{"id":171693,"date":"2026-09-05T15:41:32","date_gmt":"2026-09-05T15:41:32","guid":{"rendered":"https:\/\/iwell-guard.com\/?page_id=171693"},"modified":"2026-09-05T16:04:36","modified_gmt":"2026-09-05T16:04:36","slug":"tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\/","title":{"rendered":"Tu Matauenga &#8211; D\u00e9u de la guerra dels maoris"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"171693\" class=\"elementor elementor-171693 elementor-2596 elementor-bc-flex-widget\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-hero e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tumataueng-hero\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-hl e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tumataueng-hl\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-htxt e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tumataueng-htxt\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-h1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tumataueng-h1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Tu Matauenga - D\u00e9u maori de la guerra, de l'home i de la for\u00e7a masculina<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-lead elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tumataueng-lead\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Tu Matauenga, anomenat tamb\u00e9 Tu, \u00e9s considerat en la religi\u00f3 dels maoris com l&#8217;Atua de la guerra, de l&#8217;enfrontament i de la humanitat. En el mite de la creaci\u00f3 central ocupa una posici\u00f3 clarament oposada a la del seu germ\u00e0 Tane Mahuta, i \u00e9s l&#8217;\u00fanic fill de Ranginui i Papatuanuku que roman a l&#8217;interior despr\u00e9s de la disputa entre els germans.<\/p><p>Aquesta presentaci\u00f3 exposa el seu paper en el <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"El conjunt dels d\u00e9us d'una religi\u00f3 o cultura.\" tabindex=\"0\">pante\u00f3<\/span>, els seus rituals i la seva pres\u00e8ncia continuada en l&#8217;\u00e8tica del guerrer maori fins avui.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-pillc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tumataueng-pillc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-pills elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-tumataueng-pills\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"iwg-pill-row\"><span class=\"iwg-klasse-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"D\u00e9u de la tradici\u00f3 Polin\u00e8sia \/ Maori.\">D\u00e9u<\/span><a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/?page_id=171663\" class=\"iwg-kultur-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Mitologia de la tradici\u00f3 Polin\u00e8sia \/ Maori.\">Polin\u00e8sia \/ Maori<\/a><span class=\"iwg-tradition-badge\" tabindex=\"0\" data-tooltip=\"Divinitat guerrera.\">Divinitat guerrera<\/span><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-tocc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tumataueng-tocc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-toc elementor-toc--minimized-on-tablet elementor-widget elementor-widget-table-of-contents\" data-id=\"iwgw-tumataueng-toc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;headings_by_tags&quot;:[&quot;h2&quot;,&quot;h3&quot;],&quot;minimize_box&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;marker_view&quot;:&quot;bullets&quot;,&quot;no_headings_message&quot;:&quot;No s&#039;ha trobat cap encap\\u00e7alament en aquesta p\\u00e0gina.&quot;,&quot;exclude_headings_by_selector&quot;:[],&quot;icon&quot;:{&quot;value&quot;:&quot;fas fa-circle&quot;,&quot;library&quot;:&quot;fa-solid&quot;,&quot;rendered_tag&quot;:&quot;&lt;svg class=\\&quot;e-font-icon-svg e-fas-circle\\&quot; viewBox=\\&quot;0 0 512 512\\&quot; xmlns=\\&quot;http:\\\/\\\/www.w3.org\\\/2000\\\/svg\\&quot;&gt;&lt;path d=\\&quot;M256 8C119 8 8 119 8 256s111 248 248 248 248-111 248-248S393 8 256 8z\\&quot;&gt;&lt;\\\/path&gt;&lt;\\\/svg&gt;&quot;},&quot;minimized_on&quot;:&quot;tablet&quot;,&quot;hierarchical_view&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;min_height&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;min_height_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"table-of-contents.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__header\">\n\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-toc__header-title\">\n\t\t\t\t\u00cdndex\t\t\t<\/h2>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--expand\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-tumataueng-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Open table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-toc__toggle-button elementor-toc__toggle-button--collapse\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-controls=\"elementor-toc__iwgw-tumataueng-toc\" aria-expanded=\"true\" aria-label=\"Close table of contents\"><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div id=\"elementor-toc__iwgw-tumataueng-toc\" class=\"elementor-toc__body\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-toc__spinner-container\">\n\t\t\t\t<svg class=\"elementor-toc__spinner eicon-animation-spin e-font-icon-svg e-eicon-loading\" aria-hidden=\"true\" viewBox=\"0 0 1000 1000\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M500 975V858C696 858 858 696 858 500S696 142 500 142 142 304 142 500H25C25 237 238 25 500 25S975 237 975 500 763 975 500 975Z\"><\/path><\/svg>\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-hr e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tumataueng-hr\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-heroimg iwg-hero-image elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"iwgw-tumataueng-heroimg\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_polynesisch-maori_tu-matauenga-683x1024.webp\" class=\"attachment-large size-large wp-image-2718\" alt=\"Tu Matauenga \u2013 D\u00e9u de la guerra dels maoris\" srcset=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_polynesisch-maori_tu-matauenga-683x1024.webp 683w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_polynesisch-maori_tu-matauenga-200x300.webp 200w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_polynesisch-maori_tu-matauenga-768x1152.webp 768w, https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_polynesisch-maori_tu-matauenga.webp 1024w\" sizes=\"(max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-sec-iwgcomp2-tu-matauenga elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"sec-iwgcomp2-tu-matauenga\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-col-iwgcomp2-tu-matauenga\" data-id=\"col-iwgcomp2-tu-matauenga\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgcomp2-tu-matauenga elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgcomp2-tu-matauenga\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>T\u016b-matauenga \u00e9s el <strong>d\u00e9u maori<\/strong> de la guerra i de l&#8217;agressivitat humana.