{"id":15044,"date":"2026-05-13T20:27:38","date_gmt":"2026-05-13T20:27:38","guid":{"rendered":"https:\/\/iwell-guard.com\/baal-hammon-2\/"},"modified":"2026-06-18T12:04:51","modified_gmt":"2026-06-18T12:04:51","slug":"baal-hammon","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/baal-hammon\/","title":{"rendered":"Baal-Hammon \u2013 dios supremo cartagin\u00e9s"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"15044\" class=\"elementor elementor-15044 elementor-2628 elementor-bc-flex-widget\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-hero e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-hero\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-hl e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-hl\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-htxt e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-htxt\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-h1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-baalhammon-h1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Baal-Hammon, dios supremo p\u00fanico-cartagin\u00e9s y Saturnus Africanus<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-lead elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-lead\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Baal-Hammon (p\u00fanico <em>b\u02bfl \u1e25mn<\/em>) es el dios masculino supremo del Cartago p\u00fanico y sus colonias. Aparece regularmente junto a <a href=\"\/es\/tanit\/\">Tanit<\/a> y es receptor de las ofrendas votivas del Tofet. En el per\u00edodo romano fue identificado con Saturno.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-pillc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-pillc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-pills elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-baalhammon-pills\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"iwg-pill-row\"><span class=\"iwg-klasse-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Dios de la tradici\u00f3n fenicia.\">Dios<\/span><a href=\"\/es\/phoenizisch\/\" class=\"iwg-kultur-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Mitolog\u00eda de la tradici\u00f3n fenicia.\">Fenicio<\/a><span class=\"iwg-tradition-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Divinidad suprema.\">Divinidad suprema<\/span><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-tocc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-tocc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-toc elementor-toc--minimized-on-tablet elementor-widget elementor-widget-table-of-contents\" data-id=\"iwgw-baalhammon-toc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;headings_by_tags&quot;:[&quot;h2&quot;,&quot;h3&quot;],&quot;minimize_box&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;marker_view&quot;:&quot;bullets&quot;,&quot;no_headings_message&quot;:&quot;Es wurden keine \\u00dcberschriften auf dieser Seite gefunden.&quot;,&quot;exclude_headings_by_selector&quot;:[],&quot;icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;fas fa-circle&quot;,&quot;library&quot;:&quot;fa-solid&quot;,&quot;rendered_tag&quot;:&quot;&lt;svg class=\\&quot;e-font-icon-svg e-fas-circle\\&quot; viewBox=\\&quot;0 0 512 512\\&quot; xmlns=\\&quot;http:\\\/\\\/www.w3.org\\\/2000\\\/svg\\&quot;&gt;&lt;path d=\\&quot;M256 8C119 8 8 119 8 256s111 248 248 248 248-111 248-248S393 8 256 8z\\&quot;&gt;&lt;\\\/path&gt;&lt;\\\/svg&gt;&quot;},&quot;minimized_on&quot;:&quot;tablet&quot;,&quot;hierarchical_view&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;min_height&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"table-of-contents.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__header\">\n\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-toc__header-title\">\n\t\t\t\t\u00cdndice de contenidos\t\t\t<\/h2>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--expand\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-baalhammon-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Abrir la tabla de contenidos\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--collapse\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-baalhammon-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Cerrar la tabla de contenidos\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div id=\"elementor-toc__iwgw-baalhammon-toc\" class=\"elementor-toc__body\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-toc__spinner-container\">\n\t\t\t\t<svg class=\"elementor-toc__spinner eicon-animation-spin e-font-icon-svg e-eicon-loading\" aria-hidden=\"true\" viewBox=\"0 0 1000 1000\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M500 975V858C696 858 858 696 858 500S696 142 500 142 142 304 142 500H25C25 237 238 25 500 25S975 237 975 500 763 975 500 975Z\"><\/path><\/svg>\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-hr e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-hr\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-heroimg iwg-hero-image elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"iwgw-baalhammon-heroimg\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_phoenizisch_baal-hammon-683x1024.webp\" class=\"attachment-large size-large wp-image-133233\" alt=\"Baal Hammon - dioses de la tradici\u00f3n fenicia, ilustraci\u00f3n hist\u00f3rica\" srcset=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_phoenizisch_baal-hammon-683x1024.webp 683w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_phoenizisch_baal-hammon-200x300.webp 200w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_phoenizisch_baal-hammon-768x1152.webp 768w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp 1024w\" sizes=\"(max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s0 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s0h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s0h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Clasificaci\u00f3n y perfil breve<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s0c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s0c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s0t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s0t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Baal-Hammon es una de las deidades m\u00e1s importantes del mundo p\u00fanico del Mediterr\u00e1neo occidental. Sabatino Moscati ha mostrado en <em>Il mondo dei Fenici<\/em> (1966) que Baal-Hammon estaba atestiguado en la metr\u00f3poli fenicia, aunque de rango secundario; en Cartago alcanz\u00f3 la cima del pante\u00f3n y comparte esa posici\u00f3n con <a href=\"\/es\/tanit\/\">Tanit<\/a>. Dentro de la <a href=\"\/es\/phoenizisch\/\">tradici\u00f3n fenicia<\/a> es el prototipo del dios supremo p\u00fanico.<\/p><p>Maria Eugenia Aubet ha documentado en <em>The Phoenicians and the West<\/em> (2001) su difusi\u00f3n mediterr\u00e1nea; santuarios de Baal-Hammon est\u00e1n atestiguados en Cartago, Motia, Tharros, Sulcis, Hadrumeto y numerosos otros lugares. En el per\u00edodo imperial romano su veneraci\u00f3n contin\u00faa bajo el nombre de Saturnus Africanus y alcanza una notable persistencia hasta el siglo IV d. C. en la provincia n\u00famido-mauritana.