especialmente importante son las estelas de piedra <em>balbal<\/em> de la \u00e9poca de los K\u00f6kt\u00fcrcos, que se erig\u00edan en filas junto a las tumbas reales. Sergei Klyashtorny ha discutido el contenido religioso de estas estelas en <em>Drevnetjurkskie pis&#8217;mennye pamjatniki<\/em> (1964).<\/p><p>Una tesis de mediaci\u00f3n vincula las estelas arqueol\u00f3gicas de piedra con las estelas <em>serge<\/em> de los Saj\u00e1 documentadas etnogr\u00e1ficamente: ambas podr\u00edan ser reflejo de una marcaci\u00f3n continua de lugares mediante Yer-Sub, con largas continuidades y transformaciones a lo largo de dos milenios.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp21aa3e2d e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp21aa3e2d\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2524783c elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp2524783c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Yer-Sub como concepto doble: tierra y agua en el tengrismo<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp274b5427 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp274b5427\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2c867c66 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp2c867c66\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>El nombre <em>Yer-Sub<\/em>, que en las lenguas turcas significa literalmente tierra-agua, no designa una <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Un ser venerado como divino dentro de una religi\u00f3n.\" tabindex=\"0\">deidad<\/span> individual claramente delimitada, sino una magnitud colectiva: el conjunto del mundo intermedio con sus monta\u00f1as, r\u00edos, manantiales y bosques, concebido como una fuerza animada y digna de veneraci\u00f3n.<\/p><p>Ya las inscripciones turcas antiguas del valle del Orch\u00f3n del siglo VIII, los textos continuos m\u00e1s antiguos en una lengua t\u00farquica, mencionan <em>yer sub<\/em> junto al dios del cielo <em>Tengri<\/em> como una instancia que vela por el destino del pueblo.<\/p><p>Este testimonio temprano es importante porque demuestra que se trata de una concepci\u00f3n antigua, asegurada por escrito, y no de una construcci\u00f3n tard\u00eda de la etnograf\u00eda. En las inscripciones del Orch\u00f3n, <em>yer sub<\/em> aparece en el mismo aliento que <em>Tengri<\/em> como poderes que intervienen cuando el pueblo se ve en apuros.<\/p><p>Sin embargo, la posici\u00f3n teol\u00f3gica exacta sigue siendo abierta: si <em>Yer-Sub<\/em> fue concebido como una unidad, como una pluralidad de esp\u00edritus locales o como ambas cosas a la vez, no puede determinarse de forma inequ\u00edvoca a partir de los escuetos textos de las inscripciones.<\/p><p>En las tradiciones de los pueblos turcos del sur de Siberia documentadas etnogr\u00e1ficamente m\u00e1s tarde \u2013como los altaicos y los chakases\u2013, <em>Yer-Sub<\/em> aparece frecuentemente en plural como una multiplicidad de se\u00f1ores de determinadas monta\u00f1as, r\u00edos y puertos, a los que los viajeros ofrec\u00edan peque\u00f1os obsequios.<\/p><p>Aqu\u00ed se manifiesta la misma oscilaci\u00f3n entre unidad y pluralidad que en muchos conceptos tengrististas. La investigaci\u00f3n, por ejemplo sobre la religi\u00f3n altaica, interpreta esto como expresi\u00f3n de una religiosidad que no separa estrictamente lo local de lo abarcador. Concepciones afines se tratan en el art\u00edculo sobre <a href=\"\/es\/buga-tungus\/\">Buga<\/a>.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-lit e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yersub-lit\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-lith elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yersub-lith\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Literatura (selecci\u00f3n)<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-litc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yersub-litc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-litt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yersub-litt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><li>Talat Tekin: <em>A Grammar of Orkhon Turkic<\/em> (1968)<\/li><li>Caroline Humphrey: <em>Inside and Outside the Mongol Tent<\/em> (2002)<\/li><li>Jean-Paul Roux: <em>La religion des Turcs et des Mongols<\/em> (1984)<\/li><li>Wilhelm Radloff: <em>Aus Sibirien<\/em> (1893)<\/li><li>Roberte Hamayon: <em>La chasse \u00e0 l&#8217;\u00e2me<\/em> (1990)<\/li><li>Sergei Neklyudov: <em>Mify narodov mira<\/em>, vol. 2 (Mosc\u00fa 1992)<\/li><li>Vladimir Basilov: <em>Shamanism in Siberia<\/em> (1984)<\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw2-add-yersub e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgkw2-add-yersub\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw2-add-yersub-t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgkw2-add-yersub-t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>El <em>turco<\/em> <em><span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Una narraci\u00f3n transmitida sobre dioses, or\u00edgenes y el orden del mundo.