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-sec-iwgcomp-tu-matauenga elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"sec-iwgcomp-tu-matauenga\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-col-iwgcomp-tu-matauenga\" data-id=\"col-iwgcomp-tu-matauenga\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgcomp-tu-matauenga elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgcomp-tu-matauenga\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>T\u016b-Matauenga, el <strong>d\u00e9u maori de la guerra<\/strong>, encarna l&#8217;agressivitat humana, la guerra i el bot\u00ed de ca\u00e7a.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s0 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s0h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s0h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Posici\u00f3 dins el pante\u00f3 polinesi<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s0c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s0c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s0t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s0t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Tu Matauenga \u00e9s un dels grans Atua dels maoris. \u00c9s fill de Ranginui i Papatuanuku, germ\u00e0 de <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/?page_id=171691\">Tane Mahuta<\/a>, <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/?page_id=171692\">Tangaroa<\/a>, <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/?page_id=171694\">Rongo<\/a>, Haumia-tiketike (d\u00e9u de les plantes aliment\u00e0ries silvestres) i Tawhirimatea (d\u00e9u dels vents). La seva posici\u00f3 especial deriva del relat de la creaci\u00f3: com a \u00fanic germ\u00e0, Tu va voler matar els pares en lloc de separar-los.<\/p><p>Margaret Orbell descriu Tu com una figura que ocupa un doble paper dins la <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"La doctrina cient\u00edfica sobre D\u00e9u i la fe d'una religi\u00f3.\" tabindex=\"0\">teologia<\/span> maori: d\u00e9u de la guerra i Atua de la humanitat. Des de l&#8217;estudi de les religions, aquesta connexi\u00f3 no \u00e9s casual.<\/p><p>En moltes cultures, el d\u00e9u de la for\u00e7a masculina tamb\u00e9 es concep com a &#8216;pare originari dels homes&#8217;, com Mart a Roma, Tyr a Escandin\u00e0via o Indra a l&#8217;\u00cdndia v\u00e8dica. Tanmateix, la versi\u00f3 maori t\u00e9 un mat\u00eds espec\u00edfic: Tu no \u00e9s nom\u00e9s guerrer, sin\u00f3 tamb\u00e9 portador de coneixement (&#8216;Matauenga&#8217; significa &#8216;saber, coneixement&#8217;).<\/p><p>Aquesta connexi\u00f3 entre guerra i coneixement resulta interessant des de l&#8217;estudi de les religions. Suggereix que l&#8217;enfrontament hum\u00e0 amb el m\u00f3n, sigui b\u00e8l\u00b7lic, intel\u00b7lectual o pragm\u00e0tic, t\u00e9 una \u00fanica arrel. Anne Salmond i Hirini Mead han treballat aquest aspecte en els seus estudis m\u00e9s recents.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s1 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s1h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s1h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Nom i etimologia<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s1c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s1c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s1t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s1t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>El nom Tu significa en maori &#8216;estar dret&#8217;, &#8216;mantenir-se dret&#8217;. L&#8217;ep\u00edtet complet Matauenga es pot traduir com &#8216;saber&#8217;, &#8216;coneixement&#8217;.<\/p><p>Tu Matauenga \u00e9s, doncs, &#8216;el qui est\u00e0 dret amb saber&#8217; o &#8216;el savi erecte&#8217;. Altres ep\u00edtets s\u00f3n Tu-ka-riri (&#8216;Tu, el furi\u00f3s&#8217;), Tu-kai-taua (&#8216;Tu, que devora ex\u00e8rcits&#8217;), Tu-mata-uenga (&#8216;Tu de rostre de coneixement&#8217;), Tu-mata-rehurehu (&#8216;Tu en el capvespre&#8217;). Cada variant accentua una funci\u00f3 determinada.<\/p><p>Ling\u00fc\u00edsticament, Tu est\u00e0 documentat en tot l&#8217;\u00e0mbit polinesi: Ku a Hawaii (amb el canvi fon\u00e8tic k a partir de *t), Tuu a Tahit\u00ed, Tu a Mangaia. A Hawaii, Ku \u00e9s un dels quatre grans d\u00e9us superiors, canonitzat en les liturgies oficials dels temples (Valeri, <em>Kingship and Sacrifice<\/em>, 1985). A Aotearoa, en canvi, Tu segueix essent un entre diversos grans Atua i mai va ser elevat a divinitat suprema.<\/p><p>La difer\u00e8ncia entre el <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"El conjunt de pr\u00e0ctiques de veneraci\u00f3 religiosa envers una divinitat o figura sagrada.\" tabindex=\"0\">culte<\/span> a Ku a Hawaii i el <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"El conjunt de pr\u00e0ctiques de veneraci\u00f3 religiosa envers una divinitat o figura sagrada.\" tabindex=\"0\">culte<\/span> a Tu entre els maoris \u00e9s molt revelador des del punt de vista de la hist\u00f2ria de les religions: en la monarquia hawaiana, estratificada, la guerra era una pr\u00e0ctica estatal institucionalitzada amb temples i rituals propis; en la societat maori, m\u00e9s descentralitzada, la guerra seguia essent un assumpte de l&#8217;iwi amb un <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"El conjunt de pr\u00e0ctiques de veneraci\u00f3 religiosa envers una divinitat o figura sagrada.\" tabindex=\"0\">culte<\/span> menys centralitzat.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s2 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s2\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s2h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s2h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Descripci\u00f3 i iconografia<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s2c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s2c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s2t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s2t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Tu Matauenga es representa sovint en l&#8217;art de talla maori (whakairo) amb una postura guerrera: la llengua estirada (whakapohane), les cames obertes, els dits separats, els m\u00fasculs marcats. Aquests elements iconogr\u00e0fics apareixen a les fa\u00e7anes de les cases de reunions, a les portes i als pals esculpits, i estructuren la coreografia del haka, la coneguda dansa de guerra i confrontaci\u00f3.<\/p><p>Tu no es representa mai com una est\u00e0tua can\u00f2nica \u00fanica. En canvi, cada guerrer encarna Tu en el seu propi cos en el moment de l&#8217;enfrontament. Anne Salmond descriu aquesta performativitat com un aspecte central de la <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"La doctrina cient\u00edfica sobre D\u00e9u i la fe d'una religi\u00f3.\" tabindex=\"0\">teologia<\/span> maori: el div\u00ed es fa present a trav\u00e9s del cos, la dansa i el karakia, en lloc de quedar fixat en una imatge.<\/p><p>Les armes, en particular la mere (ma\u00e7a de pounamu), la taiaha (bast\u00f3) i la patu, s\u00f3n molt m\u00e9s que simples eines: es consideren extensions del cos de Tu. Porten el mana dels qui les empunyen i es transmeten com a objectes d&#8217;her\u00e8ncia.