<\/p><p>Desde el punto de vista de la historia de las religiones, Baal-Hammon representa el tipo del dios supremo con aspectos ct\u00f3nicos y solares. Marcel Le Glay ha mostrado en <em>Saturne africain<\/em> (1966) que la identificaci\u00f3n con el romano Saturno se basa en la doble naturaleza de Baal-Hammon: es a la vez dios del grano y de la cosecha (aspecto saturnino) y dios padre ct\u00f3nico.<\/p><p>Las estelas del Tofet y las numerosas inscripciones registran su <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"El conjunto de los actos religiosos de veneraci\u00f3n hacia una deidad o figura sagrada.\" tabindex=\"0\">culto<\/span> como dato central de la historia de las religiones.<\/p><p>La persistencia de Baal-Hammon en el per\u00edodo imperial romano como Saturnus Africanus es uno de los ejemplos m\u00e1s notables de continuidad hist\u00f3rico-religiosa tras la ca\u00edda pol\u00edtica del estado p\u00fanico. M\u00e1s de dos mil estelas de Saturno se conservan procedentes de las provincias norteafricanas, desde el siglo I hasta el siglo IV d. C.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s1 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s1h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s1h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Nombre y etimolog\u00eda<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s1c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s1c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s1t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s1t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>El nombre <em>b\u02bfl \u1e25mn<\/em> se compone de <em>b\u02bfl<\/em> &#8216;se\u00f1or&#8217; y <em>\u1e25mn<\/em>, cuya etimolog\u00eda es controvertida. Una interpretaci\u00f3n relaciona <em>\u1e25mn<\/em> con la ra\u00edz <em>\u1e25mm<\/em> &#8216;estar caliente&#8217; y considera a Baal-Hammon como &#8216;se\u00f1or del calor&#8217;, probablemente de aspecto solar.<\/p><p>Otra interpretaci\u00f3n considera <em>\u1e25mn<\/em> como top\u00f3nimo &#8216;Hammon&#8217; (quiz\u00e1s un lugar en Fenicia) y a Baal-Hammon como &#8216;se\u00f1or de Hammon&#8217;. Una tercera posibilidad relaciona <em>\u1e25mn<\/em> con objetos de culto relacionados con el incienso (&#8216;altar del incienso&#8217;).<\/p><p>Charles Krahmalkov ha reunido en <em>A Phoenician-Punic Grammar<\/em> (2001) las variantes epigr\u00e1ficas; en las inscripciones aparece como <em>b\u02bfl \u1e25mn<\/em> o abreviado <em>b\u02bfl<\/em>. La transcripci\u00f3n griega es \u0392\u03ac\u03b1\u03bb-\u1f08\u03bc\u03bc\u03c9\u03bd (Baal-Ammon), en el per\u00edodo helen\u00edstico identificado ocasionalmente tambi\u00e9n con el egipcio Am\u00f3n (en forma vestigial). La identificaci\u00f3n romana con Saturno es la m\u00e1s duradera y marca la historia de las religiones africano-romana.<\/p><p>En el material hebreo, Hammon aparece como top\u00f3nimo en Galilea; si existe una conexi\u00f3n hist\u00f3rica directa, es incierto. En inscripciones arameas de Palmira aparece un dios <em>\u02bfolam<\/em> con funciones similares a las de Baal-Hammon; tampoco aqu\u00ed est\u00e1 clara la relaci\u00f3n exacta. Desde el punto de vista hist\u00f3rico-religioso, Baal-Hammon es un desarrollo espec\u00edficamente occidental.<\/p><p>Otra hip\u00f3tesis etimol\u00f3gica relaciona <em>\u1e25mn<\/em> con el arameo <em>\u1e25mn<\/em> &#8216;tener compasi\u00f3n&#8217;, lo que implicar\u00eda una connotaci\u00f3n teol\u00f3gica profunda; sin embargo, no est\u00e1 respaldada desde el punto de vista hist\u00f3rico-ling\u00fc\u00edstico.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s2 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s2\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s2h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s2h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Descripci\u00f3n e iconograf\u00eda<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s2c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s2c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s2t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s2t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Baal-Hammon aparece en la iconograf\u00eda p\u00fanica generalmente como un anciano barbado entronizado con corona de cuernos de toro, largo manto de pliegues y un cetro. Esta tradici\u00f3n iconogr\u00e1fica est\u00e1 atestiguada en numerosas estelas del Tofet y lo distingue de <a href=\"\/es\/baal-hadad\/\">Baal-Hadad<\/a>, que aparece como joven dios de la tormenta con hacha levantada. El perfil anciano de Baal-Hammon lo emparenta teol\u00f3gicamente con el ugar\u00edtico El y con Saturno.<\/p><p>Su animal sagrado es el carnero o el macho cabr\u00edo; en los rituales de sacrificio p\u00fanicos, el carnero era el animal preferido. En algunas estelas aparece flanqueado por esfinges o por grifos.<\/p><p>En Cartago hab\u00eda una colosal estatua de bronce de Baal-Hammon en el templo urbano; se menciona en las fuentes sobre los <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Ofrenda a una deidad para expresar gratitud, s\u00faplica o veneraci\u00f3n.\" tabindex=\"0\">sacrificios<\/span> del Tofet y se dice que dispon\u00eda de mecanismos que hac\u00edan caer animales sacrificiales o ni\u00f1os en un fuego situado debajo. La cr\u00edtica de fuentes al respecto es controvertida y hoy se valora con mayor cautela.<\/p><p>En el per\u00edodo helen\u00edstico-romano, la iconograf\u00eda de Baal-Hammon se fusiona progresivamente con la tradici\u00f3n de Saturno; las estelas tardorromanas de Saturno procedentes del norte de \u00c1frica (siglos III y IV d. C.) muestran al dios como un anciano barbado con hoz, exactamente seg\u00fan el modelo de Saturno. Esta iconograf\u00eda del Saturnus Africanus es el tema central de Marcel Le Glay y se trata ampliamente en su monograf\u00eda.<\/p><p>Una impresionante fuente arqueol\u00f3gica son las numerosas figuritas de bronce procedentes del Tofet que muestran a Baal-Hammon entronizado con la mano levantada, gesto de bendici\u00f3n. Estas figuritas fueron colocadas en parte como ofrendas votivas en el propio Tofet y en parte en viviendas.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s3 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s3\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s3h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s3h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Relatos mitol\u00f3gicos<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s3c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s3c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s3t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s3t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>No se han transmitido mitos propios de Baal-Hammon; al igual que ocurre con <a href=\"\/es\/tanit\/\">Tanit<\/a>, es ante todo una figura c\u00faltico-ritual. Los relatos <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"\u00c9poca de la cultura griega y romana, aproximadamente del 800 a. C. al 600 d. C.