\" tabindex=\"0\">antiguo mito<\/span><\/em> de las inscripciones del Orch\u00f3n del siglo VIII nombra a Yer-Sub como doble poder sagrado de tierra y agua, que junto al dios del cielo Tengri garantizaba el bienestar del soberano y del pueblo.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-kwd e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yersub-kwd\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-kwdc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-yersub-kwdc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-kwdt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yersub-kwdt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em>Conceptos clave relacionados: Yer-Sub Orch\u00f3n Bilge Kagan obo ovoo gazar usu Et\u00fcgen Eke.<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-cc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yersub-cc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" id=\"iwg-cc-yer-sub\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-ccinner e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yersub-ccinner\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-cch elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-yersub-cch\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">iWell Guard y las tradiciones de protecci\u00f3n<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-cct elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yersub-cct\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p>iWell Guard se inscribe en la tradici\u00f3n cultural e hist\u00f3rica de los objetos de protecci\u00f3n port\u00e1tiles, en la tradici\u00f3n de <a href=\"\/es\/sibirisch-tengrismus\/\">Siberia \/ Tengrismo<\/a> y de muchas otras culturas del mundo. 41 niveles, oro de ley, platino, plata, fabricado en Alemania. Derecho de devoluci\u00f3n de 30 d\u00edas.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-ccb iwg-cc-button iwg-cc-cta-2026-05-13 elementor-widget elementor-widget-jet-button\" data-id=\"iwgw-yersub-ccb\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"jet-button.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-jet-button jet-elements\"><div class=\"jet-button__container\"><a class=\"jet-button__instance jet-button__instance--icon-left hover-effect-1\" href=\"\/es\/ueber-iwell-guard\/?utm_source=iwell-guard.com&amp;utm_medium=info-box&amp;utm_campaign=wesen-tradition\"><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-normal\"><\/div><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-hover\"><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-normal\"><span class=\"jet-button__label\">M\u00e1s sobre el iWell Guard<\/span><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-hover\"><span class=\"jet-button__label\">M\u00e1s sobre el iWell Guard<\/span><\/div><\/a><\/div><\/div><style>.elementor-element.elementor-element-iwgw-yersub-ccb .jet-button__instance{width:320px;height:56px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-yersub-ccb .jet-button__state-normal .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#1a1b20;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-yersub-ccb .jet-button__state-hover .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#FECC76;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-yersub-ccb .jet-button__plane-normal{background-color:#FECC76;border-style:solid;border-color:#C99540;border-width:2px 2px 2px 2px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-yersub-ccb .jet-button__plane-hover{background-color:rgba(0,0,0,0.55);border-style:solid;border-color:#FECC76;border-width:2px 2px 2px 2px;}<\/style>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-ccd elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-yersub-ccd\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p style=\"text-align:center;font-size:13px;opacity:0.7;margin-top:14px\" data-nosnippet=\"true\">Las experiencias personales pueden variar. No es un producto m\u00e9dico. Sin promesa de curaci\u00f3n.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-disc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-yersub-disc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-yersub-discw elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-yersub-discw\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<footer data-nosnippet=\"true\" class=\"iwg-disclaimer-block\"><p data-nosnippet=\"true\">iWell Guard <strong>no es un producto m\u00e9dico<\/strong> y no reemplaza ning\u00fan tratamiento m\u00e9dico ni psicoterap\u00e9utico. Los contenidos de ciencia de las religiones son una clasificaci\u00f3n hist\u00f3rico-cultural, no una recomendaci\u00f3n de pr\u00e1ctica espiritual.