<\/p><p>Una mere que ha estat usada en nombrosos combats es considera especialment poderosa i tapu. Hirini Mead descriu detalladament la capa iconogr\u00e0fica d&#8217;aquests objectes a <em>Maori Art on the World Scene<\/em> (2002).<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s3 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s3\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s3h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s3h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">El paper de Tu en la disputa entre germans<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s3c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s3c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s3t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s3t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>En el <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Un relat transm\u00e8s sobre d\u00e9us, or\u00edgens i l'ordre del m\u00f3n.\" tabindex=\"0\">mite<\/span> central de la separaci\u00f3 del Cel i la Terra, Tu vol matar els seus pares, mentre que Tane defensa la separaci\u00f3 i Rongo la reconciliaci\u00f3.<\/p><p>Tane s&#8217;imposa, per\u00f2 despr\u00e9s de la separaci\u00f3, Tawhirimatea, el d\u00e9u de la tempesta, atacat de r\u00e0bia per la p\u00e8rdua del seu pare, es llan\u00e7a contra els altres germans. Tane, Tangaroa i Rongo fugen als seus dominis. Tu, en canvi, es mant\u00e9 ferm i finalment ven\u00e7 Tawhirimatea.<\/p><p>A continuaci\u00f3, Tu castiga els seus germans fugitius. Per aquest motiu, els maoris poden pescar peixos (domini de Tangaroa), ca\u00e7ar ocells (domini de Tane), plantar moniatos (domini de Rongo) i recol\u00b7lectar plantes silvestres (domini de Haumia). Cient\u00edficament, aquest <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Un relat transm\u00e8s sobre d\u00e9us, or\u00edgens i l'ordre del m\u00f3n.\" tabindex=\"0\">mite<\/span> legitima el dret dels humans sobre els recursos naturals: com a conseq\u00fc\u00e8ncia d&#8217;un esdeveniment cosmic, i no com una apropiaci\u00f3 arbitr\u00e0ria.<\/p><p>Tu \u00e9s aix\u00ed tamb\u00e9 l&#8217;avantpassat de tota la humanitat: els maoris sovint s&#8217;anomenen a si mateixos &#8216;Nga uri o Tu&#8217; (&#8216;descendents de Tu&#8217;). Aquesta atribuci\u00f3 geneal\u00f2gica no significa una filiaci\u00f3 biol\u00f2gica en el sentit occidental. Es refereix m\u00e9s b\u00e9 a una l\u00ednia <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Una seq\u00fc\u00e8ncia ordenada d'actes simb\u00f2lics amb significat religi\u00f3s o cultural.\" tabindex=\"0\">ritual<\/span>-mitol\u00f2gica que estructura la relaci\u00f3 entre l&#8217;\u00e9sser hum\u00e0 i els atua.<\/p><p>Margaret Orbell assenyala que el relat de Tu distingeix la <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"La doctrina cient\u00edfica sobre D\u00e9u i la fe d'una religi\u00f3.\" tabindex=\"0\">teologia<\/span> maori dels esquemes gn\u00f2stics o dualistes: no hi ha un &#8216;mal&#8217; en sentit moral, sin\u00f3 forces diferents, de vegades conflictives, que cal portar a un equilibri din\u00e0mic.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s4 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s4\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s4h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s4h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Tu com a patr\u00f3 de la guerra<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s4c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s4c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s4t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s4t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>En la guerra maori tradicional, Tu era el punt de refer\u00e8ncia central. Abans de cada batalla (taua), s&#8217;invocava Tu mitjan\u00e7ant karakia, es respectaven les prescripcions de tapu i es realitzaven rituals de purificaci\u00f3. Els guerrers dejunaven, evitaven el contacte amb dones i pronunciaven f\u00f3rmules determinades. El tohunga (especialista sacerdotal) fixava el moment segons senyals astron\u00f2mics i divinatoris.<\/p><p>Elsdon Best descriu detalladament el sistema ritual a <em>The Maori as He Was<\/em> (1924) i <em>Maori Warfare<\/em> (1903). Despr\u00e9s de la batalla, seguia un llarg proc\u00e9s d&#8217;aixecament del tapu abans que els guerrers poguessin tornar amb les seves fam\u00edlies. Els trofeus (caps dels enemics, armes) es tractaven en rituals dedicats a Tu.<\/p><p>Aquesta inserci\u00f3 ritual \u00e9s cient\u00edficament remarcable: la guerra en la cultura maori era un fenomen altament ritualitzat, vinculat religiosament al tapu, tot el contrari d&#8217;un fet &#8216;<span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"Pertanyent a l'\u00e0mbit quotidi\u00e0 i no religi\u00f3s, en oposici\u00f3 al sagrat.\" tabindex=\"0\">prof\u00e0<\/span>&#8216;. La preparaci\u00f3 podia durar mesos; un atac sense karakia a Tu es considerava il\u00b7leg\u00edtim i perill\u00f3s per als propis guerrers.<\/p><p>Tamb\u00e9 \u00e9s remarcable el concepte d\u00bbutu&#8217; (repres\u00e0lia o compensaci\u00f3), estretament lligat a Tu. Utu significa, en primer lloc, el restabliment de l&#8217;equilibri cosmic i social despr\u00e9s d&#8217;una violaci\u00f3, m\u00e9s que una venjan\u00e7a en sentit moralment negatiu.<\/p><p>Qui practica utu, actua en l&#8217;esperit de Tu, restablint l&#8217;ordre trencat. Aquest concepte est\u00e0 profundament arrelat en l&#8217;\u00e8tica maori i encara avui s&#8217;utilitza en processos judicials i contextos de mediaci\u00f3.<\/p><p>Hi ha tamb\u00e9 una dimensi\u00f3 de g\u00e8nere important: les pr\u00e0ctiques de Tu eren principalment masculines, per\u00f2 no exclusivament. Les dones podien tenir vincles amb Tu en determinades funcions (mediadores de visions, guardianes de kotahitanga). Mira Szaszy i altres dones grans maori han desenvolupat aquesta dimensi\u00f3.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s5 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s5\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s5h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s5h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Haka i Pukana<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s5c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s5c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s5t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s5t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>El haka \u00e9s avui conegut arreu del m\u00f3n gr\u00e0cies a la selecci\u00f3 nacional de rugbi. Cient\u00edficament, no \u00e9s un simple ball esportiu, sin\u00f3 una manifestaci\u00f3 coreografiada de l&#8217;energia de Tu. Hakas tribals com &#8216;Ka Mate&#8217; (compost per Te Rauparaha al segle XIX) o &#8216;Ko Niu Tireni&#8217; tenen cadascun la seva pr\u00f2pia hist\u00f2ria i honren avantpassats concrets.<\/p><p>Els moviments (Pukana, girar els ulls; Whakapohane, treure la llengua; Tunga ringa, moviments de bra\u00e7os) s\u00f3n gestos ritualitzats de manifestaci\u00f3 de Tu. Salmond i Mead discuteixen el haka com una &#8216;teologia encarnada&#8217;. A les escoles maori, avui el haka s&#8217;ensenya sistem\u00e0ticament, tant com a pr\u00e0ctica cultural com a forma espiritual-corporal.