\" tabindex=\"0\">antiguos<\/span> (Diodoro, Polibio, Plutarco, Tertuliano) mencionan sacrificios de ni\u00f1os en el Tofet como su acto cultual m\u00e1s importante.<\/p><p>Diodoro (20.14) narra detalladamente un gran sacrificio de ni\u00f1os en el a\u00f1o 310 a. C., cuando Cartago era asediada por Agatocles de Siracusa; en una situaci\u00f3n de emergencia se sacrificaron 200 j\u00f3venes de noble cuna para aplacar la ira del dios.<\/p><p>La historicidad de estos relatos ha sido objeto de debate controvertido durante generaciones; se trata de fuentes pol\u00e9micas grecolatinas que deben examinarse cr\u00edticamente. Sin embargo, los hallazgos arqueol\u00f3gicos del Tofet confirman que lactantes y ni\u00f1os peque\u00f1os fueron enterrados en n\u00famero considerable; si siempre como <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Ofrenda a una deidad para expresar gratitud, s\u00faplica o veneraci\u00f3n.\" tabindex=\"0\">sacrificio<\/span> o tambi\u00e9n como fallecidos de muerte natural es objeto de la controversia sobre el Tofet.<\/p><p>Agust\u00edn de Hipona polemiza en <em>De civitate Dei<\/em> 7.19 contra los cultos del Saturnus Africanus y describe los sacrificios de ni\u00f1os como &#8216;crudelis daemonum cultus&#8217;. Esta pol\u00e9mica <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"\u00c9poca de transici\u00f3n entre la Antig\u00fcedad y la Edad Media, aproximadamente del siglo III al VII.\" tabindex=\"0\">tardoantigua<\/span> forma parte de la construcci\u00f3n del Cartago cristiano y debe leerse con cautela desde el punto de vista hist\u00f3rico, pero refleja la duradera asociaci\u00f3n de Baal-Hammon con los t\u00f3picos del sacrificio infantil en la percepci\u00f3n antigua. La valoraci\u00f3n cient\u00edfica de esta pr\u00e1ctica sigue siendo controvertida.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s4 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s4\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s4h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s4h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Culto y veneraci\u00f3n<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s4c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s4c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s4t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s4t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>El principal lugar de culto de Baal-Hammon era el Tofet de Cartago; adem\u00e1s, Tofets en Motia, Tharros, Sulcis, Hadrumeto, Cirta, Lambafundi y numerosos otros lugares. En cada uno de estos santuarios, Baal-Hammon era el principal receptor de las ofrendas votivas, frecuentemente junto a <a href=\"\/es\/tanit\/\">Tanit<\/a>. Las inscripciones votivas siguen una f\u00f3rmula est\u00e1ndar: &#8216;Al se\u00f1or Baal-Hammon, lo que N.N. prometi\u00f3, porque le escuch\u00f3&#8217;.<\/p><p>Adem\u00e1s, exist\u00edan <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Edificio destinado a la veneraci\u00f3n de una o varias deidades.\" tabindex=\"0\">templos<\/span> urbanos dedicados a Baal-Hammon, por ejemplo en Thinissut y en la propia Cartago (<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Edificio destinado a la veneraci\u00f3n de una o varias deidades.\" tabindex=\"0\">templo<\/span> en la colina de Byrsa). Sabatino Moscati document\u00f3 la arquitectura templaria p\u00fanica en varias publicaciones.<\/p><p>Los <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Edificio destinado a la veneraci\u00f3n de una o varias deidades.\" tabindex=\"0\">templos<\/span> siguen un esquema tripartito: atrio, sala principal, sanctasanct\u00f3rum. En el interior se encontraba la <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Representaci\u00f3n figurativa de una deidad venerada en el templo o santuario.\" tabindex=\"0\">imagen de culto<\/span> o una &#8216;mazzeba&#8217; (columna sagrada), esta \u00faltima t\u00edpica de la aniconicidad fenicia de la <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Un ser venerado como divino dentro de una religi\u00f3n.\" tabindex=\"0\">deidad<\/span>.<\/p><p>En el per\u00edodo imperial romano, Baal-Hammon fue seguido venerando como Saturnus Africanus; su <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Edificio destinado a la veneraci\u00f3n de una o varias deidades.\" tabindex=\"0\">templo<\/span> en Cartago fue rebautizado y nuevamente <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Consagrado a lo sagrado mediante un acto religioso y as\u00ed sustra\u00eddo de lo cotidiano.\" tabindex=\"0\">consagrado<\/span>.<\/p><p>El n\u00famero de estelas de Saturno en el norte de \u00c1frica supera al de todas las dem\u00e1s deidades romanas de la regi\u00f3n; Baal-Hammon-Saturno fue hasta el siglo IV d. C. la <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Un ser venerado como divino dentro de una religi\u00f3n.\" tabindex=\"0\">deidad<\/span> m\u00e1s importante de las provincias africanas. La cristianizaci\u00f3n y la invasi\u00f3n v\u00e1ndala pusieron fin a su <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"El conjunto de los actos religiosos de veneraci\u00f3n hacia una deidad o figura sagrada.\" tabindex=\"0\">culto<\/span>.<\/p><p>Una importante fuente numism\u00e1tica son los tetradracmas cartagineses de los siglos IV y III a. C., que muestran la corona de cuernos de toro de Baal-Hammon como f\u00f3rmula protectora en el anverso. Las monedas fueron acu\u00f1adas en gran n\u00famero para el pago del ej\u00e9rcito cartagin\u00e9s y difundieron el programa iconogr\u00e1fico de Baal-Hammon hasta Hispania y Sicilia.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s5 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s5\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s5h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s5h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Pr\u00e1ctica de protecci\u00f3n y lo apotropaico<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s5c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s5c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s5t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s5t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Baal-Hammon era dios protector de la ciudad, de la familia y de las cosechas. En las inscripciones p\u00fanicas aparece como receptor de votos <em>n\u0113der<\/em> en situaciones de necesidad: antes de viajes, antes de batallas, en enfermedades, en partos. La frecuencia de su <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"La invocaci\u00f3n oral o por escrito de una deidad o poder.\" tabindex=\"0\">invocaci\u00f3n<\/span> en ofrendas votivas privadas muestra la intensa piedad privada de la poblaci\u00f3n p\u00fanica.<\/p><p>En entradas de casas y en habitaciones, sus s\u00edmbolos se empleaban de forma <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Que aleja el mal: dicho de signos y objetos destinados a mantener alejadas las influencias da\u00f1inas.\" tabindex=\"0\">apotropaica<\/span>: corona de cuernos de toro, hoz y el <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Un signo que representa una idea o significado.