<\/p><\/footer>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":3,"featured_media":2856,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"_yoast_wpseo_focuskw":"Yer-Sub tierra agua tengrismo","_yoast_wpseo_title":"Yer-Sub \u2013 Poder turco de la Tierra-Agua, mito y fuentes","_yoast_wpseo_metadesc":"Yer-Sub designa en la fe turca antigua-tengristista el poder sagrado de la tierra y el agua, y forma con Tengri y Umai una tr\u00edada cosmol\u00f3gica.","_yoast_wpseo_meta-robots-noindex":"","_yoast_wpseo_canonical":"","gefaehrdungsstufe":"2","wesen_kultur":"sibirisch-tengrismus","wesen_klasse":"geister","footnotes":""},"categories":[29],"class_list":["post-15054","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","category-geister"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.7 (Yoast SEO v28.3) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Yer-Sub \u2013 Poder turco de la Tierra-Agua, mito y fuentes<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Yer-Sub designa en la fe turca antigua-tengristista el poder sagrado de la tierra y el agua, y forma con Tengri y Umai una tr\u00edada cosmol\u00f3gica.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/yer-sub\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"es_ES\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Yer-Sub \u2013 esp\u00edritu de la tierra y el agua de los turcos\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Yer-Sub designa en la fe turca antigua-tengristista el poder sagrado de la tierra y el agua, y forma con Tengri y Umai una tr\u00edada cosmol\u00f3gica.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/yer-sub\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"iWell Guard\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-06-18T12:05:08+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/geister_sibirisch-tengrismus_yer-sub.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/yer-sub\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/yer-sub\\\/\",\"name\":\"Yer-Sub \u2013 Poder turco de la Tierra-Agua, mito y fuentes\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/yer-sub\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/yer-sub\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/geister_sibirisch-tengrismus_yer-sub.webp\",\"datePublished\":\"2026-05-13T20:29:21+00:00\",\"dateModified\":\"2026-06-18T12:05:08+00:00\",\"description\":\"Yer-Sub designa en la fe turca antigua-tengristista el poder sagrado de la tierra y el agua, y forma con Tengri y Umai una tr\u00edada cosmol\u00f3gica.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/yer-sub\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"es\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/yer-sub\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/yer-sub\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/geister_sibirisch-tengrismus_yer-sub.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/geister_sibirisch-tengrismus_yer-sub.webp\",\"width\":1024,\"height\":1536,\"caption\":\"Esp\u00edritus de la tradici\u00f3n siberiana y tengrista.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/yer-sub\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Start\",\"item\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/home\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Yer-Sub \u2013 esp\u00edritu de la tierra y el agua de los turcos\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/\",\"name\":\"iWell Guard\",\"description\":\"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/#organization\",\"name\":\"Ittermann electronic GmbH\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"width\":1182,\"height\":237,\"caption\":\"Ittermann electronic GmbH\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/pantip.com\\\/profile\\\/9367242\",\"https:\\\/\\\/micro.blog\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.diggerslist.com\\\/iwellguard\\\/about\",\"https:\\\/\\\/skitterphoto.com\\\/photographers\\\/2870314\\\/iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/iwellguard.wordpress.com\\\/2026\\\/06\\\/06\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/hub.docker.com\\\/u\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.pinterest.com\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/bit.ly\\\/m\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/entre-vos-mains.alsace.eu\\\/profiles\\\/iwellguard\\\/activity\",\"https:\\\/\\\/gravatar.com\\\/reallybeded8fd34\",\"https:\\\/\\\/naijamatta.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.goodreads.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/profile.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/experiment.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/wakelet.com\\\/@iWellGuard82270\",\"https:\\\/\\\/www.chordie.com\\\/forum\\\/profile.php?id=2555664\",\"https:\\\/\\\/www.instapaper.com\\\/p\\\/17757966\",\"https:\\\/\\\/www.mapleprimes.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/businesslistingplus.com\\\/profile\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/telegra.ph\\\/iWell-Guard-06-06\",\"https:\\\/\\\/pbase.com\\\/iwellguard\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/b.