<\/p><p>Cal distingir entre el haka de guerra (peruperu, amb armes), el haka de pau (haka taparahi, sense armes) i el haka de benvinguda (haka powhiri). Cada forma t\u00e9 una funci\u00f3 i una ocasi\u00f3 pr\u00f2pies. Al festival Te Matatini, la competici\u00f3 de haka m\u00e9s gran d&#8217;Aotearoa, hi s\u00f3n representades totes les formes.<\/p><p>El haka &#8216;Ka Mate&#8217; mereix una atenci\u00f3 especial. Va ser compost a principis del segle XIX per Te Rauparaha, l\u00edder dels Ngati Toa, despr\u00e9s d&#8217;haver escapat d&#8217;una persecuci\u00f3 mortal. El text celebra la superviv\u00e8ncia i avui \u00e9s propietat de la tribu Ngati Toa, que regula legalment el seu \u00fas per part de tercers.<\/p><p>Aquesta protecci\u00f3 jur\u00eddica de la tradici\u00f3 cultural, el &#8216;cultural property law&#8217;, \u00e9s un \u00e0mbit legal jove en el qual Aotearoa fa una feina pionera a escala internacional. Cient\u00edficament, es fa evident que el haka no \u00e9s un &#8216;b\u00e9 cultural polinesi gen\u00e8ric&#8217;, sin\u00f3 que continua lligat a iwi concrets i a les seves hist\u00f2ries de whakapapa.<\/p><p>Des de l&#8217;etnologia de la religi\u00f3, el haka \u00e9s una &#8216;pr\u00e0ctica col\u00b7lectiva de tr\u00e0nsit&#8217; en el sentit de Bourguignon (<em>Possession<\/em>, 1976), en la qual el grup sencer passa a l&#8217;estat de Tu. Aquesta dimensi\u00f3 col\u00b7lectiva distingeix el haka de les pr\u00e0ctiques xam\u00e0niques individuals i el converteix en un fenomen propi des del punt de vista de la fenomenologia de la religi\u00f3.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s6 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s6\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s6h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s6h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Tradicions de protecci\u00f3 i tapu<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s6c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s6c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s6t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s6t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Les pr\u00e0ctiques de protecci\u00f3 en el context de Tu s\u00f3n principalment col\u00b7lectives i ritualitzades. Abans d&#8217;un enfrontament, avui ent\u00e8s tamb\u00e9 de manera metaf\u00f2rica, per exemple abans d&#8217;una negociaci\u00f3 important, un judici o una competici\u00f3, es pot pronunciar un karakia dedicat a Tu. Aix\u00f2 serveix per a la concentraci\u00f3 interior i per reafirmar ritualment el prop\u00f2sit, no per influir m\u00e0gicament en el resultat.<\/p><p>Els objectes de protecci\u00f3 en aquest \u00e0mbit s\u00f3n simb\u00f2lics d&#8217;armes: mere (massa de pounamu), taiaha (bast\u00f3) i patu. Sovint es transmeten com a objectes hereditaris (taonga tuku iho) i porten el mana dels seus antics portadors. En lloc d&#8217;amulets en el sentit occidental, es tracta de condensacions de la hist\u00f2ria col\u00b7lectiva.<\/p><p>En les trobades modernes amb la tradici\u00f3 de Tu, per exemple en el Maori Battalion durant la Segona Guerra Mundial, en l&#8217;experi\u00e8ncia de la Guerra del Vietnam de soldats maori, o en les carreres actuals de policia i ex\u00e8rcit, s&#8217;utilitzen rituals relacionats amb Tu per preparar espiritualment els soldats i reintegrar-los a la comunitat despr\u00e9s de les missions. Mason Durie va documentar aquesta pr\u00e0ctica a <em>Whaiora<\/em> (1994) com un element de la pr\u00e0ctica de salut mental maori.<\/p><p>Les recerques de Mason Durie sobre la salut mental maori mostren que el karakia dedicat a Tu constitueix un recurs cultural efica\u00e7 en el tractament del trastorn d&#8217;estr\u00e8s posttraum\u00e0tic de maoris que van participar en conflictes b\u00e8l\u00b7lics (Vietnam, Afganistan). En aquest context serveixen com a marc ritual que facilita la reintegraci\u00f3, no com a remei m\u00e0gic.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s7 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s7\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s7h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s7h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Paral\u00b7lelismes en altres cultures<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s7c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s7c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s7t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s7t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Tu Matauenga es pot comparar amb Ares i Mart (grecorom\u00e0), Tyr (germ\u00e0nic), Indra (v\u00e8dic) i Ogun (ioruba). El tret com\u00fa \u00e9s la personificaci\u00f3 de l&#8217;energia masculina i guerrera.<\/p><p>Tanmateix, cal remarcar la difer\u00e8ncia: en la <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"La doctrina cient\u00edfica de D\u00e9u i de la fe d'una religi\u00f3.\" tabindex=\"0\">teologia<\/span> maori, Tu \u00e9s mediador d&#8217;una pr\u00e0ctica \u00e8tica, no un &#8216;d\u00e9u de la guerra&#8217; en el sentit occidental d&#8217;agressor sanguinari. El rigor ritual abans i despr\u00e9s de la batalla mostra que la guerra, en la cultura maori, estava profundament arrelada en el tapu i el mana.<\/p><p>Dins de la Polin\u00e8sia, resulta especialment interessant el paral\u00b7lelisme amb el Ku hawai\u00e0. Valeri mostra que a Hawaii Ku era venerat dins d&#8217;un sistema de temples altament institucionalitzat, amb sacrificis humans en determinats rituals. A Aotearoa aquesta institucionalitzaci\u00f3 no es dona; els sacrificis humans no estan documentats amb una sistem\u00e0tica comparable.<\/p><p>Des de la fenomenologia de la religi\u00f3, el complex de Tu mostra tamb\u00e9 una connexi\u00f3 amb cultures xam\u00e0niques de Sib\u00e8ria i Am\u00e8rica del Nord: tamb\u00e9 all\u00e0 hi ha iniciacions guerreres ritualitzades i pr\u00e0ctiques de reintegraci\u00f3 despr\u00e9s dels combats. Eliade documenta aquests paral\u00b7lelismes a <em>Shamanism<\/em> (1951), encara que sense refer\u00e8ncia directa als maori.<\/p><p>Altres paral\u00b7lelismes importants es troben en el bushido samurai del Jap\u00f3, en la tradici\u00f3 cristiana de la guerra santa i en l&#8217;\u00e8tica ks\u00e0tria v\u00e8dica. En tots els casos, en lloc d&#8217;una glorificaci\u00f3 de la viol\u00e8ncia, el que preval \u00e9s la seva incrustaci\u00f3 ritualitzada en un context \u00e8tic.<\/p><p>La <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"La ci\u00e8ncia que estudia les religions de manera comparativa i sense comprom\u00eds de fe.\" tabindex=\"0\">ci\u00e8ncia de la religi\u00f3<\/span> comparada ha estudiat sistem\u00e0ticament aquestes \u00e8tiques guerreres com a &#8216;sacred warriorship&#8217; (guerrer sagrat), sota la hip\u00f2tesi de que la tend\u00e8ncia humana a la viol\u00e8ncia, sense un emmarcament ritual, deriva cap a vies destructives.