\" tabindex=\"0\">s\u00edmbolo<\/span> del \u00abcaduceo\u00bb, que en el mundo p\u00fanico se asocia regularmente a Baal-Hammon. Figuritas de bronce de un dios barbado entronizado con corona de cuernos de toro han sido halladas en numerosos asentamientos p\u00fanicos.<\/p><p>Desde una perspectiva cient\u00edfica, la funci\u00f3n protectora de Baal-Hammon est\u00e1 fuertemente vinculada al orden del estado, pero tambi\u00e9n anclada en el \u00e1mbito personal y familiar. La pr\u00e1ctica del Tofet debe entenderse como una forma especial de piedad en situaciones de crisis, sin que pueda ser interpretada de forma positiva desde el punto de vista cient\u00edfico actual. El iWell-Guard registra a Baal-Hammon como figura hist\u00f3rico-religiosa sin referencias a promesas de curaci\u00f3n.<\/p><p>La estrecha relaci\u00f3n de Baal-Hammon con la actividad b\u00e9lica p\u00fanica est\u00e1 bien documentada; el juramento de An\u00edbal ante el <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Lugar elevado o mesa para sacrificios y actos religiosos.\" tabindex=\"0\">altar<\/span> de Baal-Hammon a los nueve a\u00f1os de edad, de considerar a Roma como enemigo eterno, es una de las an\u00e9cdotas antiguas m\u00e1s c\u00e9lebres y se inscribe en la tradici\u00f3n de los juramentos de guerra p\u00fanicos.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s6 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s6\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s6h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s6h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Paralelos en otras culturas<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s6c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s6c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s6t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s6t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Baal-Hammon est\u00e1 hist\u00f3ricamente emparentado con el ugar\u00edtico El (antiguo dios padre), con el mesopot\u00e1mico Anu, con el romano Saturno y con el griego Cronos. La identificaci\u00f3n con Saturno es la m\u00e1s duradera; Marcel Le Glay ha mostrado en <em>Saturne africain<\/em> (1966) que esta sincretizaci\u00f3n marc\u00f3 de forma determinante el <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"El conjunto de los actos religiosos de veneraci\u00f3n hacia una deidad o figura sagrada.\" tabindex=\"0\">culto<\/span> africano de Saturno en el per\u00edodo imperial.<\/p><p>Con Cronos comparte Baal-Hammon el perfil del dios padre anciano asociado al sacrificio de ni\u00f1os; el <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Un relato transmitido sobre dioses, or\u00edgenes y el orden del mundo.\" tabindex=\"0\">mito<\/span> griego de Cronos contiene el motivo de devorar a los propios hijos, lo que en la percepci\u00f3n helen\u00edstica se relacion\u00f3 con los sacrificios del Tofet cartagin\u00e9s. Plutarco (<em>De superstitione<\/em>) hace expl\u00edcita esta conexi\u00f3n.<\/p><p>Con <a href=\"\/es\/kumarbi\/\">Kumarbi<\/a> de la <a href=\"\/es\/hethitisch\/\">tradici\u00f3n hitita<\/a> comparte Baal-Hammon el tipo del dios padre derrocado o desplazado. Desde el punto de vista hist\u00f3rico-religioso, pertenece a la familia internacional de los dioses padres del Mediterr\u00e1neo antiguo, cuya funci\u00f3n fue en parte desplazada por la generaci\u00f3n m\u00e1s joven de los dioses de la tormenta. En la provincia romana de Africa Proconsularis esta tradici\u00f3n mediterr\u00e1nea antigua se mantuvo viva durante un per\u00edodo inusualmente prolongado.<\/p><p>La vinculaci\u00f3n entre Baal-Hammon y el egipcio Am\u00f3n-Ra se estableci\u00f3 activamente en el per\u00edodo helen\u00edstico; el oasis de Siwa con su <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Un lugar o instituci\u00f3n donde se obtiene un mensaje divino.\" tabindex=\"0\">or\u00e1culo<\/span> de Am\u00f3n era f\u00e1cilmente accesible desde Cartago, y algunas fuentes refieren peregrinaciones cartaginesas hasta all\u00ed. La importancia hist\u00f3rica de esta sincretizaci\u00f3n es controvertida, pero notable.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s7 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s7\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s7h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s7h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Recepci\u00f3n e investigaci\u00f3n actuales<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s7c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s7c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s7t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s7t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>La investigaci\u00f3n sobre Baal-Hammon se encuentra hoy a un alto nivel. <em>Saturne africain<\/em> (1966) de Marcel Le Glay es la referencia est\u00e1ndar cl\u00e1sica; Sabatino Moscati, Maria Eugenia Aubet, H\u00e9l\u00e8ne B\u00e9nichou-Safar y Lawrence Stager han aportado contribuciones importantes a la investigaci\u00f3n sobre el Tofet. <em>Phoenician Aniconism<\/em> (2015) de Brian Doak aborda la tradici\u00f3n anic\u00f3nica de Baal-Hammon. Los estudios de Josephine Quinn sobre la identidad p\u00fanica son contribuciones relevantes de los \u00faltimos a\u00f1os.<\/p><p>En la recepci\u00f3n popular, Baal-Hammon es conocido sobre todo por la controversia del Tofet y por la pol\u00e9mica cristiana <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"\u00c9poca de la cultura griega y romana, aproximadamente del 800 a. C. al 600 d. C.\" tabindex=\"0\">antigua<\/span>; la imagen es distorsionada y apenas hace justicia al rigor cient\u00edfico. Representaciones m\u00e1s diferenciadas desde el punto de vista acad\u00e9mico se encuentran en las obras mencionadas.<\/p><p>Cient\u00edficamente, Baal-Hammon es considerado hoy un objeto de estudio central para la religi\u00f3n p\u00fanica, para la tradici\u00f3n del Saturnus Africanus y para la historia de las religiones mediterr\u00e1neas. Los actuales focos de investigaci\u00f3n se centran en el an\u00e1lisis bioarqueol\u00f3gico del Tofet, en la tradici\u00f3n de las estelas del Saturnus Africanus y en la cuesti\u00f3n del componente bereber. El iWell-Guard lo registra como miembro hist\u00f3rico del <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"El conjunto de los dioses de una religi\u00f3n o cultura.\" tabindex=\"0\">pante\u00f3n<\/span>.<\/p><p>Las investigaciones recientes de Josephine Quinn (<em>In Search of the Phoenicians<\/em>, 2018) han replanteado la identidad p\u00fanica y su autodefinici\u00f3n religiosa, cuestionando el papel de Baal-Hammon como &#8216;dios de los fenicios&#8217;.