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/20260607#bookmark-4788405196491818882\",\"https:\\\/\\\/fliphtml5.com\\\/home\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/anyflip.com\\\/homepage\\\/cmiwl#About\",\"https:\\\/\\\/transfur.com\\\/Users\\\/iwellguard\",\"http:\\\/\\\/delphi.larsbo.org\\\/user\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/jobs.lajobsportal.org\\\/profiles\\\/8380803-iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/md.chaosdorf.de\\\/s\\\/jfbe5SBdJD\",\"https:\\\/\\\/www.lingvolive.com\\\/en-us\\\/profile\\\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\\\/translations\",\"https:\\\/\\\/www.fitday.com\\\/fitness\\\/forums\\\/members\\\/iwellguard.html\",\"https:\\\/\\\/www.mymeetbook.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/pxhere.com\\\/en\\\/photographer-me\\\/5040798\",\"https:\\\/\\\/disqus.com\\\/by\\\/iwellguard\\\/about\\\/\",\"https:\\\/\\\/pastelink.net\\\/hjwciqwq\",\"https:\\\/\\\/pubhtml5.com\\\/homepage\\\/scjhn\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.bitchute.com\\\/channel\\\/2O2eOKzNqujT\",\"https:\\\/\\\/audiomack.com\\\/iwellguard\"]},{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/yer-sub\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/yer-sub\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Ralf Ittermann\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f\"},\"headline\":\"Yer-Sub \u2013 esp\u00edritu de la tierra y el agua de los turcos\",\"datePublished\":\"2026-05-13T20:29:21+00:00\",\"dateModified\":\"2026-06-18T12:05:08+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/yer-sub\\\/\"},\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/yer-sub\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/geister_sibirisch-tengrismus_yer-sub.webp\",\"articleSection\":[\"Geister\"],\"inLanguage\":\"es\",\"description\":\"Yer-Sub designa en la fe turca antigua-tengristista el poder sagrado de la tierra y el agua, y forma con Tengri y Umai una tr\u00edada cosmol\u00f3gica.\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Yer-Sub \u2013 Poder turco de la Tierra-Agua, mito y fuentes","description":"Yer-Sub designa en la fe turca antigua-tengristista el poder sagrado de la tierra y el agua, y forma con Tengri y Umai una tr\u00edada cosmol\u00f3gica.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/yer-sub\/","og_locale":"es_ES","og_type":"article","og_title":"Yer-Sub \u2013 esp\u00edritu de la tierra y el agua de los turcos","og_description":"Yer-Sub designa en la fe turca antigua-tengristista el poder sagrado de la tierra y el agua, y forma con Tengri y Umai una tr\u00edada cosmol\u00f3gica.","og_url":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/yer-sub\/","og_site_name":"iWell Guard","article_modified_time":"2026-06-18T12:05:08+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":1536,"url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/geister_sibirisch-tengrismus_yer-sub.webp","type":"image\/webp"}],"twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/yer-sub\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/yer-sub\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Yer-Sub \u2013 esp\u00edritu de la tierra y el agua de los turcos","datePublished":"2026-05-13T20:29:21+00:00","dateModified":"2026-06-18T12:05:08+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/yer-sub\/"},"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/yer-sub\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/geister_sibirisch-tengrismus_yer-sub.webp","articleSection":["Geister"],"inLanguage":"es","description":"Yer-Sub designa en la fe turca antigua-tengristista el poder sagrado de la tierra y el agua, y forma con Tengri y Umai una tr\u00edada cosmol\u00f3gica."},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/yer-sub\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/yer-sub\/","name":"Yer-Sub \u2013 Poder turco de la Tierra-Agua, mito y fuentes","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/yer-sub\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/yer-sub\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/geister_sibirisch-tengrismus_yer-sub.webp","datePublished":"2026-05-13T20:29:21+00:00","dateModified":"2026-06-18T12:05:08+00:00","description":"Yer-Sub designa en la fe turca antigua-tengristista el poder sagrado de la tierra y el agua, y forma con Tengri y Umai una tr\u00edada cosmol\u00f3gica.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/yer-sub\/#breadcrumb"},"inLanguage":"es","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/iwell-guard.com\/es\/yer-sub\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/yer-sub\/#primaryimage","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/geister_sibirisch-tengrismus_yer-sub.webp","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/geister_sibirisch-tengrismus_yer-sub.webp","width":1024,"height":1536,"caption":"Esp\u00edritus de la tradici\u00f3n siberiana y tengrista."