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s8 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s8\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s8h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s8h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Recepci\u00f3 i significat actuals<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s8c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s8c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s8t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s8t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Tu Matauenga \u00e9s avui present en l&#8217;esport, en la tradici\u00f3 militar (Maori Battalion, 28th Battalion durant la Segona Guerra Mundial) i en la representaci\u00f3 pol\u00edtica.<\/p><p>L&#8217;activisme maori des dels anys 1970, com Bastion Point i les marxes per la terra i la llengua, sovint fa refer\u00e8ncia a Tu com a punt de refer\u00e8ncia simb\u00f2lic de l&#8217;autoafirmaci\u00f3. El tikanga de &#8216;standing firm&#8217; (tu tonu) \u00e9s una aplicaci\u00f3 directa del concepte de Tu.<\/p><p>En l&#8217;educaci\u00f3, Tu es transmet com a arrelament cultural de la dignitat, la disciplina i la fermesa, mai com a promoci\u00f3 de l&#8217;agressivitat. La <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/?page_id=171663\">religi\u00f3 polin\u00e8sia-maori<\/a> en conjunt ent\u00e9n Tu com una for\u00e7a emmarcada \u00e8ticament, no com un dimoni de guerra brut.<\/p><p>Els debats actuals sobre l&#8217;estad\u00edstica de presos maori, la viol\u00e8ncia policial i la reintegraci\u00f3 culturalment arrelada de soldats traumatitzats per la guerra recullen conceptes relacionats amb Tu. El concepte de &#8216;mana tane&#8217; (mana mascul\u00ed, masculinitat saludable) forma part dels programes actuals de salut masculina maori.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s9 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s9\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s9h elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s9h\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Recerca i fonts<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s9c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s9c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-s9t elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tumataueng-s9t\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Les contribucions de recerca m\u00e9s importants sobre Tu Matauenga provenen d&#8217;Elsdon Best, Te Rangihiroa (Peter Buck), Margaret Orbell i Hirini Mead. De temps m\u00e9s recents, s\u00f3n centrals els treballs d&#8217;Anne Salmond, Judith Binney i Mason Durie (<em>Whaiora<\/em>, 1994). Com a comparaci\u00f3 amb la tradici\u00f3 hawaiana de Ku, l&#8217;obra <em>Kingship and Sacrifice<\/em> de Valeri \u00e9s una refer\u00e8ncia fonamental.<\/p><p>Les tradicions de coneixement internes maori conserven el karakia de Tu i el haka com a pr\u00e0ctica viva. Aquesta doble perspectiva, recerca i manteniment intern de la tradici\u00f3, caracteritza aquest camp. Els wananga com Te Wananga o Aotearoa i Te Wananga o Raukawa ensenyen el tikanga relacionat amb Tu en forma acad\u00e8mica, cosa que crea un pont institucional entre el coneixement intern de la tradici\u00f3 i la recerca universit\u00e0ria.<\/p><p>Una an\u00e0lisi aprofundida de Tu dins la religi\u00f3 polin\u00e8sia-maori mostra com cal entendre&#8217;l dins l&#8217;entramat de relacions amb els altres atua, i no de manera a\u00efllada. Nom\u00e9s aquesta lectura relacional revela la profunditat teol\u00f2gica.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2545b1f6 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"cp2545b1f6\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp24c6a4e8 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cp24c6a4e8\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">La invenci\u00f3 de la trampa: Tumatauenga com a fundador de la t\u00e8cnica humana<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp2811d04e e-flex e-con-boxed e-con e-child\" data-id=\"cp2811d04e\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cp274d4107 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cp274d4107\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>En les tradicions tribals dels maori, <em>Tumatauenga<\/em> \u00e9s el d\u00e9u de la guerra i alhora l&#8217;Atua del qual els humans van rebre les seves eines contra els altres d\u00e9us.<\/p><p>Un relat testimoniat en diverses versions d&#8217;Iwi continua directament despr\u00e9s de la separaci\u00f3 del pare cel Ranginui (<a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/?page_id=171796\">Ranginui<\/a>) i la mare terra Papatuanuku (<a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/?page_id=171795\">Papatuanuku<\/a>). Despr\u00e9s d&#8217;aquesta separaci\u00f3, els germans es giren els uns contra els altres. Tumatauenga, que havia estat l&#8217;\u00fanic a votar per la separaci\u00f3 violenta, entra en conflicte amb els seus germans, que governen sobre els diferents \u00e0mbits del m\u00f3n.<\/p><p>El punt decisiu del relat \u00e9s que Tumatauenga ven\u00e7 els seus germans mitjan\u00e7ant l&#8217;ast\u00facia i les eines, no per simple for\u00e7a. Contra Tangaroa, senyor del mar, inventa xarxes i hams de pesca.<\/p><p>Contra Tane, senyor del bosc, i contra els fills de Haumiatiketike i Rongo, que representen les plantes salvatges i les cultivades, crea el pal per cavar, el lla\u00e7 i els m\u00e8todes de recol\u00b7lecci\u00f3 i sega.<\/p><p>En sotmetre els seus germans mitjan\u00e7ant la t\u00e8cnica, fa que els seus \u00e0mbits siguin aprofitables per als humans. Els altres d\u00e9us es converteixen aix\u00ed en aliment, i el llenguatge ritual de moltes comunitats maori encara avui anomena els peixos, els ocells i els fruits dels camps amb expressions que al\u00b7ludeixen a aquesta submissi\u00f3.<\/p><p>Aquest episodi explica alhora per qu\u00e8, segons la comprensi\u00f3 maori, l&#8217;\u00e9sser hum\u00e0 pot menjar el que menja. Perqu\u00e8 Tumatauenga va sotmetre els altres Atua, l&#8217;acc\u00e9s als seus \u00e0mbits no \u00e9s un sacrilegi, sin\u00f3 un dret legitimat per l&#8217;avantpassat, que tanmateix ha d&#8217;estar assegurat mitjan\u00e7ant <em>karakia<\/em>, \u00e9s a dir, invocacions rituals.<\/p><p>Nom\u00e9s Tane, l&#8217;\u00e9sser hum\u00e0, conserva en aquesta l\u00f2gica un parent Atua que no \u00e9s menjat, perqu\u00e8 \u00e9s el pare mateix dels humans.<\/p><p>Des d&#8217;una perspectiva cr\u00edtica de les fonts, cal assenyalar que la versi\u00f3 escrita m\u00e9s detallada d&#8217;aquests mites es remunta a registres del segle XIX, particularment als de George Grey i als textos del tohunga Te Matorohanga.<\/p><p>Aquestes fonts s\u00f3n selectives, sovint orientades a una \u00fanica tradici\u00f3 i en part tenyides per l&#8217;expectativa cristiana d&#8217;un relat de creaci\u00f3 ordenat. Tanmateix, la figura fonamental de Tumatauenga com a fundador de les t\u00e8cniques de ca\u00e7a, pesca i agricultura est\u00e0 testimoniada a trav\u00e9s de molts Iwi i forma part integrant de la <span class=\"iwg-fachbegriff\" data-tooltip=\"La transmissi\u00f3 de coneixements i relats a trav\u00e9s de les generacions.