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s8 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s8h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s8h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Literatura y fuentes<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s8c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s8c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-s8t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-s8t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>La siguiente selecci\u00f3n re\u00fane las obras de referencia m\u00e1s importantes para la investigaci\u00f3n sobre Baal-Hammon. Incluye informes arqueol\u00f3gicos, s\u00edntesis hist\u00f3rico-religiosas y ediciones epigr\u00e1ficas. La monograf\u00eda de Marcel Le Glay es la referencia cl\u00e1sica; Moscati y Aubet ofrecen el marco p\u00fanico; Doak la perspectiva iconol\u00f3gica. El estudio m\u00e1s reciente de Quinn introduce la investigaci\u00f3n en el debate cr\u00edtico sobre la identidad.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2dce0c7c e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp2dce0c7c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp22efe76a elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp22efe76a\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">El Tophet de Cartago y los hallazgos de estelas<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp207c89a8 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp207c89a8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp223f9336 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp223f9336\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>El principal testigo del culto de Baal Hammon no es un texto, sino un recinto. Se trata del llamado Tofet de Cartago, un santuario situado en los m\u00e1rgenes de la ciudad antigua, en el actual barrio de Salammb\u00f4. Las excavaciones comenzaron en la d\u00e9cada de 1920. Determinante fue la campa\u00f1a de la arque\u00f3loga estadounidense y su equipo en la d\u00e9cada de 1970, bajo el nombre de \u00abPunic Project\u00bb.<\/p><p>El recinto contiene miles de peque\u00f1as urnas con los restos calcinados de lactantes y animales j\u00f3venes, sobre las que se erigieron estelas de piedra.<\/p><p>Muchas de estas estelas llevan inscripciones votivas en escritura p\u00fanica. La f\u00f3rmula habitual menciona primero a <em>Baal Hammon<\/em> y a la diosa <em>Tinnit<\/em> (denominada frecuentemente \u00abTinnit, rostro de Baal\u00bb), despu\u00e9s el nombre del dedicante y su petici\u00f3n.<\/p><p>Estas inscripciones constituyen la fuente epigr\u00e1fica m\u00e1s densa para la religi\u00f3n p\u00fanica en general y hacen de Baal Hammon la <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Un ser venerado como divino dentro de una religi\u00f3n.\" tabindex=\"0\">deidad<\/span>.<\/p><p> cartaginesa mejor atestiguada.<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"\u00c9poca de la cultura griega y romana, aproximadamente del 800 a. C. al 600 d. C.\" tabindex=\"0\">La interpretaci\u00f3n del Tofet es controvertida desde el siglo XIX. Autores <\/span>antiguos<\/p><p> griegos y romanos como Diodoro y Plutarco refieren sacrificios de ni\u00f1os cartagineses, y una parte de la investigaci\u00f3n ve en el Tofet su confirmaci\u00f3n arqueol\u00f3gica. Una posici\u00f3n contraria, defendida entre otros por Sabatino Moscati y posteriormente por otros estudiosos, interpreta el recinto como un cementerio de ni\u00f1os fallecidos de muerte natural. Los an\u00e1lisis osteol\u00f3gicos m\u00e1s recientes de los huesos calcinados no han zanjado definitivamente el debate. Para la descripci\u00f3n de Baal Hammon esto significa: su lugar de culto m\u00e1s importante es al mismo tiempo el hallazgo m\u00e1s controvertido de la <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Ciencia que estudia culturas pasadas a trav\u00e9s de hallazgos materiales.\" tabindex=\"0\">arqueolog\u00eda<\/span>.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2d8c90e4 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp2d8c90e4\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp239ab422 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp239ab422\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">La interpretatio: Saturno, Kronos y su pervivencia en \u00e9poca romana<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp22113ba9 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp22113ba9\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp234d4277 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp234d4277\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Baal Hammon no desapareci\u00f3 con la destrucci\u00f3n de Cartago en el 146 a. C. En el norte de \u00c1frica romano pervivi\u00f3 bajo el nombre de <em>Saturnus Africanus<\/em>, uno de los cultos m\u00e1s ampliamente atestiguados de la provincia de Africa.<\/p><p>Cientos de estelas de Saturno de \u00e9poca romana muestran que la poblaci\u00f3n p\u00fanica sigui\u00f3 venerando a su antigua divinidad principal bajo nombre romano, con rasgos iconogr\u00e1ficos propios, como el dios bajo un velo o con hoz.<\/p><p>Ya los griegos hab\u00edan equiparado a Baal Hammon con <em>Kronos<\/em>, lo que desempe\u00f1a un papel especialmente importante en los relatos sobre sacrificios de ni\u00f1os, dado que Cronos devoraba a sus propios hijos.<\/p><p>Los romanos eligieron entonces a Saturno, el dios latino equivalente a Cronos. Esta <em>interpretatio<\/em> es para la investigaci\u00f3n un instrumento de doble filo: muestra, por un lado, continuidad y, por otro, superpone la figura p\u00fanica con concepciones grecolatinas.<\/p><p>La pregunta de qui\u00e9n era originalmente Baal Hammon no puede responderse, por tanto, \u00fanicamente a partir de la tard\u00eda equiparaci\u00f3n con Saturno. Se debate si el ep\u00edteto <em>Hammon<\/em> remite a un top\u00f3nimo, quiz\u00e1s la norte\u00f1a Hamath siria o a un monte, o bien a la palabra sem\u00edtica para \u00abbrasero\u00bb o \u00abaltar del incienso\u00bb.<\/p><p>Eric Gubel, Paolo Xella y otros han trabajado sobre estas cuestiones sin que se haya alcanzado un consenso. Lo \u00fanico seguro es que la m\u00e1scara romana de Saturno es la capa m\u00e1s reciente, no la original, de la figura. Para la <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\" p\u00fanica.\" tabindex=\"0\">deidad<\/span> sem\u00edtica occidental del mismo radical nominal v\u00e9ase tambi\u00e9n <a href=\"\/es\/yam\/\">Yam<\/a> en el <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"El conjunto de los dioses de una religi\u00f3n o cultura.\" tabindex=\"0\">pante\u00f3n<\/span>.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-lit e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-lit\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-lith elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-baalhammon-lith\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Literatura (selecci\u00f3n)<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-litc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-litc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-litt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-litt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><li> ugar\u00edtico.