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/yer-sub\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Start","item":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/home\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Yer-Sub \u2013 esp\u00edritu de la tierra y el agua de los turcos"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/#website","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/","name":"iWell Guard","description":"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen","publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"es"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/#organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","width":1182,"height":237,"caption":"Ittermann electronic GmbH"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/pantip.com\/profile\/9367242","https:\/\/micro.blog\/iwellguard","https:\/\/www.diggerslist.com\/iwellguard\/about","https:\/\/skitterphoto.com\/photographers\/2870314\/iwell-guard","https:\/\/iwellguard.wordpress.com\/2026\/06\/06\/iwell-guard\/","https:\/\/hub.docker.com\/u\/iwellguard","https:\/\/www.pinterest.com\/iwellguard\/","https:\/\/bit.ly\/m\/iwellguard","https:\/\/entre-vos-mains.alsace.eu\/profiles\/iwellguard\/activity","https:\/\/gravatar.com\/reallybeded8fd34","https:\/\/naijamatta.com\/iwellguard","https:\/\/www.goodreads.com\/iwellguard","https:\/\/profile.hatena.ne.jp\/iwellguard\/","https:\/\/experiment.com\/users\/iwellguard","https:\/\/wakelet.com\/@iWellGuard82270","https:\/\/www.chordie.com\/forum\/profile.php?id=2555664","https:\/\/www.instapaper.com\/p\/17757966","https:\/\/www.mapleprimes.com\/users\/iwellguard","https:\/\/businesslistingplus.com\/profile\/iwell-guard\/","https:\/\/telegra.ph\/iWell-Guard-06-06","https:\/\/pbase.com\/iwellguard\/iwellguard","https:\/\/b.hatena.ne.jp\/iwellguard\/20260607#bookmark-4788405196491818882","https:\/\/fliphtml5.com\/home\/iwellguard","https:\/\/anyflip.com\/homepage\/cmiwl#About","https:\/\/transfur.com\/Users\/iwellguard","http:\/\/delphi.larsbo.org\/user\/iwellguard","https:\/\/jobs.lajobsportal.org\/profiles\/8380803-iwell-guard","https:\/\/md.chaosdorf.de\/s\/jfbe5SBdJD","https:\/\/www.lingvolive.com\/en-us\/profile\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\/translations","https:\/\/www.fitday.com\/fitness\/forums\/members\/iwellguard.html","https:\/\/www.mymeetbook.com\/iwellguard","https:\/\/pxhere.com\/en\/photographer-me\/5040798","https:\/\/disqus.com\/by\/iwellguard\/about\/","https:\/\/pastelink.net\/hjwciqwq","https:\/\/pubhtml5.com\/homepage\/scjhn\/","https:\/\/www.bitchute.com\/channel\/2O2eOKzNqujT","https:\/\/audiomack.com\/iwellguard"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f","name":"Ralf Ittermann","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","caption":"Ralf Ittermann"},"givenName":"Ralf","familyName":"Ittermann","jobTitle":"Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer und redaktioneller Verantwortlicher","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/author\/claude\/","description":"Ralf Ittermann ist Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer der Ittermann electronic GmbH und redaktioneller Verantwortlicher des iWell-Guard-Lexikons. Er verbindet langj\u00e4hrige Erfahrung in der Pr\u00e4zisionsfertigung mit medialer Praxis und religionsgeschichtlicher Quellenarbeit.","worksFor":{"@type":"Organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/ittermann.de\/","address":{"@type":"PostalAddress","streetAddress":"K\u00f6hlergasse 16-18","postalCode":"99842","addressLocality":"Ruhla","addressCountry":"DE"}},"knowsAbout":["Religionsgeschichte","Mythologie","Mediale Praxis","Energetische Diagnostik","Schutzpraxis","Volksglauben","Westliche Esoterik"]},{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/yer-sub\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/yer-sub\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Yer-Sub \u2013 esp\u00edritu de la tierra y el agua de los turcos","datePublished":"2026-05-13T20:29:21+00:00","dateModified":"2026-06-18T12:05:08+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/yer-sub\/"},"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/yer-sub\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/geister_sibirisch-tengrismus_yer-sub.webp","articleSection":["Geister"],"inLanguage":"es","description":"Yer-Sub designa en la fe turca antigua-tengristista el poder sagrado de la tierra y el agua, y forma con Tengri y Umai una tr\u00edada cosmol\u00f3gica."}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/15054","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15054"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/15054\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2856"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15054"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15054"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}