\" tabindex=\"0\">tradici\u00f3<\/span>.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-lit e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tumataueng-lit\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-lith elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tumataueng-lith\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Bibliografia (selecci\u00f3)<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-litc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tumataueng-litc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-litt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tumataueng-litt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><li>Margaret Orbell: <em>The Illustrated Encyclopedia of Maori Myth and Legend<\/em> (1995)<\/li><li>Elsdon Best: <em>The Maori as He Was<\/em> (1924)<\/li><li>Elsdon Best: <em>Maori Warfare<\/em> (1903)<\/li><li>Valerio Valeri: <em>Kingship and Sacrifice<\/em> (1985)<\/li><li>Te Rangihiroa: <em>The Coming of the Maori<\/em> (1949)<\/li><li>Mason Durie: <em>Whaiora<\/em> (1994)<\/li><li>Hirini Mead: <em>Tikanga Maori<\/em> (2003)<\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-kwd e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tumataueng-kwd\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-kwdc e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"iwgw-tumataueng-kwdc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-kwdt elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tumataueng-kwdt\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em>Termes clau relacionats: Tu Matauenga Maori d\u00e9u de la guerra Haka Pukana taua tapu Tu-ka-riri.<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-cc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tumataueng-cc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" id=\"iwg-cc-tu-matauenga\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-ccinner e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tumataueng-ccinner\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-cch elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"iwgw-tumataueng-cch\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">iWell Guard i tradicions de protecci\u00f3<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-cct elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tumataueng-cct\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p>iWell Guard s&#8217;inspira en la tradici\u00f3 cultural i hist\u00f2rica dels objectes de protecci\u00f3 portables, en la l\u00ednia de la <a href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/?page_id=171663\">Polin\u00e8sia \/ maori<\/a> i de moltes altres cultures d&#8217;arreu del m\u00f3n. 41 capes, or aut\u00e8ntic, plat\u00ed, plata, fabricat a Alemanya. Dret de devoluci\u00f3 de 30 dies.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-ccb iwg-cc-button iwg-cc-cta-2026-05-13 elementor-widget elementor-widget-jet-button\" data-id=\"iwgw-tumataueng-ccb\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"jet-button.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-jet-button jet-elements\"><div class=\"jet-button__container\"><a class=\"jet-button__instance jet-button__instance--icon-left hover-effect-1\" href=\"\/ueber-iwell-guard\/?utm_source=iwell-guard.com&amp;utm_medium=info-box&amp;utm_campaign=wesen-tradition\"><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-normal\"><\/div><div class=\"jet-button__plane jet-button__plane-hover\"><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-normal\"><span class=\"jet-button__label\">M\u00e9s informaci\u00f3 sobre l'iWell Guard<\/span><\/div><div class=\"jet-button__state jet-button__state-hover\"><span class=\"jet-button__label\">M\u00e9s informaci\u00f3 sobre l'iWell Guard<\/span><\/div><\/a><\/div><\/div><style>.elementor-element.elementor-element-iwgw-tumataueng-ccb .jet-button__instance{width:320px;height:56px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-tumataueng-ccb .jet-button__state-normal .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#1a1b20;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-tumataueng-ccb .jet-button__state-hover .jet-button__label{text-align:center;margin:0px 0px 0px 0px;color:#FECC76;font-family:Montserrat,sans-serif;font-size:13px;font-weight:400;letter-spacing:4px;line-height:1.714em;text-transform:uppercase;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-tumataueng-ccb .jet-button__plane-normal{background-color:#FECC76;border-style:solid;border-color:#C99540;border-width:2px 2px 2px 2px;}.elementor-element.elementor-element-iwgw-tumataueng-ccb .jet-button__plane-hover{background-color:rgba(0,0,0,0.55);border-style:solid;border-color:#FECC76;border-width:2px 2px 2px 2px;}<\/style>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-ccd elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"iwgw-tumataueng-ccd\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div data-nosnippet=\"true\"><p style=\"text-align:center;font-size:13px;opacity:0.7;margin-top:14px\" data-nosnippet=\"true\">Les experi\u00e8ncies personals poden variar. No \u00e9s un producte sanitari. No \u00e9s una promesa de curaci\u00f3.<\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-disc e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"iwgw-tumataueng-disc\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-iwgw-tumataueng-discw elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"iwgw-tumataueng-discw\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t\t<footer data-nosnippet=\"true\" class=\"iwg-disclaimer-block\"><p data-nosnippet=\"true\">iWell Guard <strong>no \u00e9s un producte sanitari<\/strong> i no substitueix cap tractament m\u00e8dic o psicoterap\u00e8utic. Els continguts d'hist\u00f2ria de les religions s\u00f3n una classificaci\u00f3 culturohist\u00f2rica, no una recomanaci\u00f3 de pr\u00e0ctica espiritual.<\/p><\/footer>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":3,"featured_media":2718,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"_yoast_wpseo_focuskw":"Tu Matauenga Maori","_yoast_wpseo_title":"Tu Matauenga - D\u00e9u de la guerra maori, mite i culte","_yoast_wpseo_metadesc":"Tu Matauenga \u00e9s el d\u00e9u maori de la guerra i de la humanitat. An\u00e0lisi des de l'estudi de les religions amb mite, culte i fonts.","_yoast_wpseo_meta-robots-noindex":"","_yoast_wpseo_canonical":"","_angie_page":false,"gefaehrdungsstufe":"2","wesen_kultur":"polynesisch-maori","wesen_klasse":"goetter","footnotes":""},"categories":[],"class_list":["post-171693","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.7 (Yoast SEO v28.3) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Tu Matauenga - D\u00e9u de la guerra maori, mite i culte<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Tu Matauenga \u00e9s el d\u00e9u maori de la guerra i de la humanitat. An\u00e0lisi des de l&#039;estudi de les religions amb mite, culte i fonts.