<em>Saturne africain<\/em> (Par\u00eds 1966)<\/li><li>Sabatino Moscati: <em>Il mondo dei Fenici<\/em> (Mil\u00e1n 1966)<\/li><li>Maria Eugenia Aubet: <em>The Phoenicians and the West<\/em> (Cambridge 2001)<\/li><li>H\u00e9l\u00e8ne B\u00e9nichou-Safar: <em>Le tophet de Salammb\u00f4 \u00e0 Carthage<\/em> (Roma 2004)<\/li><li>Brian Doak: <em>Phoenician Aniconism<\/em> (Atlanta 2015)<\/li><li>Josephine Quinn: <em>In Search of the Phoenicians<\/em> (Princeton 2018)<\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw2-add-baalhammon e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgkw2-add-baalhammon\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgkw2-add-baalhammon-t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgkw2-add-baalhammon-t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Baal-Hammon aparece como dios supremo p\u00fanico-cartagin\u00e9s, cuyos santuarios del Tofet en Cartago atestiguan su condici\u00f3n de deidad protectora suprema; en la fase romana es venerado como Saturnus Africanus.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-kwd e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-kwd\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-kwdc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-baalhammon-kwdc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-kwdt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-kwdt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em>T\u00e9rminos relacionados: Baal-Hammon Cartago P\u00fanico Saturno Tofet Sacrificio infantil Africana.<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-cc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-cc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" id=\"iwg-cc-baal-hammon\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-ccinner e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-ccinner\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-cch elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-baalhammon-cch\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">iWell Guard y las tradiciones de protecci\u00f3n<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-cct elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-cct\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p>iWell Guard se inscribe en la tradici\u00f3n hist\u00f3rico-cultural de los objetos de protecci\u00f3n port\u00e1tiles, en la tradici\u00f3n <a href=\"\/es\/phoenizisch\/\">fenicia<\/a> y de muchas otras culturas del mundo. 41 niveles, oro de ley, platino, plata, fabricado en Alemania. Derecho de devoluci\u00f3n de 30 d\u00edas.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-ccb iwg-cc-button iwg-cc-cta-2026-05-13 elementor-widget elementor-widget-jet-button\" data-id=\"iwgw-baalhammon-ccb\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"jet-button.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-jet-button jet-elements\"><div class=\"jet-button__container\"><a class=\"jet-button__instance jet-button__instance--icon-left hover-effect-1\" href=\"\/es\/ueber-iwell-guard\/?utm_source=iwell-guard.com&amp;utm_medium=info-box&amp;utm_campaign=wesen-tradition\"><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-normal\"><\/div><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-hover\"><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-normal\"><span class=\"jet-button__label\">M\u00e1s sobre el iWell Guard<\/span><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-hover\"><span class=\"jet-button__label\">M\u00e1s sobre el iWell Guard<\/span><\/div><\/a><\/div><\/div><style>.elementor-element.elementor-element-iwgw-baalhammon-ccb .jet-button__instance{width:320px;height:56px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-baalhammon-ccb .jet-button__state-normal .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#1a1b20;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-baalhammon-ccb .jet-button__state-hover .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#FECC76;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-baalhammon-ccb .jet-button__plane-normal{background-color:#FECC76;border-style:solid;border-color:#C99540;border-width:2px 2px 2px 2px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-baalhammon-ccb .jet-button__plane-hover{background-color:rgba(0,0,0,0.55);border-style:solid;border-color:#FECC76;border-width:2px 2px 2px 2px;}<\/style>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-ccd elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-baalhammon-ccd\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p style=\"text-align:center;font-size:13px;opacity:0.7;margin-top:14px\" data-nosnippet=\"true\">Las experiencias personales pueden variar. No es un producto sanitario. Sin promesas de curaci\u00f3n.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-disc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-baalhammon-disc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-baalhammon-discw elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-baalhammon-discw\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<footer data-nosnippet=\"true\" class=\"iwg-disclaimer-block\"><p data-nosnippet=\"true\">iWell Guard <strong>no es un producto sanitario<\/strong> y no reemplaza ning\u00fan tratamiento m\u00e9dico ni psicoterap\u00e9utico. Los contenidos de historia de las religiones son una clasificaci\u00f3n hist\u00f3rico-cultural, no una recomendaci\u00f3n de pr\u00e1ctica espiritual.<\/p><\/footer>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":3,"featured_media":2848,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"_yoast_wpseo_focuskw":"Baal-Hammon Cartago dios supremo","_yoast_wpseo_title":"Baal-Hammon \u2013 Cartago dios supremo, Tofet, Saturno","_yoast_wpseo_metadesc":"Baal-Hammon es el dios masculino supremo de Cartago, esposo de Tanit y receptor de las consagraciones del Tofet.","_yoast_wpseo_meta-robots-noindex":"","_yoast_wpseo_canonical":"","gefaehrdungsstufe":"2","wesen_kultur":"phoenizisch","wesen_klasse":"goetter","footnotes":""},"categories":[27],"class_list":["post-15044","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","category-goetter"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.7 (Yoast SEO v28.3) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Baal-Hammon \u2013 Cartago dios supremo, Tofet, Saturno<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Baal-Hammon es el dios masculino supremo de Cartago, esposo de Tanit y receptor de las consagraciones del Tofet.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/baal-hammon\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"es_ES\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Baal-Hammon \u2013 dios supremo cartagin\u00e9s\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Baal-Hammon es el dios masculino supremo de Cartago, esposo de Tanit y receptor de las consagraciones del Tofet.