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"ca_ES\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Tu Matauenga - D\u00e9u de la guerra dels maoris\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Tu Matauenga \u00e9s el d\u00e9u maori de la guerra i de la humanitat. An\u00e0lisi des de l&#039;estudi de les religions amb mite, culte i fonts.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"iWell Guard\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-09-05T16:04:36+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_polynesisch-maori_tu-matauenga.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/ca\\\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/ca\\\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\\\/\",\"name\":\"Tu Matauenga - D\u00e9u de la guerra maori, mite i culte\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/ca\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/ca\\\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/ca\\\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_polynesisch-maori_tu-matauenga.webp\",\"datePublished\":\"2026-09-05T15:41:32+00:00\",\"dateModified\":\"2026-09-05T16:04:36+00:00\",\"description\":\"Tu Matauenga \u00e9s el d\u00e9u maori de la guerra i de la humanitat. An\u00e0lisi des de l'estudi de les religions amb mite, culte i fonts.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/ca\\\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"ca\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/ca\\\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"ca\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/ca\\\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_polynesisch-maori_tu-matauenga.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_polynesisch-maori_tu-matauenga.webp\",\"width\":1024,\"height\":1536,\"caption\":\"D\u00e9us de la tradici\u00f3 polin\u00e8sia maori.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/ca\\\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Start\",\"item\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/ca\\\/?page_id=171333\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Tu Matauenga &#8211; D\u00e9u de la guerra dels maoris\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/ca\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/ca\\\/\",\"name\":\"iWell Guard\",\"description\":\"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/ca\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/ca\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"ca\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/ca\\\/#organization\",\"name\":\"Ittermann electronic GmbH\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/ca\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"ca\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/ca\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png\",\"width\":1182,\"height\":237,\"caption\":\"Ittermann electronic GmbH\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/ca\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/pantip.com\\\/profile\\\/9367242\",\"https:\\\/\\\/micro.blog\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.diggerslist.com\\\/iwellguard\\\/about\",\"https:\\\/\\\/skitterphoto.com\\\/photographers\\\/2870314\\\/iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/iwellguard.wordpress.com\\\/2026\\\/06\\\/06\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/hub.docker.com\\\/u\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.pinterest.com\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/bit.ly\\\/m\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/entre-vos-mains.alsace.eu\\\/profiles\\\/iwellguard\\\/activity\",\"https:\\\/\\\/gravatar.com\\\/reallybeded8fd34\",\"https:\\\/\\\/naijamatta.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/www.goodreads.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/profile.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/\",\"https:\\\/\\\/experiment.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/wakelet.com\\\/@iWellGuard82270\",\"https:\\\/\\\/www.chordie.com\\\/forum\\\/profile.php?id=2555664\",\"https:\\\/\\\/www.instapaper.com\\\/p\\\/17757966\",\"https:\\\/\\\/www.mapleprimes.com\\\/users\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/businesslistingplus.com\\\/profile\\\/iwell-guard\\\/\",\"https:\\\/\\\/telegra.ph\\\/iWell-Guard-06-06\",\"https:\\\/\\\/pbase.com\\\/iwellguard\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/b.hatena.ne.jp\\\/iwellguard\\\/20260607#bookmark-4788405196491818882\",\"https:\\\/\\\/fliphtml5.com\\\/home\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/anyflip.com\\\/homepage\\\/cmiwl#About\",\"https:\\\/\\\/transfur.com\\\/Users\\\/iwellguard\",\"http:\\\/\\\/delphi.larsbo.org\\\/user\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/jobs.lajobsportal.org\\\/profiles\\\/8380803-iwell-guard\",\"https:\\\/\\\/md.chaosdorf.de\\\/s\\\/jfbe5SBdJD\",\"https:\\\/\\\/www.lingvolive.com\\\/en-us\\\/profile\\\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\\\/translations\",\"https:\\\/\\\/www.fitday.com\\\/fitness\\\/forums\\\/members\\\/iwellguard.html\",\"https:\\\/\\\/www.mymeetbook.com\\\/iwellguard\",\"https:\\\/\\\/pxhere.com\\\/en\\\/photographer-me\\\/5040798\",\"https:\\\/\\\/disqus.com\\\/by\\\/iwellguard\\\/about\\\/\",\"https:\\\/\\\/pastelink.net\\\/hjwciqwq\",\"https:\\\/\\\/pubhtml5.com\\\/homepage\\\/scjhn\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.bitchute.com\\\/channel\\\/2O2eOKzNqujT\",\"https:\\\/\\\/audiomack.com\\\/iwellguard\"]},{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/ca\\\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/ca\\\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Ralf Ittermann\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/ca\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f\"},\"headline\":\"Tu Matauenga &#8211; D\u00e9u de la guerra dels maoris\",\"datePublished\":\"2026-09-05T15:41:32+00:00\",\"dateModified\":\"2026-09-05T16:04:36+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/ca\\\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\\\/\"},\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/ca\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/ca\\\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iwell-guard.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/goetter_polynesisch-maori_tu-matauenga.webp\",\"inLanguage\":\"ca\",\"description\":\"Tu Matauenga \u00e9s el d\u00e9u maori de la guerra i de la humanitat. An\u00e0lisi des de l'estudi de les religions amb mite, culte i fonts.\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Tu Matauenga - D\u00e9u de la guerra maori, mite i culte","description":"Tu Matauenga \u00e9s el d\u00e9u maori de la guerra i de la humanitat. An\u00e0lisi des de l'estudi de les religions amb mite, culte i fonts.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\/","og_locale":"ca_ES","og_type":"article","og_title":"Tu Matauenga - D\u00e9u de la guerra dels maoris","og_description":"Tu Matauenga \u00e9s el d\u00e9u maori de la guerra i de la humanitat. An\u00e0lisi des de l'estudi de les religions amb mite, culte i fonts.","og_url":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\/","og_site_name":"iWell Guard","article_modified_time":"2026-09-05T16:04:36+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":1536,"url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_polynesisch-maori_tu-matauenga.webp","type":"image\/webp"}],"twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Tu Matauenga &#8211; D\u00e9u de la guerra dels maoris","datePublished":"2026-09-05T15:41:32+00:00","dateModified":"2026-09-05T16:04:36+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\/"},"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_polynesisch-maori_tu-matauenga.webp","inLanguage":"ca","description":"Tu Matauenga \u00e9s el d\u00e9u maori de la guerra i de la humanitat. An\u00e0lisi des de l'estudi de les religions amb mite, culte i fonts."},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\/","name":"Tu Matauenga - D\u00e9u de la guerra maori, mite i culte","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_polynesisch-maori_tu-matauenga.webp","datePublished":"2026-09-05T15:41:32+00:00","dateModified":"2026-09-05T16:04:36+00:00","description":"Tu Matauenga \u00e9s el d\u00e9u maori de la guerra i de la humanitat. An\u00e0lisi des de l'estudi de les religions amb mite, culte i fonts.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\/#breadcrumb"},"inLanguage":"ca","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"ca","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\/#primaryimage","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_polynesisch-maori_tu-matauenga.webp","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_polynesisch-maori_tu-matauenga.webp","width":1024,"height":1536,"caption":"D\u00e9us de la tradici\u00f3 polin\u00e8sia maori."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Start","item":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/?page_id=171333"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Tu Matauenga &#8211; D\u00e9u de la guerra dels maoris"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/#website","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/","name":"iWell Guard","description":"Schutz vor dunklen Einfl\u00fcssen","publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"ca"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/#organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"ca","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","contentUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ittermann-Logo-1182x237-1.png","width":1182,"height":237,"caption":"Ittermann electronic GmbH"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/pantip.com\/profile\/9367242","https:\/\/micro.blog\/iwellguard","https:\/\/www.diggerslist.com\/iwellguard\/about","https:\/\/skitterphoto.com\/photographers\/2870314\/iwell-guard","https:\/\/iwellguard.wordpress.com\/2026\/06\/06\/iwell-guard\/","https:\/\/hub.docker.com\/u\/iwellguard","https:\/\/www.pinterest.com\/iwellguard\/","https:\/\/bit.ly\/m\/iwellguard","https:\/\/entre-vos-mains.alsace.eu\/profiles\/iwellguard\/activity","https:\/\/gravatar.com\/reallybeded8fd34","https:\/\/naijamatta.com\/iwellguard","https:\/\/www.goodreads.com\/iwellguard","https:\/\/profile.hatena.ne.jp\/iwellguard\/","https:\/\/experiment.com\/users\/iwellguard","https:\/\/wakelet.com\/@iWellGuard82270","https:\/\/www.chordie.com\/forum\/profile.php?id=2555664","https:\/\/www.instapaper.com\/p\/17757966","https:\/\/www.mapleprimes.com\/users\/iwellguard","https:\/\/businesslistingplus.com\/profile\/iwell-guard\/","https:\/\/telegra.ph\/iWell-Guard-06-06","https:\/\/pbase.com\/iwellguard\/iwellguard","https:\/\/b.hatena.ne.jp\/iwellguard\/20260607#bookmark-4788405196491818882","https:\/\/fliphtml5.com\/home\/iwellguard","https:\/\/anyflip.com\/homepage\/cmiwl#About","https:\/\/transfur.com\/Users\/iwellguard","http:\/\/delphi.larsbo.org\/user\/iwellguard","https:\/\/jobs.lajobsportal.org\/profiles\/8380803-iwell-guard","https:\/\/md.chaosdorf.de\/s\/jfbe5SBdJD","https:\/\/www.lingvolive.com\/en-us\/profile\/9ecaeaca-ce11-4e51-9e71-01d55e2bff36\/translations","https:\/\/www.fitday.com\/fitness\/forums\/members\/iwellguard.html","https:\/\/www.mymeetbook.com\/iwellguard","https:\/\/pxhere.com\/en\/photographer-me\/5040798","https:\/\/disqus.com\/by\/iwellguard\/about\/","https:\/\/pastelink.net\/hjwciqwq","https:\/\/pubhtml5.com\/homepage\/scjhn\/","https:\/\/www.bitchute.com\/channel\/2O2eOKzNqujT","https:\/\/audiomack.com\/iwellguard"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f","name":"Ralf Ittermann","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"ca","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/073c0153e350a5005b68eb752b445fea71f6b24a26da9449ad7e155e6b446c9d?s=96&d=mm&r=g","caption":"Ralf Ittermann"},"givenName":"Ralf","familyName":"Ittermann","jobTitle":"Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer und redaktioneller Verantwortlicher","url":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/author\/claude\/","description":"Ralf Ittermann ist Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer der Ittermann electronic GmbH und redaktioneller Verantwortlicher des iWell-Guard-Lexikons. Er verbindet langj\u00e4hrige Erfahrung in der Pr\u00e4zisionsfertigung mit medialer Praxis und religionsgeschichtlicher Quellenarbeit.","worksFor":{"@type":"Organization","name":"Ittermann electronic GmbH","url":"https:\/\/ittermann.de\/","address":{"@type":"PostalAddress","streetAddress":"K\u00f6hlergasse 16-18","postalCode":"99842","addressLocality":"Ruhla","addressCountry":"DE"}},"knowsAbout":["Religionsgeschichte","Mythologie","Mediale Praxis","Energetische Diagnostik","Schutzpraxis","Volksglauben","Westliche Esoterik"]},{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\/"},"author":{"name":"Ralf Ittermann","@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/#\/schema\/person\/ee2a27f1cac3406c7c6fb5820cb7349f"},"headline":"Tu Matauenga &#8211; D\u00e9u de la guerra dels maoris","datePublished":"2026-09-05T15:41:32+00:00","dateModified":"2026-09-05T16:04:36+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\/"},"publisher":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/tu-matauenga-deu-de-la-guerra-dels-maoris\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iwell-guard.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/goetter_polynesisch-maori_tu-matauenga.webp","inLanguage":"ca","description":"Tu Matauenga \u00e9s el d\u00e9u maori de la guerra i de la humanitat. An\u00e0lisi des de l'estudi de les religions amb mite, culte i fonts."}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/171693","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=171693"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/171693\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2718"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=171693"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwell-guard.com\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=171693"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}