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/baal-hammon\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"iWell Guard\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-06-18T12:04:51+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/baal-hammon\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/baal-hammon\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Ralf Ittermann\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f\"},\"headline\":\"Baal-Hammon \u2013 dios supremo cartagin\u00e9s\",\"datePublished\":\"2026-05-13T20:27:38+00:00\",\"dateModified\":\"2026-06-18T12:04:51+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/baal-hammon\\\/\"},\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/baal-hammon\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp\",\"articleSection\":[\"Goetter\"],\"inLanguage\":\"es\",\"description\":\"Baal-Hammon es el dios masculino supremo de Cartago, esposo de Tanit y receptor de las consagraciones del Tofet.\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/baal-hammon\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/baal-hammon\\\/\",\"name\":\"Baal-Hammon \u2013 Cartago dios supremo, Tofet, Saturno\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/baal-hammon\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/baal-hammon\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp\",\"datePublished\":\"2026-05-13T20:27:38+00:00\",\"dateModified\":\"2026-06-18T12:04:51+00:00\",\"description\":\"Baal-Hammon es el dios masculino supremo de Cartago, esposo de Tanit y receptor de las consagraciones del Tofet.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/baal-hammon\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"es\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/baal-hammon\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/baal-hammon\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp\",\"width\":1024,\"height\":1536,\"caption\":\"Dioses de la tradici\u00f3n fenicia.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/baal-hammon\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Start\",\"item\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/home\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Baal-Hammon \u2013 dios supremo cartagin\u00e9s\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/\",\"name\":\"iWell Guard\",\"description\":\"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/#organization\",\"name\":\"Ittermann electronic GmbH\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"width\":1182,\"height\":237,\"caption\":\"Ittermann electronic GmbH\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/pantip.com\\\/profile\\\/9367242\",\"https:\\\/\\\/micro.blog\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.diggerslist.com\\\/iwellguard\\\/about\",\"https:\\\/\\\/skitterphoto.com\\\/photographers\\\/2870314\\\/iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/iwellguard.wordpress.com\\\/2026\\\/06\\\/06\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/hub.docker.com\\\/u\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.pinterest.com\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/bit.ly\\\/m\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/entre-vos-mains.alsace.eu\\\/profiles\\\/iwellguard\\\/activity\",\"https:\\\/\\\/gravatar.com\\\/reallybeded8fd34\",\"https:\\\/\\\/naijamatta.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.goodreads.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/profile.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/experiment.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/wakelet.com\\\/@iWellGuard82270\",\"https:\\\/\\\/www.chordie.com\\\/forum\\\/profile.php?id=2555664\",\"https:\\\/\\\/www.instapaper.com\\\/p\\\/17757966\",\"https:\\\/\\\/www.mapleprimes.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/businesslistingplus.com\\\/profile\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/telegra.ph\\\/iWell-Guard-06-06\",\"https:\\\/\\\/pbase.com\\\/iwellguard\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/b.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/20260607#bookmark-4788405196491818882\",\"https:\\\/\\\/fliphtml5.com\\\/home\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/anyflip.com\\\/homepage\\\/cmiwl#About\",\"https:\\\/\\\/transfur.com\\\/Users\\\/iwellguard\",\"http:\\\/\\\/delphi.larsbo.org\\\/user\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/jobs.lajobsportal.org\\\/profiles\\\/8380803-iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/md.chaosdorf.de\\\/s\\\/jfbe5SBdJD\",\"https:\\\/\\\/www.lingvolive.com\\\/en-us\\\/profile\\\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\\\/translations\",\"https:\\\/\\\/www.fitday.com\\\/fitness\\\/forums\\\/members\\\/iwellguard.html\",\"https:\\\/\\\/www.mymeetbook.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/pxhere.com\\\/en\\\/photographer-me\\\/5040798\",\"https:\\\/\\\/disqus.com\\\/by\\\/iwellguard\\\/about\\\/\",\"https:\\\/\\\/pastelink.net\\\/hjwciqwq\",\"https:\\\/\\\/pubhtml5.com\\\/homepage\\\/scjhn\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.bitchute.com\\\/channel\\\/2O2eOKzNqujT\",\"https:\\\/\\\/audiomack.com\\\/iwellguard\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f\",\"name\":\"Ralf Ittermann\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Ralf Ittermann\"},\"givenName\":\"Ralf\",\"familyName\":\"Ittermann\",\"jobTitle\":\"Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer und redaktioneller Verantwortlicher\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/author\\\/claude\\\/\",\"description\":\"Ralf Ittermann ist Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer der Ittermann electronic GmbH und redaktioneller Verantwortlicher des iWell-Guard-Lexikons. Er verbindet langj\u00e4hrige Erfahrung in der Pr\u00e4zisionsfertigung mit medialer Praxis und religionsgeschichtlicher Quellenarbeit.\",\"worksFor\":{\"@type\":\"Organization\",\"name\":\"Ittermann electronic GmbH\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ittermann.de\\\/\",\"address\":{\"@type\":\"PostalAddress\",\"streetAddress\":\"K\u00f6hlergasse 16-18\",\"postalCode\":\"99842\",\"addressLocality\":\"Ruhla\",\"addressCountry\":\"DE\"}},\"knowsAbout\":[\"Religionsgeschichte\",\"Mythologie\",\"Mediale Praxis\",\"Energetische Diagnostik\",\"Schutzpraxis\",\"Volksglauben\",\"Westliche Esoterik\"]},{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/baal-hammon\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/baal-hammon\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Ralf Ittermann\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f\"},\"headline\":\"Baal-Hammon \u2013 dios supremo cartagin\u00e9s\",\"datePublished\":\"2026-05-13T20:27:38+00:00\",\"dateModified\":\"2026-06-18T12:04:51+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/baal-hammon\\\/\"},\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/es\\\/baal-hammon\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp\",\"articleSection\":[\"Goetter\"],\"inLanguage\":\"es\",\"description\":\"Baal-Hammon es el dios masculino supremo de Cartago, esposo de Tanit y receptor de las consagraciones del Tofet.\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Baal-Hammon \u2013 Cartago dios supremo, Tofet, Saturno","description":"Baal-Hammon es el dios masculino supremo de Cartago, esposo de Tanit y receptor de las consagraciones del Tofet.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/baal-hammon\/","og_locale":"es_ES","og_type":"article","og_title":"Baal-Hammon \u2013 dios supremo cartagin\u00e9s","og_description":"Baal-Hammon es el dios masculino supremo de Cartago, esposo de Tanit y receptor de las consagraciones del Tofet.","og_url":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/baal-hammon\/","og_site_name":"iWell Guard","article_modified_time":"2026-06-18T12:04:51+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":1536,"url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp","type":"image\/webp"}],"twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/baal-hammon\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/baal-hammon\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Baal-Hammon \u2013 dios supremo cartagin\u00e9s","datePublished":"2026-05-13T20:27:38+00:00","dateModified":"2026-06-18T12:04:51+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/baal-hammon\/"},"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/baal-hammon\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp","articleSection":["Goetter"],"inLanguage":"es","description":"Baal-Hammon es el dios masculino supremo de Cartago, esposo de Tanit y receptor de las consagraciones del Tofet."},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/baal-hammon\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/baal-hammon\/","name":"Baal-Hammon \u2013 Cartago dios supremo, Tofet, Saturno","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/baal-hammon\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/baal-hammon\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp","datePublished":"2026-05-13T20:27:38+00:00","dateModified":"2026-06-18T12:04:51+00:00","description":"Baal-Hammon es el dios masculino supremo de Cartago, esposo de Tanit y receptor de las consagraciones del Tofet.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/baal-hammon\/#breadcrumb"},"inLanguage":"es","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/iwell-guard.com\/es\/baal-hammon\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/baal-hammon\/#primaryimage","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp","width":1024,"height":1536,"caption":"Dioses de la tradici\u00f3n fenicia."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/baal-hammon\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Start","item":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/home\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Baal-Hammon \u2013 dios supremo cartagin\u00e9s"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/#website","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/","name":"iWell Guard","description":"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen","publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"es"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/#organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","width":1182,"height":237,"caption":"Ittermann electronic GmbH"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/pantip.com\/profile\/9367242","https:\/\/micro.blog\/iwellguard","https:\/\/www.diggerslist.com\/iwellguard\/about","https:\/\/skitterphoto.com\/photographers\/2870314\/iwell-guard","https:\/\/iwellguard.wordpress.com\/2026\/06\/06\/iwell-guard\/","https:\/\/hub.docker.com\/u\/iwellguard","https:\/\/www.pinterest.com\/iwellguard\/","https:\/\/bit.ly\/m\/iwellguard","https:\/\/entre-vos-mains.alsace.eu\/profiles\/iwellguard\/activity","https:\/\/gravatar.com\/reallybeded8fd34","https:\/\/naijamatta.com\/iwellguard","https:\/\/www.goodreads.com\/iwellguard","https:\/\/profile.hatena.ne.jp\/iwellguard\/","https:\/\/experiment.com\/users\/iwellguard","https:\/\/wakelet.com\/@iWellGuard82270","https:\/\/www.chordie.com\/forum\/profile.php?id=2555664","https:\/\/www.instapaper.com\/p\/17757966","https:\/\/www.mapleprimes.com\/users\/iwellguard","https:\/\/businesslistingplus.com\/profile\/iwell-guard\/","https:\/\/telegra.ph\/iWell-Guard-06-06","https:\/\/pbase.com\/iwellguard\/iwellguard","https:\/\/b.hatena.ne.jp\/iwellguard\/20260607#bookmark-4788405196491818882","https:\/\/fliphtml5.com\/home\/iwellguard","https:\/\/anyflip.com\/homepage\/cmiwl#About","https:\/\/transfur.com\/Users\/iwellguard","http:\/\/delphi.larsbo.org\/user\/iwellguard","https:\/\/jobs.lajobsportal.org\/profiles\/8380803-iwell-guard","https:\/\/md.chaosdorf.de\/s\/jfbe5SBdJD","https:\/\/www.lingvolive.com\/en-us\/profile\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\/translations","https:\/\/www.fitday.com\/fitness\/forums\/members\/iwellguard.html","https:\/\/www.mymeetbook.com\/iwellguard","https:\/\/pxhere.com\/en\/photographer-me\/5040798","https:\/\/disqus.com\/by\/iwellguard\/about\/","https:\/\/pastelink.net\/hjwciqwq","https:\/\/pubhtml5.com\/homepage\/scjhn\/","https:\/\/www.bitchute.com\/channel\/2O2eOKzNqujT","https:\/\/audiomack.com\/iwellguard"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f","name":"Ralf Ittermann","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","caption":"Ralf Ittermann"},"givenName":"Ralf","familyName":"Ittermann","jobTitle":"Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer und redaktioneller Verantwortlicher","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/author\/claude\/","description":"Ralf Ittermann ist Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer der Ittermann electronic GmbH und redaktioneller Verantwortlicher des iWell-Guard-Lexikons. Er verbindet langj\u00e4hrige Erfahrung in der Pr\u00e4zisionsfertigung mit medialer Praxis und religionsgeschichtlicher Quellenarbeit.","worksFor":{"@type":"Organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/ittermann.de\/","address":{"@type":"PostalAddress","streetAddress":"K\u00f6hlergasse 16-18","postalCode":"99842","addressLocality":"Ruhla","addressCountry":"DE"}},"knowsAbout":["Religionsgeschichte","Mythologie","Mediale Praxis","Energetische Diagnostik","Schutzpraxis","Volksglauben","Westliche Esoterik"]},{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/baal-hammon\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/baal-hammon\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Baal-Hammon \u2013 dios supremo cartagin\u00e9s","datePublished":"2026-05-13T20:27:38+00:00","dateModified":"2026-06-18T12:04:51+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/baal-hammon\/"},"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/baal-hammon\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_phoenizisch_baal-hammon.webp","articleSection":["Goetter"],"inLanguage":"es","description":"Baal-Hammon es el dios masculino supremo de Cartago, esposo de Tanit y receptor de las consagraciones del Tofet."}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/15044","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15044"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/15044\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2848"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15044"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15044"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}